《佛陀、獨覺佛、阿羅漢 Buddha, Paccekabuddha, and Arahant พระพุทธเจ้า, พระปัจเจกพุทธเจ้า, และพระอรหันต์ Phật, Độc Giác Phật và A-la-hán》

如果談到一切痛苦的熄滅，那就是涅槃

涅槃在古印度語來說，其實是‘熄滅’的意思

有餘涅槃就是一切精神上痛苦的熄滅

無餘涅槃就是身心這團不斷相續的過程、這團苦的完全熄滅，也就是痛苦的完全止息

但證悟涅槃也有三種方式

第一種，是成為佛陀

第二種，是成為獨覺佛

第三種，是成為佛陀的阿羅漢弟子

【佛陀】

根據《經集》義注，佛陀說，成為佛陀至起碼要四大阿僧祇戒又十萬大劫的時間，

中等程度的則需要八大阿僧祇戒又十萬大劫的時間，

最長時間則需要十六大阿僧祇戒又十萬大劫的時間

這是在一位佛陀預言後所需要的成佛時間，我們的釋迦牟尼佛就用了四大阿僧祇戒又十萬大劫的時間來累積波羅蜜

有緬甸的注釋說，釋迦牟尼佛從一開始有成佛的意願到真正成佛，一共用了二十大阿僧祇劫

一個大劫是宇宙生滅一次的時間

有多長呢？

佛陀這樣形容：

一劫長得難以以『幾年』，『幾百年』，『幾千年』或『幾十萬年』所計算

就如一個長、寬、高一由旬（約14公里）的鐵製城市，在那裏擠滿了芥子。一個人每百年從那裏取出一粒芥子。

一劫的長度比這些芥子耗盡的時間還要長 （SN15.6）

而一大阿僧祇是多少呢？ Luang Por Lersi Lingdam 說等於一百億

有些注釋則說等於10^140

一位志向於成佛的人，就此不斷累積十波羅密、各種美德、功德，直至成功

當佛陀有什麼好呢？

就是有全宇宙唯獨祂擁有的一切知智---想知道什麼，只需要一經思索，就能知道 （無礙解道）

也有無可限量的能力、超能力，超越一切眾生 （AN3.81）

祂不需要任何老師而自己覺悟、證悟涅槃，覺悟後創立佛教，教導無數天神和人類證悟涅槃

【獨覺佛】

而獨覺佛呢？

祂們也是不用老師而自己覺悟、證悟涅槃的。但不在佛陀的教化時期出現，只會在佛教不存在時才會出現。簡而言之，現在是沒有獨覺佛的

然而，祂們並不會像佛陀那樣創立佛教

Luang Por Lersi Lingdam 這樣形容祂們：【他們的覺悟與佛陀一樣，但他們不主動去教化眾生。

若有人去找他們請教，他們會教導，但不會主動出門教化。他們也是佛陀的一種，已經超越佛陀的上首弟子，只是不會主動教化。

如果像佛陀一樣主動四處教化眾生，他們不會做。 “Paccek”意思是“獨自”，對吧？但也不能說他們完全不教導眾生。

許多人聽獨覺佛的開示後證得阿羅漢果，數量相當多。若要問他們的禪定與智慧，雖然低於佛陀，但卻遠超越佛陀的上首弟子。】

在《經集》義注中，佛陀說一個人要成為獨覺佛需時兩大阿僧祇劫又十萬大劫

【阿羅漢】

一般的阿羅漢，則需要佛陀、老師的教導，才能證悟涅槃。

在《經集》義注中，佛陀說要成為兩位上首弟子，需要一大阿僧祇劫又十萬大劫的時間

至於八十大弟子，則需要十萬大劫的時間

【殊途同歸】

但其實，所有佛陀、獨覺佛、阿羅漢所證悟到的涅槃都是一樣的。只是祂們的能力有所不同

想成為什麼，是個人的選擇

但編輯並不建議大家不斷無止境地輪迴下去，只是為了圓滿短促的成就。

佛陀和佛陀時代的阿羅漢大弟子，用了無數的時間來累積功德、波羅夷，才有現在的成就，但只是一百年左右死去了。

值得嗎？

佛陀在四聖諦中教導，

苦聖諦：

每一次出生，每一次都是痛苦

每一次出生，我們都會遇上不好的遭遇：求不得、愛別離、碰上不喜歡的

每一次出生，我們都要遭遇負面情緒：愁、悲、苦、憂、惱

簡言而之，這個不斷轉變、留不住、無法隨心所欲的身心就是痛苦本身，因為有它們，我們才要承受一切痛苦

苦集聖諦：

渴愛和執著導致一切精神上的痛苦，也導致我們不斷投生、獲取新的身心去承受一切痛苦

苦滅聖諦：

渴愛和執著的止息就是痛苦的止息

苦滅之道聖諦：戒、定、慧

戒：戒就是人品好，不傷害自他、不讓自他難受

定：當我們不犯錯，內心就不容易後悔和混亂，就容易平靜下來、集中起來

大家可以上 www. knownsee. com 的【禪修方法】中找尋培育禪定的方法。如果心有定力，將會非常喜悅、滿足、飽滿、平靜、集中、清明、清爽的

慧： 當內心足夠穩定時，才適合工作。此時，可以覺察或思維世界一切、我們所執著的事物、甚至乎身心的無常、苦、無我來去除執著

當一切執著被根除時，這就是痛苦的終結---涅槃了

屏幕前的您並不需要妄自菲薄。

方法在上面已經說了，只要您有心，就必定能在此生根除一切痛苦、證悟涅槃。

那些不能的，只是因為他們不想、不夠用功而已

**English Translation**

If we speak of the complete cessation of all suffering, that is Nibbāna. 

In ancient Indian languages, “Nibbāna” literally means “extinguishing” or “blowing out.”

- **Nibbāna with residue** (sa-upādisesa-nibbāna) is the extinguishing of all mental suffering. 

- **Nibbāna without residue** (anupādisesa-nibbāna) is the complete extinguishing of the continuous process of body and mind—the total cessation of this mass of suffering.

There are three ways to realize Nibbāna:

1. Become a Buddha 

2. Become a Paccekabuddha (Solitary Buddha) 

3. Become an Arahant disciple of a Buddha

**Buddha** 

According to the commentary on the *Sutta Nipāta*, the Buddha said that the minimum time required to become a Buddha is four asankheyyas and 100,000 great kalpas. The medium length is eight asankheyyas and 100,000 great kalpas, and the longest is sixteen asankheyyas and 100,000 great kalpas. These periods are counted after receiving a prophecy from a previous Buddha. Our Sakyamuni Buddha took four asankheyyas and 100,000 great kalpas to fulfill the perfections.

Some Burmese commentaries state that from the first moment Sakyamuni Buddha formed the aspiration to become a Buddha until he actually attained Buddhahood, a total of twenty great asankheyyas elapsed.

One great kalpa is the time of one complete arising and dissolution of the universe. How long is that? 

The Buddha described it thus: 

A kalpa is so long that it cannot be measured in years, hundreds of years, thousands of years, or even hundreds of thousands of years. 

Suppose there is an iron city one yojana (about 14 km) in length, width, and height, completely filled with mustard seeds. Once every hundred years a person removes one mustard seed. The time it takes for all the mustard seeds to be exhausted is still shorter than one kalpa (SN 15.6).

How many is one great asankheyya? 

Luang Por Lersi Lingdam said it equals ten billion (10¹⁰). 

Some commentaries say it equals 10¹⁴⁰.

A person who aspires to Buddhahood continuously accumulates the ten perfections, virtues, and merit until success.

What is special about a Buddha? 

He possesses the unique knowledge of omniscience (sabbaññuta-ñāṇa) that exists nowhere else in the universe—whatever he wishes to know, he knows simply by directing his mind (Paṭisambhidāmagga). 

He also possesses immeasurable power and supernormal abilities that surpass all beings (AN 3.81). 

He awakens by himself without any teacher, realizes Nibbāna, establishes the Buddha’s dispensation, and teaches countless gods and humans to realize Nibbāna.

**Paccekabuddha** 

Paccekabuddhas also awaken by themselves without a teacher and realize Nibbāna. However, they do not appear during the dispensation of a Buddha; they only appear when the Buddha’s teaching does not exist. In short, there are no Paccekabuddhas in the present age.

They do not establish a dispensation like a Buddha. 

Luang Por Lersi Lingdam described them as follows: 

“Their awakening is the same as that of a Buddha, but they do not actively go out to teach beings. If someone approaches them and asks, they will teach, but they do not go out to teach on their own initiative. They are also a kind of Buddha, surpassing even the chief disciples of a Buddha, yet they do not actively teach. If it means actively traveling around teaching beings like a Buddha, they do not do that. ‘Pacceka’ means ‘alone’ or ‘solitary,’ doesn’t it? But one cannot say they never teach beings at all. Many people who listened to the teachings of Paccekabuddhas attained Arahantship—quite a large number. If one asks about their samadhi (indistractability) and wisdom, although lower than a Buddha’s, they far surpass the chief disciples of a Buddha.”

In the commentary on the *Sutta Nipāta*, the Buddha said that to become a Paccekabuddha requires two asankheyyas and 100,000 great kalpas.

**Arahant** 

Ordinary Arahants need the teaching of a Buddha or a teacher in order to realize Nibbāna. 

In the commentary on the *Sutta Nipāta*, the Buddha said that to become one of the two chief disciples requires one asankheyya and 100,000 great kalpas. 

For the eighty great disciples, it requires 100,000 great kalpas.

**Different Paths, Same Destination** 

In reality, the Nibbāna realized by all Buddhas, Paccekabuddhas, and Arahants is the same. They differ only in their abilities.

What one wishes to become is a personal choice. 

However, the editor does not recommend endlessly wandering in saṃsāra merely to perfect short-lived attainments. 

The Buddha and the great Arahant disciples of his time spent immeasurable time accumulating merit and perfections to achieve what they achieved, yet they passed away after only about a hundred years.

Is it worth it?

The Buddha taught the Four Noble Truths:

**The Noble Truth of Suffering** 

Every birth is suffering. 

In every birth we encounter undesirable experiences: not getting what we want, separation from what we love, meeting what we dislike. 

In every birth we experience negative emotions: sorrow, lamentation, pain, grief, and despair. 

In short, this body and mind that are constantly changing, that cannot be retained, and that cannot be controlled at will *are* suffering itself. Because of them, we have to endure all suffering.

**The Noble Truth of the Origin of Suffering** 

Craving and clinging cause all mental suffering and also cause us to be repeatedly reborn, acquiring new body and mind to experience all suffering.

**The Noble Truth of the Cessation of Suffering** 

The cessation of craving and clinging is the cessation of suffering.

**The Noble Truth of the Path Leading to the Cessation of Suffering** 

Precept (sīla), indistractability (samādhi), and Wisdom (paññā).

- **Precept **: Being a good person—not harming oneself or others, not causing distress to oneself or others. 

- **Indistractability**: When we do not commit wrongdoing, the mind does not become regretful and confused, it easily becomes calm and concentrated. You can find methods for developing concentration in the “Meditation Methods” section on www. knownsee. com. When the mind has Indistractability , it becomes very joyful, content, full, peaceful, focused, clear, and refreshing. 

- **Wisdom**: Only when the mind is sufficiently stable is it suitable for work. At that time, one can observe or reflect on the impermanence, suffering, and non-self of everything in the world, of the things we cling to, and even of body and mind itself, in order to abandon clinging.

When all clinging is uprooted, that is the end of suffering—Nibbāna.

You sitting in front of the screen do not need to belittle yourself. 

The method has already been explained above. As long as you have the determination, you can definitely uproot all suffering and realize Nibbāna in this very life. 

Those who cannot do so simply do not want to, or do not put in enough effort.

---

**泰文翻譯 (Thai Translation)**

ถ้าพูดถึงการดับทุกข์ทั้งหมด นั่นคือนิพพาน 

ในภาษาอินเดียโบราณ “นิพพาน” หมายถึง “การดับ” หรือ “การเป่าให้ดับ”

- **นิพพานมีอุปาทิเสส** (sa-upādisesa-nibbāna) คือการดับทุกข์ทางใจทั้งหมด 

- **นิพพานไม่มีอุปาทิเสส** (anupādisesa-nibbāna) คือการดับกระบวนการของกายและใจที่ต่อเนื่องกันอย่างสมบูรณ์ นั่นคือการดับก้อนทุกข์นี้อย่างสิ้นเชิง

มีสามวิธีในการบรรลุนิพพาน:

1. เป็นพระพุทธเจ้า 

2. เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า 

3. เป็นพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า

**พระพุทธเจ้า** 

ตามอรรถกถาของสุตตนิบาต พระพุทธเจ้าตรัสว่า เวลาขั้นต่ำในการเป็นพระพุทธเจ้าคือ 4 อสงไขยกับ 100,000 มหากัป ระดับกลางคือ 8 อสงไขยกับ 100,000 มหากัป และนานที่สุดคือ 16 อสงไขยกับ 100,000 มหากัป ระยะเวลาเหล่านี้เริ่มนับหลังจากได้รับพยากรณ์จากพระพุทธเจ้าองค์ก่อน พระศากยมุนีพุทธเจ้าของเราใช้เวลา 4 อสงไขยกับ 100,000 มหากัปในการบำเพ็ญบารมี

มีอรรถกถาของพม่าบางฉบับกล่าวว่า ตั้งแต่พระศากยมุนีพุทธเจ้ามีความปรารถนาที่จะเป็นพระพุทธเจ้าจนถึงเวลาที่บรรลุจริง ใช้เวลารวม 20 มหาอสงไขย

หนึ่งมหากัปคือเวลาที่จักรวาลเกิดและดับหนึ่งรอบ ยาวนานเท่าใด? 

พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่า: 

กัปหนึ่งยาวนานจนไม่สามารถคำนวณด้วยปี ร้อยปี พันปี หรือแม้แต่แสนปี 

สมมติว่ามีเมืองเหล็กที่มีความยาว ความกว้าง และความสูงอย่างละหนึ่งโยชน์ (ประมาณ 14 กิโลเมตร) เต็มไปด้วยเมล็ดมัสตาร์ด คนหนึ่งหยิบเมล็ดมัสตาร์ดออกมาหนึ่งเมล็ดทุกๆ ร้อยปี เวลาที่ใช้จนเมล็ดหมดยังสั้นกว่าหนึ่งกัป (สํ. 15.6)

หนึ่งมหาอสงไขยเท่ากับเท่าใด? 

หลวงพ่อฤษีลิงดำกล่าวว่าเท่ากับหนึ่งหมื่นล้าน (10¹⁰) 

บางอรรถกถากล่าวว่าเท่ากับ 10¹⁴⁰

ผู้ที่มุ่งมั่นจะเป็นพระพุทธเจ้าจะสั่งสมบารมี 10 ประการ คุณธรรม และบุญกุศลอย่างต่อเนื่องจนสำเร็จ

อะไรพิเศษเกี่ยวกับพระพุทธเจ้า? 

พระองค์มีปัญญาของสัพพัญญู (sabbaññuta-ñāṇa) ที่ไม่มีที่ใดในจักรวาลมีอีก—สิ่งใดที่ต้องการรู้ ก็รู้ได้เพียงแค่คิด (ปฏิสัมภิทามรรค) 

พระองค์ยังมีความสามารถและฤทธิ์ที่วัดไม่ได้ ซึ่งเหนือกว่าสัตว์โลกทั้งหมด (อง. 3.81) 

พระองค์ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องมีครู บรรลุนิพพาน ก่อตั้งพระพุทธศาสนา และสอนเทวดาและมนุษย์นับไม่ถ้วนให้บรรลุนิพพาน

**พระปัจเจกพุทธเจ้า** 

พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องมีครูเช่นกัน แต่ไม่ปรากฏในสมัยที่มีพระพุทธศาสนา จะปรากฏเฉพาะเมื่อไม่มีพระพุทธศาสนาเท่านั้น กล่าวโดยย่อ ปัจจุบันไม่มีพระปัจเจกพุทธเจ้า

พระองค์ไม่ก่อตั้งศาสนาเหมือนพระพุทธเจ้า 

หลวงพ่อฤษีลิงดำอธิบายว่า: 

“การตรัสรู้ของท่านเหมือนกับพระพุทธเจ้า แต่ท่านไม่ไปสอนสัตว์โลกอย่างกระตือรือร้น ถ้ามีคนมาหาและขอสอน ท่านก็จะสอน แต่ไม่ไปสอนเอง ท่านก็เป็นพระพุทธเจ้าชนิดหนึ่ง ซึ่งเหนือกว่าพระอัครสาวก แต่ไม่สอนอย่างกระตือรือร้น ‘ปัจเจก’ แปลว่า ‘คนเดียว’ ใช่ไหม? แต่ก็ไม่สามารถพูดได้ว่าท่านไม่สอนสัตว์โลกเลย มีคนจำนวนมากที่ฟังคำสอนของพระปัจเจกพุทธเจ้าแล้วบรรลุอรหันต์ ถ้าถามเรื่องสมาธิ (ความไม่ฟุ้งซ่าน) และปัญญา แม้จะต่ำกว่าพระพุทธเจ้า แต่ก็สูงกว่าพระอัครสาวกมาก”

ในอรรถกถาสุตตนิบาต พระพุทธเจ้าตรัสว่า การเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าใช้เวลา 2 อสงไขยกับ 100,000 มหากัป

**พระอรหันต์** 

พระอรหันต์ทั่วไปต้องอาศัยคำสอนของพระพุทธเจ้าหรือครูจึงจะบรรลุนิพพาน 

ในอรรถกถาสุตตนิบาต พระพุทธเจ้าตรัสว่า การเป็นพระอัครสาวกสองรูปใช้เวลา 1 อสงไขยกับ 100,000 มหากัป 

สำหรับพระมหาสาวก 80 รูป ใช้เวลา 100,000 มหากัป

**ทางต่างกัน จุดหมายเดียวกัน** 

จริงๆ แล้ว นิพพานที่พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์บรรลุนั้นเหมือนกันทั้งหมด ต่างกันเพียงความสามารถ

อยากเป็นอะไรก็เป็นทางเลือกส่วนบุคคล 

แต่ผู้เรียบเรียงไม่แนะนำให้วนเวียนในสังสารวัฏอย่างไม่มีที่สิ้นสุดเพียงเพื่อความสำเร็จที่สั้นนัก 

พระพุทธเจ้าและพระมหาสาวกอรหันต์ในสมัยนั้นใช้เวลาอันนับไม่ถ้วนในการสั่งสมบุญและบารมี แต่ก็สิ้นชีพหลังจากประมาณร้อยปี

คุ้มค่าหรือไม่?

พระพุทธเจ้าทรงสอนอริยสัจ 4:

**ทุกขอริยสัจ** 

ทุกการเกิดคือทุกข์ 

ในการเกิดทุกครั้ง เราจะพบสิ่งที่ไม่พึงประสงค์: ไม่ได้สิ่งที่ต้องการ พลัดพรากจากสิ่งที่รัก พบสิ่งที่ไม่ชอบ 

ในการเกิดทุกครั้ง เราจะประสบอารมณ์ด้านลบ: โศก คร่ำครวญ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส 

กล่าวโดยย่อ กายและใจที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ไม่สามารถยึดไว้ได้ และไม่สามารถควบคุมตามใจได้ นั่นคือทุกข์เอง เพราะมีมัน เราจึงต้องทนทุกข์ทั้งหมด

**ทุกขสมุทัยอริยสัจ** 

ตัณหาและการยึดมั่นทำให้เกิดทุกข์ทางใจทั้งหมด และทำให้เราเกิดใหม่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพื่อรับกายใจใหม่มาทนทุกข์

**ทุกขนิโรธอริยสัจ** 

การดับตัณหาและการยึดมั่นคือการดับทุกข์

**ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ** 

ศีล (sīla), ความไม่ฟุ้งซ่าน (samādhi), และปัญญา (paññā)

- **ศีล**: เป็นคนดี ไม่ทำร้ายตนเองและผู้อื่น ไม่ทำให้ตนเองและผู้อื่นเดือดร้อน 

- **ความไม่ฟุ้งซ่าน**: เมื่อเราไม่ทำผิด จิตจะไม่เสียใจและสับสน ง่ายต่อการสงบและตั้งมั่น สามารถหาวิธีฝึกสมาธิได้ในส่วน “วิธีปฏิบัติสมาธิ” ที่ www. knownsee. com เมื่อมีสมาธิ จิตจะเบิกบาน อิ่มเอิบ เต็มเปี่ยม สงบ ตั้งมั่น แจ่มใส และสดชื่น 

- **ปัญญา**: เมื่อจิตมั่นคงพอแล้ว จึงเหมาะแก่การทำงาน ณ ขณะนั้น สามารถพิจารณาหรือใคร่ครวญถึงความไม่เที่ยง ทุกข์ และอนัตตาของทุกสิ่งในโลก ของสิ่งที่ยึดมั่น และแม้แต่กายใจ เพื่อละการยึดมั่น

เมื่อการยึดมั่นทั้งหมดถูกถอนราก นั่นคือจุดจบของทุกข์—นิพพาน

คุณที่อยู่หน้าจอไม่จำเป็นต้องดูถูกตนเอง 

วิธีปฏิบัติได้อธิบายไว้ข้างต้นแล้ว ขอเพียงมีความตั้งใจ ก็สามารถถอนรากทุกข์ทั้งหมดและบรรลุนิพพานได้ในชาตินี้แน่นอน 

ผู้ที่ไม่สามารถทำได้ ก็เพียงเพราะไม่ต้องการหรือไม่ขยันพอเท่านั้น

---

**越南文翻譯 (Vietnamese Translation)**

Nếu nói về sự diệt tận mọi khổ đau, đó chính là Niết-bàn. 

Trong tiếng Ấn Độ cổ, “Niết-bàn” có nghĩa là “dập tắt” hay “thổi tắt”.

- **Niết-bàn hữu dư** (sa-upādisesa-nibbāna) là sự dập tắt mọi khổ đau tinh thần. 

- **Niết-bàn vô dư** (anupādisesa-nibbāna) là sự dập tắt hoàn toàn quá trình liên tục của thân và tâm — sự chấm dứt hoàn toàn khối khổ này.

Có ba cách để chứng ngộ Niết-bàn:

1. Trở thành Phật 

2. Trở thành Độc Giác Phật 

3. Trở thành A-la-hán đệ tử của Phật

**Phật** 

Theo chú giải Kinh Tập (Sutta Nipāta), Đức Phật nói rằng thời gian tối thiểu để thành Phật là bốn A-tăng-kỳ kiếp cộng một trăm ngàn đại kiếp. Mức trung bình là tám A-tăng-kỳ kiếp cộng một trăm ngàn đại kiếp, và dài nhất là mười sáu A-tăng-kỳ kiếp cộng một trăm ngàn đại kiếp. Những khoảng thời gian này được tính sau khi nhận được lời thọ ký từ một vị Phật trước đó. Đức Thích Ca Mâu Ni của chúng ta đã dùng bốn A-tăng-kỳ kiếp cộng một trăm ngàn đại kiếp để viên mãn các Ba-la-mật.

Một số chú giải Miến Điện nói rằng từ lúc Đức Thích Ca Mâu Ni lần đầu phát nguyện thành Phật cho đến khi thực sự thành Phật, tổng cộng là hai mươi đại A-tăng-kỳ kiếp.

Một đại kiếp là thời gian vũ trụ sinh diệt một lần. Dài bao lâu? 

Đức Phật mô tả như sau: 

Một kiếp dài đến mức không thể tính bằng năm, trăm năm, ngàn năm hay thậm chí trăm ngàn năm. 

Giả sử có một thành phố bằng sắt dài, rộng và cao mỗi chiều một do-tuần (khoảng 14 km), chứa đầy hạt cải. Mỗi trăm năm một người lấy ra một hạt cải. Thời gian để lấy hết tất cả hạt cải vẫn còn ngắn hơn một kiếp (Tương Ưng Bộ 15.6).

Một đại A-tăng-kỳ bằng bao nhiêu? 

Luang Por Lersi Lingdam nói là mười tỷ (10¹⁰). 

Một số chú giải nói là 10¹⁴⁰.

Người có chí nguyện thành Phật sẽ liên tục tích lũy mười Ba-la-mật, các đức hạnh và công đức cho đến khi thành công.

Điều đặc biệt của một vị Phật là gì? 

Ngài có trí toàn tri (sabbaññuta-ñāṇa) độc nhất vô nhị trong vũ trụ — muốn biết gì chỉ cần hướng tâm là biết ngay (Vô Ngại Giải Đạo). 

Ngài cũng có năng lực và thần thông vô lượng, vượt qua mọi chúng sinh (Tăng Chi Bộ 3.81). 

Ngài tự giác ngộ mà không cần thầy, chứng Niết-bàn, sáng lập Phật giáo và dạy vô số chư thiên cùng nhân loại chứng Niết-bàn.

**Độc Giác Phật** 

Độc Giác Phật cũng tự giác ngộ không cần thầy và chứng Niết-bàn. Tuy nhiên, các ngài không xuất hiện trong thời kỳ có giáo pháp của Phật; chỉ xuất hiện khi không có Phật giáo. Nói ngắn gọn, hiện tại không có Độc Giác Phật.

Các ngài không sáng lập giáo pháp như Phật. 

Luang Por Lersi Lingdam mô tả như sau: 

“Sự giác ngộ của các ngài giống như Phật, nhưng các ngài không chủ động đi giáo hóa chúng sinh. Nếu có người đến thỉnh giáo, các ngài sẽ dạy, nhưng không chủ động đi ra ngoài giáo hóa. Các ngài cũng là một loại Phật, vượt qua cả các thượng thủ đệ tử của Phật, chỉ là không chủ động giáo hóa. ‘Pacceka’ nghĩa là ‘một mình’, đúng không? Nhưng cũng không thể nói các ngài hoàn toàn không dạy chúng sinh. Nhiều người nghe pháp của Độc Giác Phật rồi chứng A-la-hán, số lượng khá nhiều. Nếu hỏi về định (sự không tán loạn) và trí tuệ, dù thấp hơn Phật nhưng vẫn vượt xa các thượng thủ đệ tử của Phật.”

Trong chú giải Kinh Tập, Đức Phật nói rằng để trở thành Độc Giác Phật cần hai A-tăng-kỳ kiếp cộng một trăm ngàn đại kiếp.

**A-la-hán** 

A-la-hán thông thường cần sự dạy dỗ của Phật hoặc thầy mới có thể chứng Niết-bàn. 

Trong chú giải Kinh Tập, Đức Phật nói rằng để trở thành một trong hai thượng thủ đệ tử cần một A-tăng-kỳ kiếp cộng một trăm ngàn đại kiếp. 

Đối với tám mươi đại đệ tử thì cần một trăm ngàn đại kiếp.

**Con đường khác nhau, đích đến giống nhau** 

Thực ra, Niết-bàn mà tất cả Phật, Độc Giác Phật và A-la-hán chứng ngộ đều giống nhau. Chỉ khác nhau về năng lực.

Muốn trở thành gì là sự lựa chọn cá nhân. 

Tuy nhiên, người biên soạn không khuyến khích mọi người cứ luân hồi vô tận chỉ để hoàn thành những thành tựu ngắn ngủi. 

Đức Phật và các đại đệ tử A-la-hán thời đó đã dùng vô lượng thời gian để tích lũy công đức và Ba-la-mật mới có được thành tựu như vậy, nhưng cũng chỉ sống khoảng một trăm năm rồi viên tịch.

Có đáng không?

Đức Phật dạy Tứ Thánh Đế:

**Khổ Thánh Đế** 

Mỗi lần sinh ra đều là khổ. 

Mỗi lần sinh ra, chúng ta đều gặp những điều không như ý: cầu không được, thương phải xa, gặp phải những điều không thích. 

Mỗi lần sinh ra, chúng ta đều phải chịu những cảm xúc tiêu cực: sầu, bi, khổ, ưu, não. 

Nói ngắn gọn, thân tâm này luôn thay đổi, không giữ được, không thể tùy ý điều khiển chính là khổ. Vì có chúng mà chúng ta phải chịu mọi khổ đau.

**Tập Thánh Đế** 

Ái và chấp thủ gây ra mọi khổ đau tinh thần, đồng thời khiến chúng ta liên tục tái sinh, nhận lấy thân tâm mới để chịu khổ.

**Diệt Thánh Đế** 

Sự chấm dứt ái và chấp thủ chính là sự chấm dứt khổ.

**Đạo Thánh Đế** 

Giới (sīla), Định (samādhi – sự không tán loạn), và Tuệ (paññā).

- **Giới**: Là người tốt, không làm hại mình và người, không khiến mình và người khó chịu. 

- **Định (không tán loạn)**: Khi không phạm lỗi, tâm không hối hận và rối loạn, dễ dàng trở nên an tĩnh và tập trung. Mọi người có thể tìm phương pháp tu tập định trong mục “Phương pháp thiền” tại www. knownsee. com. Khi có định lực, tâm sẽ rất hoan hỷ, mãn nguyện, đầy đủ, an tịnh, tập trung, sáng suốt và tươi mát. 

- **Tuệ**: Khi tâm đủ ổn định mới thích hợp để làm việc. Lúc ấy, có thể quán sát hoặc tư duy về vô thường, khổ và vô ngã của mọi thứ trên thế giới, của những thứ mình chấp thủ, thậm chí của chính thân tâm, để đoạn trừ chấp thủ.

Khi mọi chấp thủ bị nhổ tận gốc, đó chính là sự chấm dứt khổ đau — Niết-bàn.

Bạn đang ngồi trước màn hình không cần phải tự ti. 

Phương pháp đã được nói ở trên. Chỉ cần bạn có tâm, chắc chắn có thể nhổ tận gốc mọi khổ đau và chứng Niết-bàn ngay trong đời này. 

Những người không làm được chỉ vì họ không muốn hoặc không đủ nỗ lực mà thôi.

我們佛教啊，是關於業和做出來會有結果。教導說我們要精進地減少煩惱習氣、提升善法。

佛教的主要原則是這樣。

所以我們不要做那種脆弱的人，不斷地求。想要什麼，就播因，跟高僧大德學習，隆波從來都沒有求過什麼。包括聖物也沒有去求過，也沒有想要過。

隆波看到別人跟高僧大德要，隆波都都沒有。

----Luang Por Pramote

2026.10.24

---

### English

Our Buddhism is about kamma—what we do will have results. It teaches us to diligently reduce defilements and habits, and to cultivate wholesome qualities.

This is the main principle of Buddhism.

Therefore, we should not be the kind of weak person who keeps asking and begging. Whatever we want, we should plant the causes. Learn from great monks. Luang Por never asked for anything. He never asked for sacred objects either, nor did he desire them.

Luang Por saw others asking great monks for things, but Luang Por never did.

— Luang Por Pramote 

2026.10.24

---

### ภาษาไทย (Thai)

พุทธศาสนาของเรานั้น เกี่ยวกับกรรม สิ่งที่ทำย่อมมีผล สอนให้เราขยันลดกิเลสและนิสัย แล้วเพิ่มพูนกุศล

นี่คือหลักสำคัญของพุทธศาสนา

ดังนั้นเราอย่าเป็นคนอ่อนแอที่คอยขอไปเรื่อย ๆ อยากได้อะไร ก็หว่านเหตุ เรียนรู้จากพระอาจารย์ผู้ใหญ่ หลวงพ่อไม่เคยขออะไรเลย รวมถึงของศักดิ์สิทธิ์ก็ไม่เคยขอ และไม่เคยอยากได้

หลวงพ่อเห็นคนอื่นไปขอจากพระอาจารย์ผู้ใหญ่ แต่หลวงพ่อไม่เคยขอ

— หลวงพ่อปราโมทย์ 

2026.10.24

---

### Tiếng Việt (Vietnamese)

Phật giáo của chúng ta là về nghiệp—làm ra thì sẽ có kết quả. Dạy chúng ta phải tinh tấn giảm phiền não tập khí, nâng cao thiện pháp.

Đây là nguyên tắc chính của Phật giáo.

Vì vậy chúng ta đừng làm người yếu đuối, cứ cầu xin mãi. Muốn gì thì gieo nhân, học hỏi từ các bậc cao tăng đại đức. Luang Por chưa bao giờ cầu xin gì cả. Cả vật thiêng cũng chưa từng cầu xin, cũng chưa từng muốn có.

Luang Por thấy người khác xin các bậc cao tăng đại đức, nhưng Luang Por thì không bao giờ xin.

— Luang Por Pramote 

2026.10.24

「佛教實在是太殊勝了。

沒有任何其他的學說或教導，

能夠帶領我們脫離痛苦——

唯有依靠自己的正念與智慧。

其他的宗教也很好，但它們是以各自的方式好，

在不同的背景脈絡下。

因為大多數人無法依靠自己，

所以他們依靠信仰來引導。

比如認為：如果我們對神虔誠，

神就會幫助我們；

死後我們就能與神同在。

因此，如果一個人對神虔誠，

也不會去做壞事，這樣也很好。

當心裡有煩惱時，

就想：這是神在考驗我。

接受當下正在發生、正在呈現的一切，

接受已經發生的問題。

當心能夠接受這一點，心就不再掙扎，

心就能平靜、安樂。

但佛教和其他宗教不同。

我們不是從各種信仰開始——

對於那些，佛陀甚至教導我們不要盲目相信。

佛陀教導我們要去驗證。

因此，佛教

是一個必須親自驗證的宗教，

才能知道它好或不好。

驗證的方法，就是著手實踐。」

隆波帕默尊者

解脫園寺

2025年11月22日

**English**

**Buddhism Must Be Personally Verified**

“Buddhism is truly extraordinary. 

No other teaching or doctrine 

can lead us out of suffering— 

only through our own mindfulness and wisdom. 

Other religions are also good, but they are good in their own ways, 

within different contexts. 

Because most people cannot rely on themselves, 

they rely on faith for guidance. 

For example, they believe: if we are devout toward God, 

God will help us; 

and after death we will be with God.

Therefore, if a person is devout toward God 

and does not do bad things, that is also good. 

When the mind has defilements, 

they think: this is God testing me. 

They accept whatever is happening and appearing right now, 

and accept the problems that have already arisen. 

When the mind can accept this, it no longer struggles, 

and the mind becomes peaceful and at ease.

But Buddhism is different from other religions. 

We do not begin with various beliefs— 

regarding those, the Buddha even taught us not to believe blindly. 

The Buddha taught us to verify.

Therefore, Buddhism 

is a religion that must be personally verified 

in order to know whether it is good or not. 

The method of verification is to put it into practice.”

Luang Por Pramote 

Wat Suan Mokkh (Liberation Park Monastery) 

November 22, 2025

---

**ภาษาไทย**

**พระพุทธศาสนาต้องพิสูจน์ด้วยตนเอง**

“พระพุทธศาสนาช่างวิเศษจริง ๆ 

ไม่มีคำสอนหรือหลักคำสอนอื่นใด 

ที่จะนำเราออกจากความทุกข์ได้— 

นอกจากอาศัยสติและปัญญาของตนเอง 

ศาสนาอื่น ๆ ก็ดีเช่นกัน แต่ดีในแบบของเขา 

ในบริบทที่แตกต่างกัน 

เพราะคนส่วนใหญ่ไม่สามารถพึ่งตนเองได้ 

จึงอาศัยศรัทธาเป็นเครื่องนำทาง 

เช่น เชื่อว่า ถ้าเราศรัทธาต่อพระเจ้า 

พระเจ้าจะช่วยเหลือเรา 

และเมื่อตายไปแล้วเราจะได้อยู่กับพระเจ้า

ดังนั้น หากใครคนหนึ่งศรัทธาต่อพระเจ้า 

และไม่ทำสิ่งไม่ดี ก็ถือว่าดีเช่นกัน 

เมื่อจิตมีกิเลส 

ก็คิดว่า นี่คือพระเจ้ากำลังทดสอบเรา 

ยอมรับทุกสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นและกำลังปรากฏอยู่ในขณะนี้ 

ยอมรับปัญหาที่เกิดขึ้นแล้ว 

เมื่อจิตสามารถยอมรับสิ่งนี้ได้ จิตก็ไม่ดิ้นรนอีกต่อไป 

จิตก็สงบและเป็นสุข

แต่พระพุทธศาสนาแตกต่างจากศาสนาอื่น 

เราไม่ได้เริ่มต้นจากความเชื่อต่าง ๆ— 

ในเรื่องเหล่านั้น พระพุทธเจ้ายังสอนให้เราไม่เชื่ออย่างงมงาย 

พระพุทธเจ้าสอนให้เราตรวจสอบพิสูจน์

ดังนั้น พระพุทธศาสนา 

จึงเป็นศาสนาที่ต้องพิสูจน์ด้วยตนเอง 

จึงจะรู้ได้ว่าดีหรือไม่ดี 

วิธีการพิสูจน์ก็คือลงมือปฏิบัติ”

หลวงพ่อปราโมทย์ 

วัดสวนโมกข์ 

22 พฤศจิกายน 2568

---

**Tiếng Việt**

**Phật giáo phải được tự thân chứng nghiệm**

“Phật giáo thật sự quá thù thắng. 

Không có bất kỳ lời dạy hay học thuyết nào khác 

có thể dẫn chúng ta thoát khỏi khổ đau— 

chỉ có thể nhờ vào chánh niệm và trí tuệ của chính mình. 

Các tôn giáo khác cũng tốt, nhưng tốt theo cách riêng của họ, 

trong những bối cảnh khác nhau. 

Vì phần lớn mọi người không thể dựa vào chính mình, 

nên họ dựa vào đức tin để dẫn dắt. 

Chẳng hạn họ tin rằng: nếu chúng ta thành kính với Thượng Đế, 

Thượng Đế sẽ giúp đỡ chúng ta; 

và sau khi chết chúng ta sẽ được ở cùng Thượng Đế.

Vì vậy, nếu một người thành kính với Thượng Đế 

và không làm điều xấu, thì cũng là tốt. 

Khi trong tâm có phiền não, 

họ nghĩ: đây là Thượng Đế đang thử thách mình. 

Họ chấp nhận tất cả những gì đang xảy ra và đang hiện bày ngay lúc này, 

và chấp nhận những vấn đề đã xảy ra. 

Khi tâm có thể chấp nhận điều này, tâm không còn đấu tranh, 

và tâm được an tịnh, an lạc.

Nhưng Phật giáo khác với các tôn giáo khác. 

Chúng ta không bắt đầu từ những đức tin khác nhau— 

đối với những điều ấy, Đức Phật còn dạy chúng ta đừng tin mù quáng. 

Đức Phật dạy chúng ta phải kiểm chứng.

Vì vậy, Phật giáo 

là một tôn giáo phải được tự thân kiểm chứng 

mới biết được nó tốt hay không tốt. 

Phương pháp kiểm chứng chính là bắt tay vào thực hành.”

Luang Por Pramote 

Wat Suan Mokkh (Chùa Giải Thoát Viên) 

Ngày 22 tháng 11 năm 2025 

有一次，世尊（Bhagavā）住在那爛陀（Nāḷandā）的波瓦利卡芒果林（Pāvārikambavana）。那時，柯瓦達（Kevaṭṭa）居士子（gahapatiputta）去到世尊那裡；到達後，向世尊禮敬，然後坐在一旁。坐在一旁的柯瓦達（Kevaṭṭa）居士子對世尊這樣說：

「尊者，這那爛陀（Nāḷandā）既繁榮又富裕，人口眾多，人們對世尊非常有信心。善哉，尊者，請世尊指示一位比丘，讓他展示超越凡人之法的神通神變（iddhipāṭihāriya）；這樣那爛陀（Nāḷandā）就會更加對世尊有信心。」

據說，他是一位擁有四十億財富的大富豪居士，非常有信心、非常歡喜。他因為信心過盛，心想：「假如有一位比丘每隔半個月、或一個月、或一年，飛到空中，示現種種神通，那麼所有人就會非常歡喜。我何不請求世尊，請他允許一位比丘行神通呢？」於是前往世尊那裡，這樣說道。

這樣說了之後，世尊對柯瓦達（Kevaṭṭa）居士子這樣說：「柯瓦達（Kevaṭṭa），我並不這樣教導比丘們的：『來吧，比丘們，對那些穿白衣的在家人展示超越凡人之法的神通神變（iddhipāṭihāriya）』。」

第二次，柯瓦達（Kevaṭṭa）居士子又對世尊這樣說：「尊者，我不是在毀壞世尊；我只是這樣說：『尊者，這那爛陀（Nāḷandā）既繁榮又富裕，人口眾多，人們對世尊非常有信心。善哉，尊者，請世尊指示一位比丘，讓他展示超越凡人之法的神通神變（iddhipāṭihāriya）；這樣那爛陀（Nāḷandā）就會更加對世尊有信心。』」 （義注說，他是這個意思：我並非以毀壞功德的方式來毀謗，並非使他犯戒，然後一步步從高處拉下來，把他放到低處；而是我期待佛陀教法的增長，才這樣說）

第二次，世尊又對柯瓦達（Kevaṭṭa）居士子這樣說：「柯瓦達（Kevaṭṭa），我並不這樣教導比丘們的：『來吧，比丘們，對那些穿白衣的在家人展示超越凡人之法的神通神變（iddhipāṭihāriya）』。」

第三次，柯瓦達（Kevaṭṭa）居士子又對世尊這樣說：「尊者，我不是在毀壞世尊；我只是這樣說：『尊者，這那爛陀（Nāḷandā）既繁榮又富裕，人口眾多，人們對世尊非常有信心。善哉，尊者，請世尊指示一位比丘，讓他展示超越凡人之法的神通神變（iddhipāṭihāriya）；這樣那爛陀（Nāḷandā）就會更加對世尊有信心。』」

「柯瓦達（Kevaṭṭa），有三種神變，是我親自以證智體證後所開示的。哪三種呢？神通神變（iddhipāṭihāriya）、記心神變（ādesanāpāṭihāriya）、教誡神變（anusāsanīpāṭihāriya）。

「柯瓦達（Kevaṭṭa），什麼是神通神變呢？在這裡，柯瓦達（Kevaṭṭa），比丘體驗各種神通：由一人變成多人，由多人變成一人；顯現、隱沒；無阻礙地穿牆、穿壘、穿山而行，猶如在虛空中；在地中浮出與潛入，猶如在水中；在水上行走不沉沒，猶如在地上；以盤腿而坐在空中行進，猶如有翅膀的鳥；用手碰觸、撫摸這如此大神力、大威力的日月；以身體自在行進直到梵天界。

「這時，某位有信心、有淨信的人看見那位比丘體驗各種神通：由一人變成多人，由多人變成一人；顯現、隱沒；無阻礙地穿牆、穿壘、穿山而行，猶如在虛空中；在地中浮出與潛入，猶如在水中；在水上行走不沉沒，猶如在地上；以盤腿而坐在空中行進，猶如有翅膀的鳥；用手碰觸、撫摸這如此大神力、大威力的日月；以身體自在行進直到梵天界。

「這時，那位有信心、有淨信的人告訴某位沒有信心、沒有淨信的人：『賢者啊，真是稀有！賢者啊，真是未曾有！沙門有大神力、大威力。我看見一位比丘體驗各種神通：由一人變成多人，由多人變成一人……乃至以身體自在行進直到梵天界。』

「這時，那位沒有信心、沒有淨信的人會對那位有信心、有淨信的人這樣說：『賢者啊，有一種名為健陀梨（Gandhārī）的咒術（vijjā）。那位比丘憑藉它體驗各種神通：由一人變成多人，由多人變成一人……乃至以身體自在行進直到梵天界。』

「柯瓦達（Kevaṭṭa），你認為如何？那位沒有信心、沒有淨信的人會對那位有信心、有淨信的人這樣說嗎？」 

「會這樣說，尊者。」 

「柯瓦達（Kevaṭṭa），我看見神通神變有這樣的過患，因此對神通神變感到厭惡、感到羞恥、感到厭棄。」

「柯瓦達（Kevaṭṭa），什麼是記心神變呢？在這裡，柯瓦達（Kevaṭṭa），比丘告知其他眾生、其他人的心，也告知心所（除了覺知之心外的其他精神現象），也告知他的尋思，也告知他的伺察，說：『你的意是這樣，你的意是像這樣，你的心是像這樣。』

「這時，某位有信心、有淨信的人看見那位比丘告知其他眾生、其他人的心，也告知心所，也告知尋思，也告知伺察，說：『你的意是這樣，你的意是像這樣，你的心是像這樣。』這時，那位有信心、有淨信的人告訴某位沒有信心、沒有淨信的人：『賢者啊，真是稀有！賢者啊，真是未曾有！沙門有大神力、大威力。我看見一位比丘告知其他眾生、其他人的心，也告知心所，也告知尋思，也告知伺察，說：「你的意是這樣，你的意是像這樣，你的心是像這樣。」』

「這時，那位沒有信心、沒有淨信的人會對那位有信心、有淨信的人這樣說：『賢者啊，有一種名為摩尼卡（Maṇikā）的咒術（vijjā）。那位比丘憑藉它告知其他眾生、其他人的心，也告知心所，也告知尋思，也告知伺察，說：「你的意是這樣，你的意是像這樣，你的心是像這樣。」』

「柯瓦達（Kevaṭṭa），你認為如何？那位沒有信心、沒有淨信的人會對那位有信心、有淨信的人這樣說嗎？」 

「會這樣說，尊者。」 

「柯瓦達（Kevaṭṭa），我看見記心神變有這樣的過患，因此對記心神變感到厭惡、感到羞恥、感到厭棄。」

「柯瓦達（Kevaṭṭa），什麼是教誡神變呢？在這裡，柯瓦達（Kevaṭṭa），比丘這樣教誡：『要這樣尋思，不要那樣尋思；要這樣作意，不要那樣作意；要捨棄這個，要進入後住於這個。』柯瓦達（Kevaṭṭa），這就稱為教誡神變。

「再者，柯瓦達（Kevaṭṭa），如來出現於世間，是阿羅漢、等正覺者……（佛陀因此而教誡比丘們修習戒定慧，最後去除一切煩惱、證得涅槃，不再投生），這也稱為教誡神變。

柯瓦達（Kevaṭṭa），這三種神變，是我親自以證智體證後所開示的。」 （DN11 及其義注）

---

### English

On one occasion the Blessed One (Bhagavā) was staying at Nāḷandā in the Pāvārika mango grove (Pāvārikambavana). At that time Kevaṭṭa the householder’s son (Kevaṭṭa gahapatiputta) approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, Kevaṭṭa the householder’s son said to the Blessed One:

“Venerable sir, this Nāḷandā is prosperous and flourishing, populous, and crowded with people who have great faith in the Blessed One. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would direct one monk to perform a miracle of psychic power (iddhipāṭihāriya) surpassing ordinary human states. Then this Nāḷandā would have even greater faith in the Blessed One.”

It is said that he was a very wealthy householder possessing four billion in wealth, full of faith and joy. Because of his excessive faith he thought: “If a monk were to fly into the sky every half-month, or every month, or every year, and display various miracles, then everyone would be greatly delighted. Why don’t I request the Blessed One to allow a monk to perform miracles?” So he went to the Blessed One and spoke thus.

When this was said, the Blessed One said to Kevaṭṭa the householder’s son: “Kevaṭṭa, I do not teach the monks in this way: ‘Come, monks, display a miracle of psychic power (iddhipāṭihāriya) surpassing ordinary human states to the white-clothed laypeople.’”

A second time Kevaṭṭa the householder’s son said to the Blessed One: “Venerable sir, I am not destroying the Blessed One; I am only saying this: ‘Venerable sir, this Nāḷandā is prosperous and flourishing, populous, and crowded with people who have great faith in the Blessed One. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would direct one monk to perform a miracle of psychic power (iddhipāṭihāriya) surpassing ordinary human states. Then this Nāḷandā would have even greater faith in the Blessed One.’” 

(The commentary says that he meant this: I am not slandering by way of destroying merit, not causing him to break the precepts and then gradually pulling him down from a high place and placing him in a low place; rather, I say this because I hope for the growth of the Buddha’s teaching.)

A second time the Blessed One said to Kevaṭṭa the householder’s son: “Kevaṭṭa, I do not teach the monks in this way: ‘Come, monks, display a miracle of psychic power (iddhipāṭihāriya) surpassing ordinary human states to the white-clothed laypeople.’”

A third time Kevaṭṭa the householder’s son said to the Blessed One: “Venerable sir, I am not destroying the Blessed One; I am only saying this: ‘Venerable sir, this Nāḷandā is prosperous and flourishing, populous, and crowded with people who have great faith in the Blessed One. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would direct one monk to perform a miracle of psychic power (iddhipāṭihāriya) surpassing ordinary human states. Then this Nāḷandā would have even greater faith in the Blessed One.’”

“Kevaṭṭa, there are three kinds of miracles that I have declared, having directly known and realized them for myself. What three? The miracle of psychic power (iddhipāṭihāriya), the miracle of mind-reading (ādesanāpāṭihāriya), and the miracle of instruction (anusāsanīpāṭihāriya).

“And what, Kevaṭṭa, is the miracle of psychic power? Here, Kevaṭṭa, a monk experiences the various kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one; he appears and vanishes; he goes unimpeded through walls, ramparts, and mountains as if through space; he dives in and out of the earth as if it were water; he walks on water without sinking as if it were earth; sitting cross-legged he travels through the air like a winged bird; with his hand he touches and strokes the sun and moon, so mighty and powerful; he exercises bodily mastery as far as the Brahmā-world.

“Then a certain faithful and devoted person sees that monk experiencing the various kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one; he appears and vanishes; he goes unimpeded through walls, ramparts, and mountains as if through space; he dives in and out of the earth as if it were water; he walks on water without sinking as if it were earth; sitting cross-legged he travels through the air like a winged bird; with his hand he touches and strokes the sun and moon, so mighty and powerful; he exercises bodily mastery as far as the Brahmā-world.

“Then that faithful and devoted person tells a certain faithless and undevoted person: ‘How wonderful, sir! How marvelous, sir! The ascetic has great psychic power and great might. I saw a monk experiencing the various kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one … up to exercising bodily mastery as far as the Brahmā-world.’

“Then that faithless and undevoted person might say to that faithful and devoted person: ‘Sir, there is a charm called Gandhārī (Gandhārī vijjā). By means of that the monk experiences the various kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one … up to exercising bodily mastery as far as the Brahmā-world.’

“What do you think, Kevaṭṭa? Would that faithless and undevoted person say that to the faithful and devoted person?” 

“He would, venerable sir.” 

“Kevaṭṭa, seeing this danger in the miracle of psychic power, I am repelled by, ashamed of, and disgusted with the miracle of psychic power.”

“And what, Kevaṭṭa, is the miracle of mind-reading? Here, Kevaṭṭa, a monk declares the mind of other beings and other persons, also declares their mental factors (mental phenomena other than the knowing mind), also declares their thoughts, and also declares their examination, saying: ‘Your mind is thus, your mind is like this, your mind is like that.’

“Then a certain faithful and devoted person sees that monk declaring the mind of other beings and other persons, also declaring their mental factors, also declaring their thoughts, and also declaring their examination, saying: ‘Your mind is thus, your mind is like this, your mind is like that.’ Then that faithful and devoted person tells a certain faithless and undevoted person: ‘How wonderful, sir! How marvelous, sir! The ascetic has great psychic power and great might. I saw a monk declaring the mind of other beings and other persons, also declaring their mental factors, also declaring their thoughts, and also declaring their examination, saying: “Your mind is thus, your mind is like this, your mind is like that.”’

“Then that faithless and undevoted person might say to that faithful and devoted person: ‘Sir, there is a charm called Maṇikā (Maṇikā vijjā). By means of that the monk declares the mind of other beings and other persons, also declares their mental factors, also declares their thoughts, and also declares their examination, saying: “Your mind is thus, your mind is like this, your mind is like that.”’

“What do you think, Kevaṭṭa? Would that faithless and undevoted person say that to the faithful and devoted person?” 

“He would, venerable sir.” 

“Kevaṭṭa, seeing this danger in the miracle of mind-reading, I am repelled by, ashamed of, and disgusted with the miracle of mind-reading.”

“And what, Kevaṭṭa, is the miracle of instruction? Here, Kevaṭṭa, a monk instructs thus: ‘You should think in this way, not in that way; you should attend in this way, not in that way; you should abandon this, and having entered upon this you should dwell in it.’ This, Kevaṭṭa, is called the miracle of instruction.

“Furthermore, Kevaṭṭa, a Tathāgata arises in the world, an Arahant, Perfectly Enlightened One … (The Buddha therefore instructs the monks to cultivate morality, concentration, and wisdom, and finally to eradicate all defilements and attain Nibbāna, no longer to be reborn). This too is called the miracle of instruction.

“Kevaṭṭa, these three kinds of miracles are what I have declared, having directly known and realized them for myself.” (DN 11 and its commentary)

---

### ภาษาไทย

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า (Bhagavā) ประทับอยู่ ณ ป่ามะม่วงปาวาริกะ (Pāvārikambavana) ใกล้เมืองนาลันทา (Nāḷandā) ครั้งนั้น เกวัฏฏะ (Kevaṭṭa) คฤหบดีบุตร (gahapatiputta) ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วได้ถวายอภิวาท แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว เกวัฏฏะคฤหบดีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นาลันทา (Nāḷandā) นี้เจริญรุ่งเรือง มั่งคั่ง มีประชากรหนาแน่น และประชาชนมีความเลื่อมใสอย่างยิ่งในพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอประทานพระวโรกาส พระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดบัญชาภิกษุรูปหนึ่งให้แสดงฤทธิ์ปาฏิหาริย์ (iddhipāṭihāriya) ที่เหนือกว่าธรรมของมนุษย์ธรรมดา แล้วนาลันทา (Nāḷandā) นี้จะยิ่งมีความเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้ามากขึ้น”

กล่าวกันว่า เขาเป็นคฤหบดีผู้มั่งคั่งมาก มีทรัพย์สี่พันล้าน มีศรัทธาและความยินดีอย่างยิ่ง เพราะศรัทธามากเกินไป จึงคิดว่า “ถ้ามีภิกษุรูปหนึ่งบินขึ้นสู่อากาศทุกครึ่งเดือน หรือทุกเดือน หรือทุกปี แล้วแสดงฤทธิ์ต่างๆ คนทั้งหลายย่อมยินดีมาก ไฉนเราจึงไม่กราบทูลขอพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ทรงอนุญาตภิกษุแสดงฤทธิ์เล่า” จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลอย่างนี้

เมื่อเกวัฏฏะกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่เกวัฏฏะคฤหบดีบุตรว่า “เกวัฏฏะ เราไม่สอนภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘มาเถิดภิกษุทั้งหลาย จงแสดงฤทธิ์ปาฏิหาริย์ (iddhipāṭihāriya) ที่เหนือกว่าธรรมของมนุษย์ธรรมดาแก่คฤหัสถ์ผู้ครองผ้าขาว’”

ครั้งที่สอง เกวัฏฏะคฤหบดีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ทำลายพระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์เพียงแต่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นาลันทา (Nāḷandā) นี้เจริญรุ่งเรือง มั่งคั่ง มีประชากรหนาแน่น และประชาชนมีความเลื่อมใสอย่างยิ่งในพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอประทานพระวโรกาส พระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดบัญชาภิกษุรูปหนึ่งให้แสดงฤทธิ์ปาฏิหาริย์ (iddhipāṭihāriya) ที่เหนือกว่าธรรมของมนุษย์ธรรมดา แล้วนาลันทา (Nāḷandā) นี้จะยิ่งมีความเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้ามากขึ้น’” 

(อรรถกถากล่าวว่า เขาหมายความอย่างนี้: ข้าพระองค์มิได้ทำลายโดยการทำลายบุญ มิได้ทำให้ท่านต้องอาบัติแล้วค่อยๆ ดึงลงจากที่สูงไปวางไว้ที่ต่ำ แต่กล่าวอย่างนี้เพราะหวังให้พระพุทธศาสนาเจริญยิ่งขึ้น)

ครั้งที่สอง พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่เกวัฏฏะคฤหบดีบุตรอีกว่า “เกวัฏฏะ เราไม่สอนภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘มาเถิดภิกษุทั้งหลาย จงแสดงฤทธิ์ปาฏิหาริย์ (iddhipāṭihāriya) ที่เหนือกว่าธรรมของมนุษย์ธรรมดาแก่คฤหัสถ์ผู้ครองผ้าขาว’”

ครั้งที่สาม เกวัฏฏะคฤหบดีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ทำลายพระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์เพียงแต่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นาลันทา (Nāḷandā) นี้เจริญรุ่งเรือง มั่งคั่ง มีประชากรหนาแน่น และประชาชนมีความเลื่อมใสอย่างยิ่งในพระผู้มีพระภาคเจ้า ขอประทานพระวโรกาส พระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดบัญชาภิกษุรูปหนึ่งให้แสดงฤทธิ์ปาฏิหาริย์ (iddhipāṭihāriya) ที่เหนือกว่าธรรมของมนุษย์ธรรมดา แล้วนาลันทา (Nāḷandā) นี้จะยิ่งมีความเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้ามากขึ้น’”

“เกวัฏฏะ ปาฏิหาริย์สามอย่างนี้ เราได้ประกาศแล้ว โดยรู้เห็นเองด้วยญาณอันยิ่ง ปาฏิหาริย์สามอย่างอะไรบ้าง คือ อิทธิปาฏิหาริย์ (iddhipāṭihāriya) อาเทศนาปาฏิหาริย์ (ādesanāpāṭihāriya) และอนุสาสนีปาฏิหาริย์ (anusāsanīpāṭihāriya)

“เกวัฏฏะ อิทธิปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเสวยฤทธิ์ต่างๆ คือ คนเดียวเป็นหลายคน หลายคนเป็นคนเดียว ปรากฏและหายตัว ไปทะลุกำแพง กำแพงเมือง และภูเขาโดยไม่ติดขัด เหมือนไปในอากาศ ผุดขึ้นและดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำ เดินบนน้ำไม่จมเหมือนบนแผ่นดิน นั่งขัดสมาธิลอยไปในอากาศเหมือนนกมีปีก เอามือถูกต้องและลูบไล้พระจันทร์พระอาทิตย์อันมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลก

“ครั้งนั้น บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสเห็นภิกษุนั้นเสวยฤทธิ์ต่างๆ คือ คนเดียวเป็นหลายคน หลายคนเป็นคนเดียว ปรากฏและหายตัว ไปทะลุกำแพง กำแพงเมือง และภูเขาโดยไม่ติดขัด เหมือนไปในอากาศ ผุดขึ้นและดำลงในแผ่นดินเหมือนในน้ำ เดินบนน้ำไม่จมเหมือนบนแผ่นดิน นั่งขัดสมาธิลอยไปในอากาศเหมือนนกมีปีก เอามือถูกต้องและลูบไล้พระจันทร์พระอาทิตย์อันมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลก

“ครั้งนั้น บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสบอกแก่บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาและไม่เลื่อมใสว่า ‘ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง น่าอัศจรรย์จริง สมณะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก เราเห็นภิกษุรูปหนึ่งเสวยฤทธิ์ต่างๆ คือ คนเดียวเป็นหลายคน หลายคนเป็นคนเดียว … จนถึงใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลก’

“ครั้งนั้น บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาและไม่เลื่อมใสพึงกล่าวแก่บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสว่า ‘ท่านผู้เจริญ มีวิชชาชื่อคันธารี (Gandhārī vijjā) ภิกษุนั้นอาศัยวิชชานั้นเสวยฤทธิ์ต่างๆ คือ คนเดียวเป็นหลายคน หลายคนเป็นคนเดียว … จนถึงใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลก’

“เกวัฏฏะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นว่าอย่างไร บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาและไม่เลื่อมใสจะกล่าวอย่างนั้นแก่บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสหรือ” 

“จะกล่าวอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” 

“เกวัฏฏะ เราเห็นโทษในอิทธิปาฏิหาริย์อย่างนี้ จึงเกลียดชัง อาย และรังเกียจอิทธิปาฏิหาริย์”

“เกวัฏฏะ อาเทศนาปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมบอกจิตของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่น บอกเจตสิก (ปรากฏการณ์ทางจิตนอกเหนือจากจิตที่รู้) บอกวิตก และบอกวิจารของเขาว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นเช่นนี้ จิตของท่านเป็นเช่นนั้น’

“ครั้งนั้น บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสเห็นภิกษุนั้นบอกจิตของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่น บอกเจตสิก บอกวิตก และบอกวิจารว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นเช่นนี้ จิตของท่านเป็นเช่นนั้น’ ครั้งนั้น บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสบอกแก่บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาและไม่เลื่อมใสว่า ‘ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง น่าอัศจรรย์จริง สมณะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก เราเห็นภิกษุรูปหนึ่งบอกจิตของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่น บอกเจตสิก บอกวิตก และบอกวิจารว่า “ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นเช่นนี้ จิตของท่านเป็นเช่นนั้น”’

“ครั้งนั้น บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาและไม่เลื่อมใสพึงกล่าวแก่บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสว่า ‘ท่านผู้เจริญ มีวิชชาชื่อมณิกา (Maṇikā vijjā) ภิกษุนั้นอาศัยวิชชานั้นบอกจิตของสัตว์อื่น ของบุคคลอื่น บอกเจตสิก บอกวิตก และบอกวิจารว่า “ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นเช่นนี้ จิตของท่านเป็นเช่นนั้น”’

“เกวัฏฏะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นว่าอย่างไร บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาและไม่เลื่อมใสจะกล่าวอย่างนั้นแก่บุคคลผู้มีศรัทธาและเลื่อมใสหรือ” 

“จะกล่าวอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” 

“เกวัฏฏะ เราเห็นโทษในอาเทศนาปาฏิหาริย์อย่างนี้ จึงเกลียดชัง อาย และรังเกียจอาเทศนาปาฏิหาริย์”

“เกวัฏฏะ อนุสาสนีปาฏิหาริย์เป็นอย่างไร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สั่งสอนอย่างนี้ว่า ‘จงคิดอย่างนี้ อย่าคิดอย่างนั้น จงทำในใจอย่างนี้ อย่าทำในใจอย่างนั้น จงละสิ่งนี้ จงเข้าถึงแล้วอยู่สิ่งนี้’ เกวัฏฏะ อันนี้เรียกว่าอนุสาสนีปาฏิหาริย์

“อีกประการหนึ่ง เกวัฏฏะ พระตถาคตอุบัติขึ้นในโลก เป็นอรหันต์ สัมมาสัมพุทธะ … (พระพุทธเจ้าจึงสั่งสอนภิกษุทั้งหลายให้เจริญศีล สมาธิ ปัญญา ในที่สุดก็ละกิเลสทั้งปวง บรรลุนิพพาน ไม่เกิดอีก) อันนี้ก็เรียกว่าอนุสาสนีปาฏิหาริย์

“เกวัฏฏะ ปาฏิหาริย์สามอย่างนี้ เราได้ประกาศแล้ว โดยรู้เห็นเองด้วยญาณอันยิ่ง” (DN11 และอรรถกถา)

---

### Tiếng Việt

Một thời, Thế Tôn (Bhagavā) trú tại rừng xoài Pāvārika (Pāvārikambavana) gần thành Nāḷandā (Nāḷandā). Lúc bấy giờ, Kevaṭṭa (Kevaṭṭa) con trai gia chủ (gahapatiputta) đi đến Thế Tôn. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Kevaṭṭa con trai gia chủ bạch Thế Tôn:

“Bạch Thế Tôn, thành Nāḷandā (Nāḷandā) này giàu có, thịnh vượng, đông dân, người người rất có lòng tin đối với Thế Tôn. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn chỉ thị một vị Tỷ-kheo hiển thị thần thông biến hóa (iddhipāṭihāriya) vượt hơn pháp của người thường. Như vậy, thành Nāḷandā (Nāḷandā) sẽ càng thêm lòng tin đối với Thế Tôn.”

Tương truyền, ông là một gia chủ đại phú có bốn tỷ tài sản, rất có lòng tin và rất hoan hỷ. Vì lòng tin quá mức, ông nghĩ: “Nếu có một vị Tỷ-kheo mỗi nửa tháng, hoặc mỗi tháng, hoặc mỗi năm bay lên không trung, thị hiện các loại thần thông, thì mọi người sẽ rất hoan hỷ. Sao ta không thỉnh cầu Thế Tôn cho phép một vị Tỷ-kheo hành thần thông?” Rồi ông đến chỗ Thế Tôn và bạch như vậy.

Khi được nói vậy, Thế Tôn bảo Kevaṭṭa con trai gia chủ: “Kevaṭṭa, Ta không dạy các Tỷ-kheo như thế này: ‘Hãy đến, các Tỷ-kheo, hãy hiển thị thần thông biến hóa (iddhipāṭihāriya) vượt hơn pháp của người thường cho các cư sĩ mặc áo trắng.’”

Lần thứ hai, Kevaṭṭa con trai gia chủ lại bạch Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, con không phá hoại Thế Tôn; con chỉ nói như thế này: ‘Bạch Thế Tôn, thành Nāḷandā (Nāḷandā) này giàu có, thịnh vượng, đông dân, người người rất có lòng tin đối với Thế Tôn. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn chỉ thị một vị Tỷ-kheo hiển thị thần thông biến hóa (iddhipāṭihāriya) vượt hơn pháp của người thường. Như vậy, thành Nāḷandā (Nāḷandā) sẽ càng thêm lòng tin đối với Thế Tôn.’” 

(Chú giải nói rằng ông có ý này: con không phỉ báng bằng cách phá hoại công đức, không làm cho Ngài phạm giới rồi dần dần kéo từ chỗ cao xuống đặt vào chỗ thấp; mà con nói như vậy vì mong muốn giáo pháp của Phật được tăng trưởng.)

Lần thứ hai, Thế Tôn lại bảo Kevaṭṭa con trai gia chủ: “Kevaṭṭa, Ta không dạy các Tỷ-kheo như thế này: ‘Hãy đến, các Tỷ-kheo, hãy hiển thị thần thông biến hóa (iddhipāṭihāriya) vượt hơn pháp của người thường cho các cư sĩ mặc áo trắng.’”

Lần thứ ba, Kevaṭṭa con trai gia chủ lại bạch Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, con không phá hoại Thế Tôn; con chỉ nói như thế này: ‘Bạch Thế Tôn, thành Nāḷandā (Nāḷandā) này giàu có, thịnh vượng, đông dân, người người rất có lòng tin đối với Thế Tôn. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn chỉ thị một vị Tỷ-kheo hiển thị thần thông biến hóa (iddhipāṭihāriya) vượt hơn pháp của người thường. Như vậy, thành Nāḷandā (Nāḷandā) sẽ càng thêm lòng tin đối với Thế Tôn.’”

“Kevaṭṭa, có ba loại thần biến mà Ta tự mình với thắng trí chứng tri rồi tuyên thuyết. Ba loại nào? Thần thông biến hóa (iddhipāṭihāriya), đọc tâm biến hóa (ādesanāpāṭihāriya), và giáo giới biến hóa (anusāsanīpāṭihāriya).

“Kevaṭṭa, thế nào là thần thông biến hóa? Ở đây, Kevaṭṭa, vị Tỷ-kheo thể nghiệm các loại thần thông: từ một người thành nhiều người, từ nhiều người thành một người; hiện ra, ẩn mất; đi xuyên tường, xuyên thành, xuyên núi không bị trở ngại như đi trong hư không; nổi lên và chìm xuống trong đất như trong nước; đi trên nước không chìm như trên đất; ngồi kiết già bay đi trong không trung như chim có cánh; dùng tay chạm và vuốt ve mặt trời mặt trăng có đại thần lực, đại uy lực như vậy; dùng thân tự tại đi đến Phạm thiên giới.

“Khi ấy, một người có lòng tin và có tịnh tín thấy vị Tỷ-kheo ấy thể nghiệm các loại thần thông: từ một người thành nhiều người, từ nhiều người thành một người; hiện ra, ẩn mất; đi xuyên tường, xuyên thành, xuyên núi không bị trở ngại như đi trong hư không; nổi lên và chìm xuống trong đất như trong nước; đi trên nước không chìm như trên đất; ngồi kiết già bay đi trong không trung như chim có cánh; dùng tay chạm và vuốt ve mặt trời mặt trăng có đại thần lực, đại uy lực như vậy; dùng thân tự tại đi đến Phạm thiên giới.

“Khi ấy, người có lòng tin và có tịnh tín ấy nói với một người không có lòng tin và không có tịnh tín: ‘Thưa ngài, thật hy hữu! Thưa ngài, thật chưa từng có! Sa-môn có đại thần lực, đại uy lực. Tôi thấy một vị Tỷ-kheo thể nghiệm các loại thần thông: từ một người thành nhiều người, từ nhiều người thành một người… cho đến dùng thân tự tại đi đến Phạm thiên giới.’

“Khi ấy, người không có lòng tin và không có tịnh tín ấy sẽ nói với người có lòng tin và có tịnh tín: ‘Thưa ngài, có một loại chú thuật tên là Gandhārī (Gandhārī vijjā). Vị Tỷ-kheo ấy nhờ nó thể nghiệm các loại thần thông: từ một người thành nhiều người, từ nhiều người thành một người… cho đến dùng thân tự tại đi đến Phạm thiên giới.’

“Kevaṭṭa, ông nghĩ thế nào? Người không có lòng tin và không có tịnh tín ấy có nói như vậy với người có lòng tin và có tịnh tín không?” 

“Có, bạch Thế Tôn.” 

“Kevaṭṭa, Ta thấy sự nguy hại của thần thông biến hóa như vậy, nên Ta chán ghét, hổ thẹn và nhàm chán đối với thần thông biến hóa.”

“Kevaṭṭa, thế nào là đọc tâm biến hóa? Ở đây, Kevaṭṭa, vị Tỷ-kheo nói ra tâm của các chúng sanh khác, của các người khác, cũng nói ra các tâm sở (các hiện tượng tinh thần ngoài tâm biết), cũng nói ra tầm của họ, cũng nói ra tứ của họ, rằng: ‘Ý của ông như vậy, ý của ông như thế này, tâm của ông như thế kia.’

“Khi ấy, một người có lòng tin và có tịnh tín thấy vị Tỷ-kheo ấy nói ra tâm của các chúng sanh khác, của các người khác, cũng nói ra các tâm sở, cũng nói ra tầm, cũng nói ra tứ, rằng: ‘Ý của ông như vậy, ý của ông như thế này, tâm của ông như thế kia.’ Khi ấy, người có lòng tin và có tịnh tín ấy nói với một người không có lòng tin và không có tịnh tín: ‘Thưa ngài, thật hy hữu! Thưa ngài, thật chưa từng có! Sa-môn có đại thần lực, đại uy lực. Tôi thấy một vị Tỷ-kheo nói ra tâm của các chúng sanh khác, của các người khác, cũng nói ra các tâm sở, cũng nói ra tầm, cũng nói ra tứ, rằng: “Ý của ông như vậy, ý của ông như thế này, tâm của ông như thế kia.”’

“Khi ấy, người không có lòng tin và không có tịnh tín ấy sẽ nói với người có lòng tin và có tịnh tín: ‘Thưa ngài, có một loại chú thuật tên là Maṇikā (Maṇikā vijjā). Vị Tỷ-kheo ấy nhờ nó nói ra tâm của các chúng sanh khác, của các người khác, cũng nói ra các tâm sở, cũng nói ra tầm, cũng nói ra tứ, rằng: “Ý của ông như vậy, ý của ông như thế này, tâm của ông như thế kia.”’

“Kevaṭṭa, ông nghĩ thế nào? Người không có lòng tin và không có tịnh tín ấy có nói như vậy với người có lòng tin và có tịnh tín không?” 

“Có, bạch Thế Tôn.” 

“Kevaṭṭa, Ta thấy sự nguy hại của đọc tâm biến hóa như vậy, nên Ta chán ghét, hổ thẹn và nhàm chán đối với đọc tâm biến hóa.”

“Kevaṭṭa, thế nào là giáo giới biến hóa? Ở đây, Kevaṭṭa, vị Tỷ-kheo giáo giới như thế này: ‘Hãy suy nghĩ như thế này, đừng suy nghĩ như thế kia; hãy tác ý như thế này, đừng tác ý như thế kia; hãy từ bỏ cái này, hãy nhập và an trú cái này.’ Kevaṭṭa, đây gọi là giáo giới biến hóa.

“Lại nữa, Kevaṭṭa, Như Lai xuất hiện ở đời, là A-la-hán, Chánh Đẳng Giác… (Phật do đó giáo giới các Tỷ-kheo tu tập giới định tuệ, cuối cùng đoạn trừ hết mọi phiền não, chứng đắc Niết-bàn, không còn tái sanh). Đây cũng gọi là giáo giới biến hóa.

“Kevaṭṭa, ba loại thần biến này, Ta tự mình với thắng trí chứng tri rồi tuyên thuyết.” (DN11 và chú giải)

自尊心低下、沒有自信的情況，理不應在佛教徒身上發生

除非大家不是三寶中的「僧寶」

佛陀定義的「僧寶」呢，不是指僧人，而是指「四雙八士」：

初道者、初果聖者

二道者、二果聖者

三道者、三果聖者

阿羅漢道者、阿羅漢

僧人可以是不屬於「僧寶」的凡夫僧

而一般在家人也可以是「僧寶」一員

哪些人是初道者呢？

佛陀說，只要屏幕前的您【確信】或者【經智慧一定程度的沉思後接受】以下道理，當下就立即超越凡夫的身份，成為善人，是‘隨信行者’、‘隨法行者’，您不可能會再造出那些嚴重、會導致投生到地獄、餓鬼、畜生道的惡業，而且不可能到死時還未證初果

是什麼道理？ 要留心聽了：

身體是無常的：  身體會老病死；眼睛不停在動，耳膜不斷在震動，鼻子裡的嗅覺受體不停接收和釋放氣味的化學物，舌頭不停在動，手腳不斷在動

心也是無常的：心就是我們的覺知之流，它不斷生滅去覺知不同的目標，例如影像、聲音、氣味、味道、所觸、感受、記憶、思想、甚至是覺知本身；而且，睡覺和醒著的時候，狀態已經不同了 （SN25.1）

屏幕前的您做到佛陀所說的簡單條件嗎？

如果符合條件，那麼大家當下就已經是「僧寶」了

佛陀說，您是值得接受犧牲者、值得被奉獻者、值得被送禮者、應該被合掌者，是世間的無上福田 （AN6.10）

您堪受人間一切大人物--富豪、總統、權貴--的尊重

您堪受一切天神們的尊重

您不該被任何人，乃至是僧人當成是狗-----這與您的身份和價值不符

大家可以這樣尊重自己

## English

Low self-esteem and a lack of confidence should not, in principle, occur in a Buddhist—unless one is not the Saṅgha Jewel among the Three Jewels.

The Saṅgha Jewel as defined by the Buddha does not mean monastics. It means the four pairs and eight individuals:

one on the first path, and the noble one of the first fruit（stream-entry）; 

one on the second path, and the noble one of the second fruit (once-returner); 

one on the third path, and the noble one of the third fruit (non-returner); 

one on the arahant path, and the arahant.

A monastic may be an ordinary monastic who does not belong to the Saṅgha Jewel. An ordinary layperson may also be a member of the Saṅgha Jewel.

Who, then, is one on the first path? The Buddha said: if you in front of the screen are convinced of the following, or accept it after pondering it to some extent with wisdom, then right then you immediately go beyond the state of an ordinary person and become a worthy person—a faith-follower or a Dhamma-follower. You can no longer do those grave deeds that lead to rebirth in hell, the realm of hungry ghosts, or the animal realm, and you cannot die without having realized stream-entry.

What is that truth? Listen carefully.

The body is impermanent. The body ages, falls ill, and dies. The eyes are constantly moving. The eardrum is constantly vibrating. The olfactory receptors in the nose constantly receive and release the chemicals of smell. The tongue is constantly moving. The hands and feet are constantly moving.

The mind is also impermanent. The mind is our stream of knowing. It continually arises and ceases in order to know different objects—images, sounds, smells, tastes, tactile sensations, feelings, memories, thoughts, even knowing itself. And the state when asleep is already different from the state when awake. (SN 25.1)

Do you in front of the screen meet this simple condition stated by the Buddha?

If you do, then you are already the Saṅgha Jewel, right now.

The Buddha said that you are worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of añjali （ lifting of the folded hands as a token of reverence）—an unsurpassed field of merit for the world. (AN 6.10)

You are worthy of the respect of every great person in the human world—the wealthy, presidents, the powerful.

You are worthy of the respect of all the devas.

You should not be treated like a dog by anyone, not even by a monastic. That does not match your status and your worth.

You can respect yourself in this way.

## ภาษาไทย

ความภูมิใจในตนเองต่ำและความไม่มั่นใจ ไม่ควรเกิดกับชาวพุทธโดยหลัก 

เว้นแต่ไม่ใช่พระรัตนตรัยข้อสังฆรัตนะ

สังฆรัตนะตามที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติ ไม่ได้หมายถึงพระภิกษุ แต่หมายถึงสี่คู่แปดบุคคล:

ผู้ตั้งอยู่ในมรรคที่หนึ่ง กับพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในผลที่หนึ่ง 

ผู้ตั้งอยู่ในมรรคที่สอง กับพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในผลที่สอง 

ผู้ตั้งอยู่ในมรรคที่สาม กับพระอริยบุคคลผู้ตั้งอยู่ในผลที่สาม 

ผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตมรรค กับพระอรหันต์

พระภิกษุอาจเป็นปุถุชนผู้ไม่อยู่ในสังฆรัตนะ 

ส่วนคฤหัสถ์ธรรมดาก็อาจเป็นสมาชิกของสังฆรัตนะได้

ใครคือผู้ตั้งอยู่ในมรรคที่หนึ่ง? 

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าคุณที่อยู่หน้าจอเชื่อมั่น หรือยอมรับหลังพิจารณาด้วยปัญญาพอสมควร ในความจริงต่อไปนี้ ทันใดนั้นคุณก้าวพ้นความเป็นปุถุชน กลายเป็นสัตบุรุษ เป็นสัทธานุสารี หรือธัมมานุสารี คุณไม่สามารถทำกรรมหนักที่จะนำไปสู่กำเนิดในนรก เปรต หรือสัตว์เดียรัจฉานได้อีก และเป็นไปไม่ได้ที่จะตายโดยยังไม่บรรลุผลที่หนึ่ง

ความจริงนั้นคืออะไร? ฟังให้ดี

กายไม่เที่ยง กายแก่ เจ็บ ตาย ตากำลังเคลื่อนตลอด เยื่อแก้วหูกำลังสั่นตลอด ตัวรับกลิ่นในจมูกกำลังรับและปล่อยสารเคมีของกลิ่นตลอด ลิ้นกำลังเคลื่อนตลอด มือเท้ากำลังเคลื่อนตลอด

ใจก็ไม่เที่ยง ใจคือกระแสการรับรู้ของเรา มันเกิดดับต่อเนื่องเพื่อรับรู้อารมณ์ต่างกัน เช่น รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ เวทนา ความจำ ความคิด แม้กระทั่งการรับรู้เอง และสภาวะตอนหลับกับตอนตื่นก็ต่างกันแล้ว (SN 25.1)

คุณที่อยู่หน้าจอเข้าเงื่อนไขง่ายๆ ที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้หรือไม่?

ถ้าเข้าเงื่อนไข คุณก็เป็นสังฆรัตนะแล้วในบัดนี้

พระพุทธเจ้าตรัสว่า คุณเป็นผู้ควรแก่ของควรบูชา ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การกราบไหว้ เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก (AN 6.10)

คุณคู่ควรแก่ความเคารพของคนใหญ่ในมนุษยโลกทั้งปวง—คนรวย ประธานาธิบดี ผู้มีอำนาจ 

คุณคู่ควรแก่ความเคารพของเทวดาทั้งปวง 

คุณไม่ควรถูกใคร แม้แต่พระภิกษุ ปฏิบัติเยี่ยงสุนัข—นั่นไม่สมกับฐานะและคุณค่าของคุณ

คุณเคารพตนเองอย่างนี้ได้

## Tiếng Việt

Lòng tự trọng thấp và thiếu tự tin, về lý không nên xảy ra nơi người Phật tử—trừ khi không phải là Tăng bảo trong Tam bảo.

Tăng bảo theo định nghĩa của Đức Phật không phải chỉ tăng sĩ, mà là bốn đôi tám vị:

người ở sơ đạo, và bậc Thánh sơ quả; 

người ở nhị đạo, và bậc Thánh nhị quả; 

người ở tam đạo, và bậc Thánh tam quả; 

người ở A-la-hán đạo, và A-la-hán.

Tăng sĩ có thể là phàm tăng, không thuộc Tăng bảo. Người tại gia bình thường cũng có thể là một thành viên của Tăng bảo.

Ai là người ở sơ đạo? Đức Phật nói: chỉ cần bạn trước màn hình xác tín, hoặc sau khi suy niệm ở một mức độ bằng trí tuệ mà chấp nhận đạo lý sau đây, ngay lúc ấy bạn lập tức vượt khỏi thân phận phàm phu, thành người lành, là tùy tín hành hoặc tùy pháp hành. Bạn không thể tạo lại những ác nghiệp nặng dẫn đến tái sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, và không thể chết mà vẫn chưa chứng sơ quả.

Đạo lý ấy là gì? Hãy lắng nghe.

Thân là vô thường: thân sẽ già, bệnh, chết; mắt không ngừng chuyển động, màng nhĩ không ngừng rung, thụ thể khứu giác trong mũi không ngừng nhận và nhả chất hóa học của mùi, lưỡi không ngừng động, tay chân không ngừng động.

Tâm cũng vô thường: tâm là dòng biết của chúng ta, nó không ngừng sinh diệt để biết các đối tượng khác nhau, như hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, cảm thọ, ký ức, tư tưởng, thậm chí chính sự biết; và trạng thái khi ngủ với khi thức đã khác nhau. (SN 25.1)

Bạn trước màn hình có đủ điều kiện đơn giản Đức Phật đã nói không?

Nếu đủ, thì ngay bây giờ bạn đã là Tăng bảo.

Đức Phật nói bạn là bậc xứng đáng được cúng dường, xứng đáng được nghinh tiếp, xứng đáng được tặng lễ, xứng đáng được chắp tay, là ruộng phước vô thượng ở đời. (AN 6.10)

Bạn xứng đáng nhận sự tôn trọng của mọi bậc lớn trong loài người—phú hào, tổng thống, kẻ có quyền. Bạn xứng đáng nhận sự tôn trọng của hết thảy chư thiên. Bạn không nên bị bất cứ ai, kể cả tăng sĩ, đối xử như chó—điều đó không xứng với thân phận và giá trị của bạn.

Bạn có thể tôn trọng mình như vậy.

在三寶之中，有佛、法、僧

我們皈依三寶，也會一起皈依‘僧’

那麼什麼是‘僧’呢？

有些人會說，只要穿著袈裟，就是三寶中的‘僧’了。

但並不是這樣的

佛陀解釋三寶中的‘僧’是四雙八士 --證悟入流道者、入流者/初果聖者、證悟二道者，二果聖者，證悟三道者，三果聖者，證悟阿羅漢道者，阿羅漢(Ref. SN11.3)

出家人、僧人可以不了解佛法，是連‘入流道者’也不是的凡夫僧。

在家人也可以是四雙八士，甚至是阿羅漢 （ANA1.253）

我們皈依僧，不是皈依個人、不是皈依僧人；而是皈依包含在家人和出家人在內的四雙八士

人與人之間的尊重是基本

我們都應該仿效佛陀作為榜樣。佛陀根除了我慢心，不會輕藐任何眾生，會尊重任何眾生

同樣地，在家人應該尊重出家人

但出家人也應該尊重在家人

雖然出家人的地位比在家人高，但這不自動代表所有出家人就屬於三寶中的‘僧’，也不代表所有僧人所說的一定是正確的。佛教徒應該慎思明辨，以客觀持平的態度審視每位僧人所說的話，而不是迷信盲從。

就是因為有許多佛教徒頭腦有欠清晰、迷信僧人，法師說什麼就接納什麼，因而造就了「僧權過大」的現象。當法師言行偏差、把在家人當成是狗、欺負在家人、欺壓戒臘比自己低的僧人，信徒仍覺得沒有問題。但那些頭腦清晰的局外人、社會大眾一看，已經能覺察出不妥。

在家人不尊重包含出家人在內的四雙八士，就是不尊重‘僧’

同樣地，出家人不尊重包含在家佛教徒在內的四雙八士，也是不尊重‘僧’

佛陀說在家人和出家人本來就是互相扶持的關係（Iti.107），因此僧俗之間本應互相尊重

僧人心中生起的不善心，和在家人心中生起的不善心，都是一樣的

從來沒有任何眾生能夠逃過業果法則的制裁

### English

Among the Three Jewels there are the Buddha, the Dhamma, and the Sangha.

When we go for refuge to the Three Jewels, we also go for refuge to the Sangha. What, then, is the Sangha?

Some people say that anyone wearing robes is the Sangha of the Three Jewels.

That is not so. The Buddha explained the Sangha of the Three Jewels as the four pairs and eight kinds of persons: one who has attained the path of stream-entry, the stream-enterer; one who has attained the path of once-returning, the once-returner; one who has attained the path of non-returning, the non-returner; one who has attained the path of arahantship, the arahant (SN 11.3).

A monastic can be ignorant of the Dhamma, and can be an ordinary monastic who is not even one who has attained the path of stream-entry. A layperson can also be one of the four pairs and eight kinds of persons, and can even be an arahant (ANA 1.253).

When we go for refuge to the Sangha, we are not going for refuge to an individual, nor to monastics as such. We go for refuge to the four pairs and eight kinds of persons, which include both laypeople and monastics.

Respect between people is basic. We should all take the Buddha as our example. The Buddha had uprooted the conceit “I am,” did not look down on any being, and respected every being. In the same way, laypeople should respect monastics, and monastics should also respect laypeople.

Although the status of a monastic is higher than that of a layperson, this does not automatically mean that every monastic belongs to the Sangha of the Three Jewels, nor that everything a monastic says is correct. Buddhists should reflect carefully and examine what each monastic says with an objective and balanced attitude, rather than follow blindly.

It is precisely because many Buddhists are unclear in their thinking and superstitious about monastics—accepting whatever a teacher says—that the phenomenon of “excessive monastic authority” has arisen. When a teacher’s words and conduct go astray, when laypeople are treated like dogs, bullied, or when monastics of junior standing are oppressed, devotees still see nothing wrong. Yet clear-headed outsiders and the general public can already sense that something is amiss.

If laypeople do not respect the four pairs and eight kinds of persons, monastics included, they are not respecting the Sangha. Likewise, if monastics do not respect the four pairs and eight kinds of persons, lay Buddhists included, they too are not respecting the Sangha.

The Buddha said that laypeople and monastics are, by nature, in a relationship of mutual support (Iti 107). Sangha and laity ought therefore to respect one another.

The unwholesome states that arise in a monastic’s mind and those that arise in a layperson’s mind are the same. No being has ever escaped the law of kamma.

### ภาษาไทย

ในพระรัตนตรัย มีพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์

เมื่อเราถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ เราก็ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะด้วย แล้วอะไรคือ “สงฆ์”?

บางคนว่า เพียงสวมจีวรก็เป็น “สงฆ์” ในพระรัตนตรัยแล้ว

แต่ไม่ใช่เช่นนั้น พระพุทธเจ้าอธิบายว่า “สงฆ์” ในพระรัตนตรัย คือคู่สี่ บุคคลแปด ได้แก่ ผู้บรรลุโสดาปัตติมรรค โสดาบัน ผู้บรรลุสกทาคามิมรรค สกทาคามี ผู้บรรลุอนาคามิมรรค อนาคามี ผู้บรรลุอรหัตตมรรค และพระอรหันต์ (SN 11.3)

บรรพชิตหรือพระสงฆ์อาจไม่เข้าใจพระธรรม เป็นปุถุชนสงฆ์ที่ยังไม่ใช่แม้ผู้บรรลุโสดาปัตติมรรค คฤหัสถ์ก็อาจเป็นคู่สี่ บุคคลแปด ได้ แม้เป็นพระอรหันต์ก็ได้  (ANA 1.253)

เมื่อเราถึงสงฆ์เป็นสรณะ เราไม่ได้ถึงบุคคลเป็นสรณะ ไม่ได้ถึงพระสงฆ์ในฐานะบุคคลเป็นสรณะ แต่ถึงคู่สี่ บุคคลแปด ซึ่งรวมทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิต เป็นสรณะ

ความเคารพระหว่างคนกับคนเป็นพื้นฐาน เราทุกคนควรยึดพระพุทธเจ้าเป็นแบบอย่าง พระพุทธเจ้าถอนมานะ “ตัวกู ของกู” ได้แล้ว ไม่ดูหมิ่นสัตว์ใด และเคารพสัตว์ทุกจำพวก ฉันใด คฤหัสถ์ก็ควรเคารพบรรพชิต ฉันนั้น และบรรพชิตก็ควรเคารพคฤหัสถ์เช่นกัน

แม้ฐานะของบรรพชิตจะสูงกว่าคฤหัสถ์ แต่ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าบรรพชิตทุกรูปเป็น “สงฆ์” ในพระรัตนตรัย และไม่ได้หมายความว่าคำที่พระสงฆ์กล่าวทุกคำถูกต้องเสมอไป พุทธศาสนิกชนควรพิจารณาให้รอบคอบ ตรวจดูถ้อยคำของพระแต่ละรูปด้วยท่าทีเป็นกลางและเที่ยงธรรม ไม่เชื่องมงาย

ก็เพราะพุทธศาสนิกชนจำนวนมากคิดไม่ชัดเจน งมงายในพระสงฆ์ อาจารย์ว่าอย่างไรก็รับอย่างนั้น จึงเกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “อำนาจสงฆ์ใหญ่เกินไป” เมื่อคำพูดและการกระทำของพระคลาดเคลื่อน ปฏิบัติต่อคฤหัสถ์ราวกับสุนัข รังแกคฤหัสถ์ กดขี่พระที่มีพรรษาต่ำกว่า ศรัทธาชนก็ยังเห็นว่าไม่มีปัญหา แต่คนนอกที่คิดชัด และประชาชนทั่วไป มองปราดเดียวก็รู้สึกได้ว่าไม่เหมาะสม

ถ้าคฤหัสถ์ไม่เคารพคู่สี่ บุคคลแปด ซึ่งรวมบรรพชิตไว้ด้วย ก็คือไม่เคารพ “สงฆ์” ฉันใด ถ้าบรรพชิตไม่เคารพคู่สี่ บุคคลแปด ซึ่งรวมคฤหัสถ์ชาวพุทธไว้ด้วย ก็คือไม่เคารพ “สงฆ์” ฉันนั้น

พระพุทธเจ้าตรัสว่า คฤหัสถ์และบรรพชิตมีสัมพันธ์เกื้อกูลซึ่งกันและกันโดยธรรมดา (Iti 107) ดังนั้นสงฆ์กับฆราวาสจึงควรเคารพซึ่งกันและกัน

อกุศลที่เกิดขึ้นในใจของบรรพชิต กับอกุศลที่เกิดขึ้นในใจของคฤหัสถ์ เหมือนกัน ไม่มีสัตว์ใดเคยหลุดพ้นจากการลงโทษของกฎแห่งกรรม

### Tiếng Việt

Trong Tam bảo có Phật, Pháp và Tăng.

Khi quy y Tam bảo, chúng ta cũng cùng quy y Tăng. Vậy Tăng là gì?

Có người nói: chỉ cần khoác cà-sa là đã thuộc về Tăng trong Tam bảo.

Không phải vậy. Đức Phật giải thích rằng Tăng trong Tam bảo là bốn đôi tám bậc: người chứng Dự lưu đạo, bậc Dự lưu; người chứng Nhất lai đạo, bậc Nhất lai; người chứng Bất lai đạo, bậc Bất lai; người chứng A-la-hán đạo, và bậc A-la-hán (SN 11.3).

Người xuất gia có thể không hiểu Phật pháp, là phàm tăng thậm chí chưa phải người chứng Dự lưu đạo. Người tại gia cũng có thể thuộc bốn đôi tám bậc, thậm chí là A-la-hán (ANA 1.253)

Khi quy y Tăng, chúng ta không quy y một cá nhân, cũng không quy y người xuất gia với tư cách cá nhân, mà quy y bốn đôi tám bậc, bao gồm cả người tại gia và người xuất gia.

Sự tôn trọng giữa người với người là điều căn bản. Tất cả chúng ta nên lấy đức Phật làm gương. Đức Phật đã đoạn trừ ngã mạn, không khinh miệt bất kỳ chúng sanh nào, và tôn trọng mọi chúng sanh. Cũng vậy, người tại gia nên tôn trọng người xuất gia, và người xuất gia cũng nên tôn trọng người tại gia.

Dù địa vị người xuất gia cao hơn người tại gia, điều đó không tự động có nghĩa mọi người xuất gia đều thuộc về Tăng trong Tam bảo, cũng không có nghĩa mọi lời người xuất gia nói đều đúng. Phật tử nên suy xét thận trọng, dùng thái độ khách quan và công bằng để xem xét lời của từng vị, chứ không mê tín hay tuân theo một cách mù quáng.

Chính vì nhiều Phật tử đầu óc chưa rõ ràng, mê tín người xuất gia, thầy nói gì cũng nhận, nên mới tạo ra hiện tượng “quyền của tăng quá lớn”. Khi lời nói và hành vi của thầy lệch lạc, coi người tại gia như chó, ức hiếp người tại gia, chèn ép tăng có giới lạp thấp hơn mình, tín đồ vẫn thấy không có vấn đề. Nhưng người ngoài cuộc đầu óc sáng suốt và công chúng chỉ nhìn qua đã nhận ra điều không ổn.

Người tại gia không tôn trọng bốn đôi tám bậc, trong đó có người xuất gia, tức là không tôn trọng Tăng. Cũng vậy, người xuất gia không tôn trọng bốn đôi tám bậc, trong đó có Phật tử tại gia, cũng là không tôn trọng Tăng.

Đức Phật nói người tại gia và người xuất gia vốn nương tựa lẫn nhau (Iti 107), nên tăng và tục lẽ ra phải tôn trọng nhau.

Bất thiện tâm khởi lên trong tâm người xuất gia và bất thiện tâm khởi lên trong tâm người tại gia đều như nhau. Chưa từng có chúng sanh nào thoát khỏi sự chế tài của quy luật nghiệp quả.

「再怎麼愛，有一天也終究要離別。再怎麼珍惜彼此，有一天也終究要離別。生命的真實，就是這樣。

身體的強健，有一天也終究會離開我們。皮膚會逐漸衰老、皺縮；曾經美麗、漂亮，後來也會不再美麗、不再漂亮。美貌並不會永恆。

你慢慢觀察自己真實的人生，就會看見：其實，人生並沒有什麼真正永恆、實在的核心。

有時候，我們擁有財富、利益和各種好處；但某個時候，也會失去利益。得到，又失去；得到，又失去。

擁有職位、地位，做到9月30日退休。那些過去身居高位、權力很大的公務員，退休以後，也只是一個老人、一個老太太，原來的身份已經沒有什麼意義了。過去人們害怕他、敬畏他，後來也不再害怕、不再敬畏。

但如果一個人本來就是個好人，即使退休離開了職位，人們依然會想念他，也依然會向他行禮、尊敬他。如果一個人在擁有權力的時候做了很多壞事，那麼一旦失去權力，人們根本不會再理會他，反而會躲開他、避開他，不想見到他。

名聲、榮譽，也並不會永恆。人們為了爭奪職位，幾乎拼命爭搶，爭得一團混亂。有時候，甚至朋友與朋友之間也會互相傷害。

讀書的時候還彼此相愛、關係很好；剛畢業的時候，也還是同一屆、同一所大學、同一個系的同學，彼此幫助。一起去做事情，一起去面對其他系、其他大學的人，與他們競爭。可是到了最後，大家漸漸成長起來，卻開始彼此競爭、彼此爭鬥。朋友之間的關係也並不永恆。

當然，也有能夠長久維持的友誼。但有時候之所以能夠長久，是因為彼此的利益沒有發生衝突。

我們的人生，一切都是不確定的。全都是不會永恆的東西。不要太沉迷於這些東西。如果我們越是沉迷、越是投入，就會越疲憊。

比如我們迷戀利益，對吧？想要賺到一百萬。賺到一百萬以後，又覺得不夠。於是又想要更多。一年又一年，一輩子都在辛苦工作、謀生，不斷賺錢，不斷勞累。有些人甚至因為貪污腐敗，等到失去權力以後，就被追究責任，最後進了監獄。隆波認識的人當中，也有這樣的人。過去是有權有勢的重要人物，到了某一天進了監獄，卻連一個去探望他的人都沒有。

人生真實的情況，就是這樣。所以，我們不要迷戀利益，以為利益永遠都能夠穩固地屬於自己。不要迷戀職位、職責、名聲、榮譽。這些都是世俗約定（sammuti）出來的東西。有一天，它們也會變成屬於別人的東西。

人生中的快樂也是一樣。快樂可以產生，也可以消失。這個世界就是這樣。

如果我們能夠理解這一點，就會明白：我們如此辛苦，付出那麼多，只為了爭奪那些並不永恆的東西，究竟是聰明，還是愚蠢？為什麼不去尋找那些真正能夠長久的東西？

法可以回答我們的問題。如果我們修行（bhāvanā），就會發現：在自己內心當中，可以找到一種持久的快樂。一種不需要依賴其他人的快樂，不需要依賴其他事物的快樂，甚至完全不需要依賴任何信仰的快樂。

佛教，有些人甚至說它算不上宗教，因為它並不具備一般所謂的宗教要素。沒有上帝，也沒有什麼其他東西。只有因果與理由：造這樣的因，就會產生這樣的果；不造這樣的因，就不會產生這樣的果。就是這樣。

與其讓自己沉迷於那些不會永恆的東西，不如來學習，去獲得那些能夠長久的東西。也許你們現在還沒有這樣的感受，但是隆波自己，已經這樣感受到很久了。」

——隆波帕默（Luang Por Pramote Pamojjo） 

2022年10月23日法談 

Wat Suan Santidham

**English**

“No matter how much we love, one day we must still part. No matter how much we cherish each other, one day we must still part. That is the truth of life.

Bodily strength, too, will one day leave us. The skin gradually ages and wrinkles. What was once beautiful and attractive later ceases to be beautiful, ceases to be attractive. Beauty does not last.

If you slowly observe your own actual life, you will see that there is no truly permanent, solid core to it.

Sometimes we have wealth, gain, and all kinds of advantages. At another time, we lose them. Gain, then loss; gain, then loss.

We hold a post, a position, and then retire on the 30th of September. Civil servants who once sat high up, with great power, are after retirement just an old man, an old woman. The former status no longer means much. People who once feared and stood in awe of them later neither fear nor revere them.

But if a person was genuinely good, even after retiring and leaving the post, people still miss them, still pay respect, still honor them. If someone did a great deal of harm while holding power, then once that power is gone, people no longer pay them any attention. They avoid them, keep their distance, and do not want to see them.

Fame and honor do not last either. People scramble almost desperately for positions, until everything is in turmoil. Sometimes even friends harm one another.

While studying, they still cared for each other and got along well. Just after graduation, they were still classmates of the same year, the same university, the same faculty, helping one another. They worked together and faced people from other faculties and other universities, competing with them. But in the end, as everyone gradually rises, they begin to compete and struggle against one another. Friendship is not permanent either.

Of course, some friendships do last. But sometimes they last only because their interests have not collided.

Everything in our lives is uncertain. All of it is impermanent. Do not be too intoxicated with these things. The more we cling to them, the more we invest in them, the more exhausted we become.

Take the fascination with gain. We want to make a million. Once we have a million, it is not enough, so we want more. Year after year, a whole life of hard work and making a living, constantly earning, constantly wearing ourselves out. Some people, through corruption, are held to account after they lose power, and end up in prison. Among people Luang Por has known, there have been such cases: once important figures with power and influence, and then one day in prison, with not a single person coming to visit.

That is how life actually is. So do not be infatuated with gain, imagining that it will always securely belong to us. Do not be infatuated with position, duty, fame, or honor. These are conventional designations (sammuti). One day they become someone else’s.

Happiness in life is the same. It can arise, and it can disappear. That is the way of this world.

If we understand this, we will see the question clearly: we work so hard and give so much, only to fight over things that do not last. Is that wise, or foolish? Why not look for what can actually endure?

The Dhamma can answer this. If we practice (bhāvanā), we find that a lasting happiness can be found within our own minds: a happiness that does not depend on other people, does not depend on other things, and does not depend on any belief at all.

Some people even say Buddhism is not really a religion, because it lacks the usual elements of one. There is no God, nor anything else of that kind. There is only cause and reason: make this cause, and this result follows; do not make this cause, and this result does not follow. That is all.

Rather than losing ourselves in what cannot last, come and learn, and acquire what can. Perhaps you do not feel this yet. Luang Por has felt it for a long time.”

— Luang Por Pramote Pamojjo 

Dhamma talk, 23 October 2022 

Wat Suan Santidham

**ไทย**

«ต่อให้รักกันแค่ไหน วันหนึ่งก็ต้องจากกัน ต่อให้ทะนุถนอมกันแค่ไหน วันหนึ่งก็ต้องจากกัน ความจริงของชีวิตเป็นอย่างนี้

ความแข็งแรงของร่างกาย วันหนึ่งก็ต้องจากเราไป ผิวค่อยๆ แก่และเหี่ยว สิ่งที่เคยงาม เคยสวย ในภายหลังก็ไม่งาม ไม่สวยอีกต่อไป ความงามไม่เที่ยง

ถ้าค่อยๆ สังเกตชีวิตจริงของตัวเอง จะเห็นว่า แท้จริงแล้วชีวิตไม่มีแก่นอะไรที่เที่ยงแท้และเป็นสาระจริงอยู่เลย

บางครั้งเรามีทรัพย์ มีลาภ มีผลประโยชน์ต่างๆ แต่บางคราวก็สูญเสียลาภ ได้แล้วก็เสีย ได้แล้วก็เสีย

มีตำแหน่ง มีฐานะ ทำงานไปจนถึงวันที่ 30 กันยายน ก็เกษียณ ข้าราชการที่เคยอยู่มียศใหญ่ อำนาจมาก พอเกษียณแล้วก็เป็นแค่คนแก่คนหนึ่ง เป็นคุณยายคนหนึ่ง สถานภาพเดิมไม่มีความหมายอะไรอีกต่อไป คนที่เคยกลัว เคยเกรงใจ ในภายหลังก็ไม่กลัว ไม่เกรงอีก

แต่ถ้าคนคนนั้นเป็นคนดีอยู่แล้ว แม้จะเกษียณและออกจากตำแหน่งไป ผู้คนก็ยังคิดถึง ยังไหว้ ยังเคารพอยู่ ถ้าตอนมีอำนาจทำสิ่งเลวร้ายไว้มาก พออำนาจหมดไป ผู้คนก็ไม่สนใจอีก กลับหลบ กลับเลี่ยง ไม่อยากพบ

ชื่อเสียงและเกียรติยศก็ไม่เที่ยงเช่นกัน คนแย่งชิงตำแหน่งกันแทบจะเอาชีวิตเข้าแลก แย่งกันจนวุ่นวาย บางครั้งแม้แต่เพื่อนกับเพื่อนก็ทำร้ายกัน

สมัยเรียนยังรักกัน ยังสัมพันธ์ดี เพิ่งเรียนจบก็ยังเป็นรุ่นเดียวกัน มหาวิทยาลัยเดียวกัน คณะเดียวกัน ช่วยเหลือกัน ไปทำอะไรด้วยกัน ไปเผชิญกับคนต่างคณะ ต่างมหาวิทยาลัย แข่งขันกับเขา แต่ที่สุดเมื่อแต่ละคนค่อยๆ เติบโตขึ้น ก็เริ่มแข่งกัน ต่อสู้กัน ความสัมพันธ์ฉันเพื่อนจึงไม่เที่ยง

แน่นอนว่าก็มีมิตรภาพที่อยู่ได้นาน แต่บางครั้งที่อยู่ได้นาน ก็เพราะผลประโยชน์ยังไม่ขัดกัน

ชีวิตของเรา ทุกอย่างไม่แน่นอน ทั้งหมดเป็นสิ่งไม่เที่ยง อย่าหมกมุ่นกับสิ่งเหล่านี้มากเกินไป ยิ่งหมกมุ่น ยิ่งทุ่มเท ก็ยิ่งเหนื่อย

เช่น หลงใหลในลาภ ใช่ไหม อยากได้สักล้าน พอได้ล้านแล้วก็รู้สึกว่าไม่พอ จึงอยากได้อีก ปีแล้วปีเล่า ทั้งชีวิตตรากตรำทำงาน หาเลี้ยงชีพ หาเงินไม่หยุด เหนื่อยไม่หยุด บางคนถึงกับทุจริต พอหมดอำนาจก็ถูกเอาผิด และสุดท้ายเข้าคุก ในบรรดาคนที่หลวงพ่อรู้จัก ก็มีคนอย่างนี้ คนที่เคยเป็นผู้ใหญ่มีอำนาจบารมี วันหนึ่งเข้าคุก กลับไม่มีใครแม้แต่คนเดียวไปเยี่ยม

สภาพจริงของชีวิตเป็นอย่างนี้ ดังนั้นอย่าหลงใหลในลาภ คิดว่าลาภจะเป็นของเราอย่างมั่นคงตลอดไป อย่าหลงใหลในตำแหน่ง หน้าที่ ชื่อเสียง เกียรติยศ สิ่งเหล่านี้เป็นของสมมติ (สมมุติ) วันหนึ่งมันก็กลายเป็นของคนอื่น

ความสุขในชีวิตก็เช่นกัน เกิดขึ้นได้ ก็ดับไปได้ โลกนี้เป็นอย่างนี้

ถ้าเข้าใจข้อนี้ได้ ก็จะเห็นว่า เราเหนื่อยขนาดนี้ ทุ่มเทขนาดนั้น เพียงเพื่อแย่งสิ่งที่ไม่เที่ยง นั่นฉลาด หรือโง่ ทำไมไม่ไปหาสิ่งที่อยู่ได้จริง

ธรรมตอบคำถามนี้ได้ ถ้าเราภาวนา (ภาวนา) จะพบว่า ในใจของตัวเองหาความสุขที่ตั้งอยู่ได้นานชนิดหนึ่งได้ ความสุขที่ไม่ต้องอาศัยคนอื่น ไม่ต้องอาศัยสิ่งอื่น แม้ไม่ต้องอาศัยความเชื่อใดๆ เลย

พระพุทธศาสนา บางคนถึงกับบอกว่าไม่นับเป็นศาสนา เพราะไม่มีองค์ประกอบที่ศาสนาทั่วไปมักมี ไม่มีพระเจ้า และไม่มีอะไรอย่างอื่น มีแต่เหตุกับผล ทำเหตุอย่างนี้ ผลอย่างนี้ก็เกิด ไม่ทำเหตุอย่างนี้ ผลอย่างนี้ก็ไม่เกิด เท่านั้นเอง

แทนที่จะปล่อยให้ตัวเองหมกมุ่นกับสิ่งที่ไม่เที่ยง มาเรียนรู้เพื่อให้ได้สิ่งที่อยู่ได้นานดีกว่า บางทีตอนนี้พวกคุณอาจยังไม่รู้สึกอย่างนี้ แต่หลวงพ่อเอง รู้สึกอย่างนี้มานานแล้ว»

— หลวงพ่อปราโมทย์ ปาโมชฺโช 

ธรรมะบรรยาย 23 ตุลาคม 2565 

วัดสวนสันติธรรม

**Tiếng Việt**

«Dù yêu thương đến đâu, một ngày cũng phải chia ly. Dù trân quý nhau đến đâu, một ngày cũng phải chia ly. Sự thật của đời sống là như vậy.

Sức khỏe của thân, một ngày cũng sẽ rời khỏi ta. Da dần già đi, nhăn lại. Cái từng đẹp, từng xinh, về sau cũng không còn đẹp, không còn xinh. Sắc đẹp không thường còn.

Nếu chậm rãi quan sát đời sống thật của mình, ta sẽ thấy: thật ra, đời người không có một cái lõi nào thường còn và chắc thật.

Đôi khi ta có tài sản, lợi lộc và đủ thứ thuận lợi; nhưng có lúc lại mất lợi. Được rồi lại mất; được rồi lại mất.

Có chức vụ, địa vị, làm đến ngày 30 tháng 9 thì nghỉ hưu. Những công chức từng ngồi ở vị trí cao, quyền lực rất lớn, về hưu rồi cũng chỉ là một ông già, một bà già. Thân phận cũ không còn mấy ý nghĩa. Người ta từng sợ, từng kính nể, về sau cũng không còn sợ, không còn kính nể.

Nhưng nếu một người vốn là người tốt, thì dù nghỉ hưu và rời chức vụ, người ta vẫn nhớ, vẫn chào, vẫn kính trọng. Nếu lúc có quyền mà làm nhiều điều xấu, thì một khi mất quyền, người ta chẳng còn đoái hoài, trái lại tránh, né, không muốn gặp.

Danh tiếng và vinh dự cũng không thường còn. Người ta tranh chức gần như liều mạng, tranh đến hỗn loạn. Đôi khi bạn với bạn còn làm hại nhau.

Lúc còn đi học thì còn thương nhau, quan hệ tốt; vừa tốt nghiệp vẫn là cùng khóa, cùng trường, cùng khoa, còn giúp nhau. Cùng làm việc, cùng đối mặt với người khoa khác, trường khác, cạnh tranh với họ. Nhưng đến cuối, khi ai cũng dần trưởng thành, lại bắt đầu cạnh tranh, đấu đá nhau. Tình bạn cũng không thường còn.

Đương nhiên cũng có tình bạn giữ được lâu. Nhưng đôi khi giữ được lâu chỉ vì lợi ích chưa đụng nhau.

Đời ta, mọi thứ đều không chắc. Tất cả đều là thứ không thường còn. Đừng quá chìm đắm vào những thứ ấy. Càng chìm đắm, càng dốc vào, càng mệt.

Ví dụ say mê lợi lộc, đúng không? Muốn kiếm được một triệu. Có một triệu rồi lại thấy chưa đủ, nên muốn thêm. Năm này qua năm khác, cả đời làm việc vất vả, mưu sinh, cứ kiếm tiền, cứ mệt. Có người còn vì tham nhũng, đến khi mất quyền thì bị truy cứu, cuối cùng vào tù. Trong số người Luang Por biết, cũng có người như vậy. Ngày trước là nhân vật quan trọng, có quyền có thế; đến một ngày vào tù, mà không có lấy một người đến thăm.

Tình hình thật của đời người là như vậy. Vì thế đừng say mê lợi lộc, tưởng rằng lợi sẽ mãi vững chắc thuộc về mình. Đừng say mê chức vụ, bổn phận, danh tiếng, vinh dự. Những thứ ấy là ước định thế tục (sammuti). Một ngày chúng cũng thành của người khác.

Niềm vui trong đời cũng vậy. Vui có thể sinh, cũng có thể mất. Thế giới này là như vậy.

Nếu hiểu được điều này, ta sẽ thấy: mình vất vả đến thế, bỏ ra nhiều đến thế, chỉ để giành những thứ không thường còn, thế là khôn, hay là dại? Sao không đi tìm những thứ thật sự bền?

Pháp có thể trả lời. Nếu ta tu tập (bhāvanā), sẽ thấy trong tâm mình có thể tìm được một niềm vui bền: niềm vui không cần nương vào người khác, không cần nương vào sự vật khác, thậm chí hoàn toàn không cần nương vào bất kỳ niềm tin nào.

Phật giáo, có người còn nói không tính là tôn giáo, vì nó không có những yếu tố tôn giáo theo nghĩa thông thường. Không có Thượng đế, cũng không có gì khác tương tự. Chỉ có nhân và lý: tạo nhân như vậy thì quả như vậy sinh; không tạo nhân như vậy thì quả như vậy không sinh. Chỉ vậy thôi.

Thay vì để mình chìm vào những thứ không thường còn, hãy học, để có được những thứ có thể bền. Có lẽ bây giờ các vị chưa cảm thấy như vậy, nhưng riêng Luang Por thì đã cảm thấy như thế từ rất lâu rồi.»

— Luang Por Pramote Pamojjo 

Pháp thoại ngày 23 tháng 10 năm 2022 

Wat Suan Santidham

來到佛教，請大家小心中伏~

佛陀提醒我們，假如有在家人、出家人說他從

1.佛陀那裡

2.有大長老的僧團那裡

3.眾多博學多聞的大長老那裡

4.某位博學多聞的大長老那裡

學習了佛法與戒律時，不要立即認可或排斥，而是要和《巴利三藏》中的經、律對照，才下結論。

假如符合就認可，假如不就否認（Ref. AN4.180）

佛陀或許已經預見了今時今日的亂世了

佛陀開示說：

「各位比丘，一位長老比丘如果具備五種情況，他走的路是對大多數人有害、大多數人痛苦的路；會給許多人帶來無益、傷害與痛苦，也會給天神和人類帶來傷害與痛苦。

是哪五種？

一、他是長老，出家年歲久，資歷深。 

二、他有名氣、有威望，在家眾和出家人都認識他，身邊跟從的人很多。 

三、他容易得到衣服、飲食、住處，以及生病時所需的醫藥資具。 

四、他聽聞很多、能記住很多、積累很多。那些開頭好、中間好、結尾也好，義理正確、用詞正確，完整清淨、稱讚梵行的法，他雖然聽得多、記得住、口頭也熟悉、心裡也反覆想過，但見解上並沒有真正貫通。 

五、他見地錯誤、看法顛倒。他把許多人從正法裡拉出來，安放到非正法上。

因為他是資歷深的長老，別人就跟著學他的見解；

因為他有名氣、跟從的人多，別人就跟著學他的見解； 

因為他容易得到供養，別人就跟著學他的見解； 

因為他博學多聞，別人就跟著學他的見解。

各位比丘，具備這五種情況的長老比丘，走的就是對大多數人有害、大多數人不快樂的路；會給許多人、天神和人類帶來無益、傷害與痛苦。」（AN5.88）

就算是金光閃閃、有大班隨從的天神飛過來，說要教我們佛法。也要小心囖~

因為根據以上佛陀所說，祂也有機會是從某大師那裡學錯的。大師錯，祂也會跟著錯。

如果有佛陀顯現在我們面前呢？

這更要打醒十二分精神。佛陀說過，祂死後，所有天神和人類也看不見祂了（DN1）

為什麼？無餘涅槃是身心這個相續過程的徹底止息，也就是痛苦徹底止息了

現在，無論是在梵天界、天界、人界---哪裡也找不到佛陀了

這有機會是魔羅幻化出來「伏」我們的

也有機會是禪相

也有機會是我們的幻覺😂

香港人懷疑中伏，可以在「防騙視伏器」那裡檢查，或者撥打18222

佛教徒懷疑中伏，可以檢閱《巴利三藏》~

**English**

Coming to Buddhism, please be careful not to fall into a trap.

The Buddha reminded us: if a layperson or monastic says they learned the Dhamma and Vinaya from 

1. the Buddha himself, 

2. a Sangha that includes senior elders, 

3. many learned senior elders, or 

4. a certain learned senior elder, 

do not immediately accept or reject it. Compare it with the Suttas and Vinaya in the Pali Canon, then draw a conclusion. If it matches, accept it; if not, reject it. (Ref. AN 4.180)

Perhaps the Buddha already foresaw the confusion of our times.

The Buddha taught:

“Bhikkhus, a senior monk endowed with five qualities is practicing for the harm of many people, for the unhappiness of many people; for the loss, harm, and suffering of many people, and of gods and humans.

Which five?

1. He is a senior monk, long gone forth, of long standing. 

2. He is well-known and prestigious; householders and monastics know him, and he has a large following. 

3. He easily obtains robes, almsfood, lodgings, and medicines for the sick. 

4. He has heard much, remembers much, and has accumulated much. Those teachings that are beautiful in the beginning, middle, and end, with meaning and phrasing, that proclaim the completely perfect and pure holy life—he has heard them, retained them, recited them, and reflected on them in mind, but he has not truly penetrated them with right view. 

5. He holds wrong view, inverted seeing. He draws many people away from the true Dhamma and establishes them in what is not the true Dhamma.

Because he is a senior of long standing, others follow his view. 

Because he is famous and has a large following, others follow his view. 

Because he easily receives offerings, others follow his view. 

Because he is widely learned, others follow his view.

Bhikkhus, a senior monk endowed with these five qualities is practicing for the harm and unhappiness of many people; for the loss, harm, and suffering of many people, gods, and humans.” (AN 5.88)

Even if a shining deity with a large retinue flies over and offers to teach us the Dhamma—be careful.

According to what the Buddha said above, that being may also have learned wrongly from some master. If the master is wrong, the follower will be wrong too.

What if a “Buddha” appears before us? 

Then we should be even more alert. The Buddha said that after his passing, neither gods nor humans would see him anymore. (DN 1)

Why? Final Nibbāna without remainder is the complete cessation of this mind-and-body process—that is, the complete cessation of suffering.

Now, whether in the Brahma world, the heavenly worlds, or the human world—the Buddha is nowhere to be found.

It could be Māra’s illusion to trap us. 

It could be a meditation nimitta. 

It could just be our hallucination.

If Hong Kong people suspect a scam, they can check with the anti-fraud tools, or call 18222.

If Buddhists suspect a trap, they can check the Pali Canon.

---

**ไทย**

เมื่อเข้ามาในพระพุทธศาสนา ขอให้ทุกท่านระวังอย่าติดกับดัก

พระพุทธเจ้าทรงเตือนเราว่า หากคฤหัสถ์หรือบรรพชิตกล่าวว่าตนได้เรียนธรรมวินัยมาจาก 

1. พระพุทธเจ้าโดยตรง 

2. จากสงฆ์ที่มีพระเถระผู้ใหญ่ 

3. จากพระเถระผู้ใหญ่ผู้พหูสูตจำนวนมาก หรือ 

4. จากพระเถระผู้ใหญ่ผู้พหูสูตท่านใดท่านหนึ่ง 

อย่ายอมรับหรือปฏิเสธทันที ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัยในพระไตรปิฎกบาลี แล้วจึงลงข้อสรุป ถ้าตรงกันก็รับ ถ้าไม่ตรงก็ไม่รับ (อ้างอิง อังคุตตรนิกาย ๔.๑๘๐)

บางทีพระพุทธเจ้าทรงเล็งเห็นความวุ่นวายในยุคนี้ไว้แล้ว

พระพุทธเจ้าทรงแสดงว่า:

「ภิกษุทั้งหลาย พระเถระรูปหนึ่งประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมปฏิบัติเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่สุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่มีประโยชน์ ความเสียหาย และความทุกข์แก่ชนเป็นอันมาก ทั้งแก่เทวดาและมนุษย์

ธรรม ๕ ประการนั้นคืออะไร?

๑. เป็นพระเถระ บวชมานาน มีพรรษาแก่กล้า 

๒. มีชื่อเสียง มีเกียรติ ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิตรู้จัก มีผู้ติดตามมาก 

๓. ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัชสำหรับคนไข้โดยง่าย 

๔. เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมทั้งหลายที่งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด มีอรรถ มีพยัญชนะ ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์บริบูรณ์โดยสิ้นเชิง ธรรมเช่นนั้นเขาได้ฟังมาก ทรงจำได้ ท่องปากได้ พิจารณาในใจ แต่ยังไม่ได้แทงตลอดด้วยทิฏฐิ 

๕. มีมิจฉาทิฏฐิ มีความเห็นวิปริต เขาชักชวนชนเป็นอันมากให้ออกจาก saddhamma แล้วตั้งไว้ในสิ่งที่ไม่ใช่ saddhamma

เพราะเป็นพระเถระผู้บวชมานาน คนอื่นจึงตามทิฏฐิของเขา 

เพราะมีชื่อเสียงและมีผู้ติดตามมาก คนอื่นจึงตามทิฏฐิของเขา 

เพราะได้ลาภโดยง่าย คนอื่นจึงตามทิฏฐิของเขา 

เพราะเป็นพหูสูต คนอื่นจึงตามทิฏฐิของเขา

ภิกษุทั้งหลาย พระเถระที่ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้ ย่อมปฏิบัติเพื่อความไม่เกื้อกูล ความไม่สุข ความไม่มีประโยชน์ ความเสียหาย และความทุกข์แก่ชนเป็นอันมาก ทั้งแก่เทวดาและมนุษย์」 (อังคุตตรนิกาย ๕.๘๘)

แม้เทวดาผู้เปล่งรัศมี มีบริวารมาก จะบินมาสอนธรรมให้เราก็ต้องระวัง

เพราะตามที่พระพุทธเจ้าตรัสข้างต้น เทวดานั้นก็อาจเรียนผิดมาจากอาจารย์บางท่าน อาจารย์ผิด เขาก็ผิดตาม

ถ้ามี “พระพุทธเจ้า” ปรากฏต่อหน้าเราล่ะ? 

ยิ่งต้องตื่นตัวเป็นสองเท่า พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า หลังจากปรินิพพานแล้ว ทั้งเทวดาและมนุษย์จะมองไม่เห็นพระองค์อีก (ทีฆนิกาย ๑)

เพราะเหตุใด? อนุปาทิเสสนิพพานคือการดับกระบวนจิตและกายนี้โดยสิ้นเชิง คือความดับทุกข์โดยสิ้นเชิง

บัดนี้ ไม่ว่าในพรหมโลก สวรรค์ หรือมนุษยโลก ก็หาพระพุทธเจ้าไม่พบแล้ว

อาจเป็นมารเนรมิตมาหลอกเรา 

อาจเป็นนิมิตในฌาน 

หรืออาจเป็นภาพหลอนของเราเอง

คนฮ่องกงสงสัยว่าโดนหลอก ให้ตรวจที่เครื่องมือป้องกันมิจฉาชีพ หรือโทร ๑๘๒๒๒

ชาวพุทธสงสัยว่าติดกับดัก ให้เปิดดูพระไตรปิฎกบาลี

---

**Tiếng Việt**

Khi bước vào Phật giáo, xin mọi người hãy cẩn thận kẻo sập bẫy.

Đức Phật nhắc chúng ta: nếu một cư sĩ hoặc xuất gia nói rằng mình học Pháp và Luật từ 

1. chính Đức Phật, 

2. một Tăng đoàn có các vị trưởng lão lớn, 

3. nhiều vị trưởng lão bác học đa văn, hoặc 

4. một vị trưởng lão bác học đa văn nào đó, 

thì đừng vội công nhận hay bác bỏ. Hãy đối chiếu với Kinh và Luật trong Tam Tạng Pali rồi mới kết luận. Nếu khớp thì nhận; nếu không khớp thì bác. (Tham chiếu AN 4.180)

Có lẽ Đức Phật đã thấy trước sự hỗn loạn của thời nay.

Đức Phật dạy:

“Này các Tỳ-kheo, một vị trưởng lão Tỳ-kheo hội đủ năm pháp thì đang đi trên con đường hại nhiều người, không vui cho nhiều người; mang lại vô ích, tổn hại và khổ đau cho nhiều người, cho chư thiên và loài người.

Năm pháp ấy là gì?

1. Ông là trưởng lão, xuất gia đã lâu, thâm niên. 

2. Ông có danh tiếng, có uy tín; cả cư sĩ lẫn xuất gia đều biết ông, có nhiều người theo hầu. 

3. Ông dễ dàng nhận được y phục, đồ ăn khất thực, chỗ ở, và thuốc men khi bệnh. 

4. Ông nghe nhiều, nhớ nhiều, tích tập nhiều. Những pháp tốt đẹp ở đoạn đầu, đoạn giữa và đoạn cuối, đúng nghĩa, đúng lời, tuyên thuyết Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh—ông nghe nhiều, ghi nhớ, thuộc lòng, suy xét trong tâm, nhưng chưa thực sự thông suốt bằng tri kiến. 

5. Ông có tà kiến, thấy biết điên đảo. Ông kéo nhiều người ra khỏi Chánh pháp và đặt họ vào phi Chánh pháp.

Vì ông là trưởng lão thâm niên, người khác theo kiến của ông. 

Vì ông có danh tiếng và nhiều người theo, người khác theo kiến của ông. 

Vì ông dễ được cúng dường, người khác theo kiến của ông. 

Vì ông bác học đa văn, người khác theo kiến của ông.

Này các Tỳ-kheo, vị trưởng lão hội đủ năm pháp này đang đi trên con đường hại nhiều người, không vui cho nhiều người; mang lại vô ích, tổn hại và khổ đau cho nhiều người, cho chư thiên và loài người.” (AN 5.88)

Dù có vị thiên thần ánh sáng rực rỡ, dẫn theo đông đảo tùy tùng, bay đến dạy Pháp cho chúng ta—cũng phải cẩn thận.

Theo lời Đức Phật ở trên, vị ấy cũng có thể đã học sai từ một vị thầy nào đó. Thầy sai thì trò cũng sai theo.

Nếu có “Đức Phật” hiện ra trước mặt chúng ta thì sao? 

Càng phải tỉnh táo gấp bội. Đức Phật đã nói: sau khi Ngài diệt độ, chư thiên và loài người đều không còn thấy Ngài nữa. (DN 1)

Vì sao? Vô dư Niết-bàn là sự chấm dứt hoàn toàn tiến trình thân-tâm này—tức khổ được chấm dứt triệt để.

Nay, dù ở Phạm thiên giới, thiên giới hay nhân giới—cũng không tìm thấy Đức Phật nữa.

Có thể là Ma vương hóa hiện để gài bẫy. 

Có thể là tướng thiền. 

Cũng có thể chỉ là ảo giác của chúng ta.

Người Hong Kong nghi bị lừa có thể kiểm tra ở công cụ phòng chống lừa đảo, hoặc gọi 18222.

Phật tử nghi bị sập bẫy thì hãy đối chiếu Tam Tạng Pali.

其實啊，這個世界，絕大部份佛教徒、絕大部份出家人，僅僅只是打著「佛教」的旗號而已，他們並不是真的佛教徒，也不真的了解核心的佛法。

我們常常聽到有些「高僧」、「大師」亂搞男女關係、挪用盜取寺院公款，然後被迫還俗。他們根本就不是什麼「高僧」。編輯見啊，他們只是凡夫僧而已。連佛、法、僧這「三寶」是什麼，都不了解

如果不信，大家不妨去訪問一下這些落馬的「高僧」：佛陀的核心教導是什麼？什麼是「法」？

然後大家只會聽到：「佛教教什麼？ 吶！你戴這個佛牌、做這場法事，就保證會發大財、人緣好」

「佛教教什麼？不要做壞事，只做好事 」

這些根本就不是佛教。只做好事，不要做壞事--這個什麼正派的宗教都說到，根本就不用等到佛陀出世。

真正、核心的佛法，其實是四聖諦---全宇宙只有佛陀一位能夠自己覺悟到然後說出來：

苦聖諦：一切不好的遭遇、負面情緒就是痛苦，這個可以被我們執著的身心是一切痛苦的載體，而且它們不斷在轉變、終究會壞滅、消失，所以它本身是不讓人滿意、不圓滿的。

苦集聖諦：渴愛、執著、貪慾是一切精神上痛苦的原因，也導致我們再生去承受一切痛苦。

苦滅聖諦： 渴愛的止息就是痛苦的止息

苦滅之道聖諦：八聖道，濃縮下來就是戒、定、慧。

戒：戒就是人品好，不讓自己和他人難受，不傷害自他。

定：當沒有做錯事，就不容易後悔、內心混亂，心就會較易定下來。

慧：當內心足夠平靜、穩定、集中，才能開發智慧、了解真相，專心思維、覺察到我們執著的那樣東西、甚至是我們身心的無常、苦、無我，於是放下執著，拔出渴愛之根。

當渴愛徹底止息，一切精神上的痛苦也會立即一併止息。而且死後身心這個相續之流也會徹底熄滅，不會再生---這就是痛苦的徹底止息了。

佛陀說，誰人對這四聖諦再無任何疑惑，他就是初果聖者；不再墮落惡道（鬼道、畜生道、地獄道），在未來肯定會證悟涅槃--最高且不會退轉的快樂，痛苦的徹底止息。（SN24）

那些犯大錯的法師，連「隨信行者」、「隨法行者」這些入流道者（不是入流者/初果聖者）也不是：他們連身心都是無常的這個道理也未能確信、以智慧足夠考量後接受。

他們未能確信身體是無常的：身體本身就會老病死

也未能確信心--這個覺知之流是無常的：心不斷流動去覺知不同的目標，包括影像、聲音、氣味、味道、所觸、感受、記憶、思想等等.....

佛陀說這些【入流道者】，是不可能犯大錯的，他們不可能會再犯上那些會導致投生到地獄、鬼、畜生道的業，而且也不會再死時也未證悟初果（SN25.1）

要遇到這些真正的佛法，是非常困難的，是要有很大的福報的。

佛陀有一次說，有些有情有許多萬億生連「佛」、「法」、「僧」這些詞語也未曾聽過（DhpA.251）

林阿嫂的神談大小事-靈學老師 是台灣的一位道教徒，她本身據說也有天眼通，可以看到一個人的前世今生。(所以我們看到，非佛教徒也一樣能有神通)

她在2025年1月7日曾說過一個故事：

她追看一位男孩子的過去世，發現他有一世曾經是一位很虔誠慈悲的老和尚。他平時就喜歡禪修；而且看到別人沒有東西吃，就布施自己的食物給他們。當誰人遇到什麼困難、迷茫的事情向他求助，他就也會慈悲地為他們指點迷津。簡而言之，他就是一位很慈悲的大和尚

但他死後投生為什麼？一隻鸚鵡！

林阿嫂就說到這裡。

而為什麼他會投生為畜生呢？ 因為他在臨終時，心被「癡」所籠罩。一個人會投生到哪裡，就看他臨終一心。如果臨終時是善心，沒有任何貪嗔癡，就會投生到善道；如果臨終時是不善心，有貪嗔癡，就會投生到惡道。

而且，我們會知道，他修了一輩子佛，仍是一位凡夫，未入流。他未遇到真正的佛教。真是可惜....

曾經某地有位很有名的藝人，據說她是信佛的。

但其實她並不是信佛，她是信那些披著佛教外皮的民間信仰而已，就是那些透過求神拜佛而趨吉避兇的信仰。

她死時，全個地方都悼念她。但大家知道她投生到哪裡去嗎？ 地獄！

她在生前眼紅某位當紅的明星，於是秘密地招聘了五位黑社會團員，去強姦了那位當紅明星。

那位當紅明星受不了屈辱，傷心到要去自殺了

她死時就因為自己的惡業而恰如其分地墮落到地獄

如果這些人能夠遇到真正的佛法，就不會犯上這些嚴重的過失，有這些後果了。

**English**

In truth, most Buddhists in this world—and most monastics—only fly the banner of “Buddhism.” They are not genuine Buddhists, nor do they truly understand the core of the Dhamma.

We often hear of so-called “eminent monks” and “great masters” who engage in illicit sexual affairs, embezzle temple funds, and are then forced to disrobe. They were never “eminent monks.” To put it plainly: they are merely ordinary worldling-monks. They do not even understand what the Triple Gem—Buddha, Dhamma, and Sangha—really is.

If you doubt this, try asking these disgraced “masters”: What is the Buddha’s core teaching? What is the Dhamma?

You will only hear things like: 

“What does Buddhism teach? Wear this amulet, join this ritual, and you are guaranteed wealth and good connections.” 

“What does Buddhism teach? Don’t do bad; only do good.”

That is not Buddhism. “Do good and avoid evil” is taught by every decent religion. The world did not need the Buddha to appear for that.

The true, core Dhamma is the Four Noble Truths—something only the Buddha in the entire universe awakened to by himself and then taught:

**The Noble Truth of Suffering:** All unpleasant experiences and negative emotions are suffering. This body-and-mind to which we can cling to is the vehicle of all suffering. It is constantly changing and will eventually break apart and vanish; therefore it is inherently unsatisfactory and incomplete.

**The Noble Truth of the Origin of Suffering:** Craving, clinging, and greed are the cause of all mental suffering, and they also lead us to be reborn to undergo suffering again.

**The Noble Truth of the Cessation of Suffering:** The cessation of craving is the cessation of suffering.

**The Noble Truth of the Path Leading to the Cessation of Suffering:** The Noble Eightfold Path, condensed as precept, samadhi (indistractability of mind), and wisdom. 

- **precept:** good character—not causing distress or harm to oneself or others. 

- **samadhi :** when one has not done wrong, regret and inner turmoil are less likely, so the mind settles more easily. 

- **Wisdom:** only when the mind is sufficiently calm, stable, and collected can wisdom arise and see things as they are—seeing the impermanence, suffering, and not-self of what we cling to, even of body and mind—so clinging is released and the root of craving is pulled out.

When craving is completely stilled, all mental suffering ceases at once. After death, this continuum of body-and-mind is also completely extinguished; there is no further rebirth. That is the complete ending of suffering.

The Buddha said that whoever no longer has any doubt about these Four Noble Truths is a stream-enterer: he will not fall into the lower realms (ghosts, animals, hell), and in the future he will certainly realize Nibbāna—the highest happiness that does not decline, the complete cessation of suffering. (SN 24)

Those teachers who commit grave wrongs are not even faith-followers or Dhamma-followers—those on the path to stream-entry (not yet stream-enterers). They have not yet confirmed, after sufficient wise consideration, that even body and mind are impermanent.

They have not confirmed that the body is impermanent: the body itself ages, falls ill, and dies. 

Nor have they confirmed that the mind—this stream of awareness—is impermanent: the mind continually flows to perceive different objects: sights, sounds, smells, tastes, touches, feelings, memories, thoughts, and so on.

The Buddha said that those on the path to stream-entry cannot commit grave wrongs. They cannot again perform deeds that lead to rebirth in hell, the ghost realm, or the animal realm, and they will not die without having realized stream-entry. (SN 25.1)

To encounter this true Dhamma is extremely difficult and requires great merit. The Buddha once said that some beings, through countless billions of lives, have never even heard the words “Buddha,” “Dhamma,” or “Sangha.” (DhpA 251)

Lin A-sao of *Lin A-sao’s Talks on Big and Small Spiritual Matters*, a spiritual teacher in Taiwan, is a Taoist. She is said to possess the divine eye and can see a person’s past and present lives. (So we see that non-Buddhists can also have supernormal knowledge.)

On 7 January 2025 she told a story: 

Tracing a young man’s past lives, she found that in one life he had been a very devout and compassionate old monk. He liked to meditate; when he saw people with nothing to eat, he gave them his own food. When people in difficulty or confusion came to him, he compassionately pointed the way. In short, he was a very compassionate senior monk.

And after death, what was he reborn as? A parrot. 

Lin A-sao left the story there.

Why an animal? Because at the moment of death his mind was shrouded by delusion. Where one is reborn depends on the mind at death. If the dying mind is wholesome, without greed, aversion, or delusion, one goes to a good destination; if it is unwholesome, with greed, aversion, or delusion, one goes to a bad destination.

We can also see that after a lifetime of “practicing Buddhism,” he was still a common worldling, not a stream-enterer. He had not met the true Dhamma. How regrettable…

There was once a very famous entertainer in a certain place, said to be a Buddhist. 

In fact she was not. She believed only in folk religion wearing a Buddhist skin—the kind that seeks luck and avoids misfortune by petitioning gods and Buddhas.

When she died, the whole place mourned her. But do you know where she was reborn? Hell.

In life she envied a popular star, and secretly hired five gang members to rape that star. The star could not bear the humiliation and was driven to the point of suicide.

At death, through her own unwholesome kamma, she fell into hell as was fitting.

If such people had met the true Dhamma, they would not have committed these grave faults and would not have met such results.

---

**ไทย**

จริง ๆ แล้ว ในโลกนี้ พุทธศาสนิกชนส่วนใหญ่ และพระส่วนใหญ่ เพียงชูธงคำว่า “พุทธศาสนา” เท่านั้น พวกเขาไม่ใช่พุทธแท้ และไม่ได้เข้าใจแก่นธรรมอย่างแท้จริง

เรามักได้ยินว่า “พระเกจิ” และ “อาจารย์ใหญ่” ที่ถูกกล่าวขาน มีเรื่องชู้สาว ยักยอกเงินวัด แล้วถูกบังคับให้สึก พวกเขาไม่เคยเป็น “พระเกจิ” เลย พูดง่าย ๆ คือเป็นเพียงพระปุถุชนธรรมดาเท่านั้น แม้แต่พระรัตนตรัย—พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์—คืออะไรจริง ๆ พวกเขาก็ยังไม่เข้าใจ

ถ้าไม่เชื่อ ลองไปถาม “อาจารย์” ที่ตกม้าเหล่านี้ดู: คำสอนแก่นของพระพุทธเจ้าคืออะไร? ธรรมคืออะไร?

แล้วจะได้ยินแต่ประมาณว่า: 

“พุทธสอนอะไร? นี่ ใส่พระเครื่องนี้ ร่วมพิธีนี้ รับรองรวย มีคนเมตตา” 

“พุทธสอนอะไร? อย่าทำชั่ว ทำแต่ความดี”

นั่นไม่ใช่พุทธศาสนา “ทำดี ละชั่ว” ศาสนาที่ดีทุกศาสนาสอนอยู่แล้ว โลกไม่จำเป็นต้องรอให้พระพุทธเจ้าอุบัติขึ้นเพื่อเรื่องนั้น

ธรรมที่แท้จริงและเป็นแก่น คืออริยสัจสี่—สิ่งที่ในจักรวาลทั้งจักรวาล มีเพียงพระพุทธเจ้าองค์เดียวที่ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองแล้วทรงแสดง:

**ทุกขอริยสัจ:** ประสบการณ์ที่ไม่น่าพอใจทั้งปวง และอารมณ์ด้านลบทั้งปวง คือทุกข์ กายและใจที่เรายึดติดได้นี้ เป็นพาหนะของทุกข์ทั้งปวง มันเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด และท้ายที่สุดจะพังทลาย หายไป ดังนั้นโดยตัวมันเองจึงไม่น่าพอใจ ไม่สมบูรณ์

**สมุทยอริยสัจ:** ตัณหา ความยึด และความโลภ เป็นเหตุแห่งทุกข์ทางใจทั้งปวง และยังพาเราไปเกิดใหม่เพื่อรับทุกข์อีก

**นิโรธอริยสัจ:** ความดับแห่งตัณหา คือความดับแห่งทุกข์

**มัคคอริยสัจ:** อริยมรรคมีองค์แปด ย่อลงคือ ศีล สมาธิ (ความที่จิตไม่ถูกรบกวนให้ฟุ้งซ่าน) และปัญญา 

- **ศีล:** ความเป็นคนมีคุณธรรม—ไม่ทำให้ตนและผู้อื่นลำบาก ไม่เบียดเบียนตนและผู้อื่น 

- **สมาธิ:** เมื่อไม่ได้ทำผิด ความเสียใจและความวุ่นวายในใจย่อมน้อยลง จิตจึงสงบได้ง่ายขึ้น 

- **ปัญญา:** มีเมื่อจิตสงบ มั่นคง และรวมตัวเพียงพอ ปัญญาจึงเกิดและเห็นสิ่งทั้งหลายตามที่เป็นจริง—เห็นความไม่เที่ยง ทุกข์ และอนัตตา ของสิ่งที่ยึด แม้แต่กายและใจ—จึงวางความยึด และถอนรากตัณหา

เมื่อตัณหาสงบสิ้น ทุกข์ทางใจทั้งปวงก็ดับทันที และหลังความตาย กระแสสืบเนื่องของกายและใจนี้ก็ดับสนิท ไม่มีการเกิดอีก นั่นคือความดับทุกข์โดยสิ้นเชิง

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ผู้ใดหมดความสงสัยในอริยสัจสี่ ผู้นั้นเป็นโสดาบัน จะไม่ตกอบายภูมิ (เปรต สัตว์เดรัจฉาน นรก) และในอนาคตจะตรัสรู้พระนิพพานอย่างแน่นอน—ความสุขสูงสุดที่ไม่เสื่อม ความดับทุกข์โดยสิ้นเชิง (สํ.นิ. ๒๔)

อาจารย์ที่ทำความผิดใหญ่เหล่านั้น แม้แต่สัทธานุสารีหรือธัมมานุสารี—ผู้เดินทางสู่โสดาปัตติมรรค (ยังไม่ใช่โสดาบัน)—ก็ยังไม่เป็น พวกเขายังไม่ได้ยืนยัน หลังพิจารณาด้วยปัญญาพอสมควร ว่าแม้กายและใจก็ไม่เที่ยง

พวกเขายังไม่ได้ยืนยันว่ากายไม่เที่ยง: กายเองก็แก่ เจ็บ และตาย 

ยังไม่ได้ยืนยันว่าจิต—กระแสแห่งการรู้นี้—ไม่เที่ยง: จิตไหลไปรับรู้อารมณ์ต่าง ๆ ตลอด รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ เวทนา ความทรงจำ ความคิด และอื่น ๆ

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ผู้เดินทางสู่โสดาปัตติมรรคไม่สามารถทำความผิดใหญ่ได้ จะไม่ทำกรรมที่จะนำไปเกิดในนรก เปรต หรือเดรัจฉานอีก และจะไม่ตายโดยยังไม่บรรลุโสดาบัน (สํ.นิ. ๒๕.๑)

การได้พบธรรมที่แท้จริงนี้ยากยิ่ง และต้องมีบุญมาก พระพุทธเจ้าเคยตรัสว่า สัตว์บางพวก ตลอดหลายพันล้านชาติ ยังไม่เคยได้ยินแม้คำว่า “พระพุทธ” “พระธรรม” หรือ “พระสงฆ์” (ธรรมบทอรรถกถา ๒๕๑)

หลินอาซ่าว จากรายการ *เรื่องใหญ่เรื่องเล็กทางจิตวิญญาณของหลินอาซ่าว* ซึ่งเป็นครูด้านวิญญาณในไต้หวัน เป็นชาวเต๋า มีผู้กล่าวว่านางมีทิพยจักษุ มองเห็นชาติก่อนและชาตินี้ของคนได้ (ดังนั้นจะเห็นว่าแม้คนที่ไม่ใช่พุทธก็มีญาณวิเศษได้)

เมื่อวันที่ ๗ มกราคม ค.ศ. ๒๐๒๕ นางเล่าเรื่องหนึ่ง: 

เมื่อตามดูชาติก่อนของชายหนุ่มคนหนึ่ง นางพบว่าชาติหนึ่งเขาเคยเป็นพระเฒ่าที่ศรัทธาและเมตตามาก เขาชอบเจริญภาวนา เมื่อเห็นคนไม่มีอะไรกิน ก็สละอาหารของตนให้ เมื่อผู้คนที่ลำบากหรือสับสนมาหา เขาก็เมตตาชี้ทาง โดยสรุป เขาเป็นพระผู้ใหญ่ที่มีเมตตามาก

แล้วหลังจากตาย เขาไปเกิดเป็นอะไร? นกแก้ว 

หลินอาซ่าวเล่าเพียงเท่านั้น

เหตุใดจึงเป็นสัตว์เดรัจฉาน? เพราะในขณะใกล้ตาย จิตของเขาถูกโมหะครอบงำ จะไปเกิดที่ไหน ขึ้นกับจิตตอนตาย หากจิตตอนตายเป็นกุศล ไม่มีโลภ ปฏิฆะ หรือโมหะ ก็ไปสุคติ หากเป็นอกุศล มีโลภ ปฏิฆะ หรือโมหะ ก็ไปทุคติ

เรายังเห็นได้ด้วยว่า แม้เขา “ปฏิบัติพุทธ” มาทั้งชีวิต เขายังเป็นปุถุชน ไม่ใช่โสดาบัน เขาไม่ได้พบธรรมที่แท้ น่าเสียดายนัก…

เคยมีศิลปินดังมากคนหนึ่งในที่แห่งหนึ่ง ว่ากันว่านางเป็นพุทธศาสนิก 

ความจริงแล้วนางไม่ใช่ นางเชื่อเพียงความเชื่อพื้นบ้านที่สวมเปลือกพุทธ—แบบที่ขอโชคและเลี่ยงภัยด้วยการวิงวอนเทพและพระ

ตอนนางตาย ทั้งถิ่นต่างไว้อาลัย แต่รู้ไหมว่านางไปเกิดที่ไหน? นรก

ตอนมีชีวิต นางริษยาดารายอดนิยมคนหนึ่ง จึงลับ ๆ จ้างลูกน้องมาเฟียห้าคนไปข่มขืนดาราคนนั้น ดารานั้นทนความอับอายไม่ได้ จนถึงขั้นคิดสั้น

ตอนตาย นางจึงตกนรกตามอกุศลกรรมของตนอย่างสมควร

หากคนเหล่านี้ได้พบธรรมที่แท้ พวกเขาก็คงไม่ทำความผิดร้ายแรงเช่นนี้ และไม่ต้องพบผลเช่นนี้

---

**Tiếng Việt**

Thực ra, phần lớn Phật tử trên đời này—và phần lớn người xuất gia—chỉ treo cái bảng “Phật giáo” mà thôi. Họ không phải Phật tử chân chính, cũng không thật sự hiểu cốt lõi của Pháp.

Ta thường nghe những vị được gọi là “cao tăng”, “đại sư” loạn quan hệ nam nữ, biển thủ công quỹ chùa, rồi bị buộc hoàn tục. Họ chưa từng là “cao tăng”. Nói thẳng: họ chỉ là tăng phàm phu thông thường. Ngay cả Tam Bảo—Phật, Pháp, Tăng—thực sự là gì, họ cũng không hiểu.

Nếu nghi điều này, hãy thử hỏi những “đại sư” đã mất danh ấy: Lời dạy cốt lõi của Đức Phật là gì? Pháp là gì?

Rồi chỉ nghe những câu như: 

“Phật giáo dạy gì? Đeo lá bùa này, tham gia pháp sự này, bảo đảm phát tài, nhân duyên tốt.” 

“Phật giáo dạy gì? Đừng làm xấu; chỉ làm tốt.”

Đó không phải Phật giáo. “Làm thiện, tránh ác” là điều mọi tôn giáo đứng đắn đều dạy. Thế gian không cần Đức Phật xuất hiện chỉ vì điều đó.

Pháp chân thật, cốt lõi, chính là Tứ Thánh Đế—điều trong toàn vũ trụ chỉ có một mình Đức Phật tự giác ngộ rồi thuyết giảng:

**Khổ Thánh Đế:** Mọi trải nghiệm khó chịu và mọi cảm xúc tiêu cực đều là khổ. Thân-tâm mà ta có thể chấp trước này là chỗ chứa mọi khổ. Nó không ngừng biến đổi và rốt cuộc sẽ tan rã, biến mất; vì thế tự thân đã không vừa ý, không viên mãn.

**Tập Thánh Đế:** Khát ái, chấp trước và tham dục là nguyên nhân mọi khổ tinh thần, đồng thời khiến ta tái sinh để chịu khổ thêm lần nữa.

**Diệt Thánh Đế:** Sự chấm dứt khát ái chính là sự chấm dứt khổ.

**Đạo Thánh Đế:** Bát Thánh Đạo, cô đọng lại thành giới, định (tâm không bị phân tán) và tuệ. 

- **Giới:** nhân phẩm tốt—không gây khó chịu hay tổn hại cho mình và người. 

- **Định:** khi không làm sai, hối hận và rối loạn nội tâm ít hơn, nên tâm dễ lắng. 

- **Tuệ:** chỉ khi tâm đủ tĩnh, vững và thu nhiếp, tuệ mới sinh và thấy các pháp như chúng đang là—thấy vô thường, khổ và vô ngã của thứ ta chấp, kể cả thân tâm—nên buông chấp và nhổ gốc khát ái.

Khi khát ái hoàn toàn lắng dịu, mọi khổ tinh thần diệt ngay. Sau khi chết, dòng tương tục thân-tâm này cũng tắt hẳn; không còn tái sinh. Đó là sự chấm dứt khổ triệt để.

Đức Phật nói: ai đối với Tứ Thánh Đế không còn nghi gì, người ấy là bậc nhập lưu: sẽ không đọa ác đạo (ngạ quỷ, súc sinh, địa ngục), và đời sau nhất định chứng Niết-bàn—an lạc tối thượng không suy giảm, sự diệt khổ triệt để. (SN 24)

Những vị thầy phạm lỗi lớn ấy, ngay cả tùy tín hành hay tùy pháp hành—những người đang trên đạo nhập lưu (chưa phải bậc nhập lưu)—cũng không phải. Họ chưa xác tín, sau khi lấy trí tuệ cân nhắc đủ, rằng ngay cả thân và tâm cũng vô thường.

Họ chưa xác tín thân vô thường: thân tự già, bệnh và chết. 

Cũng chưa xác tín tâm—dòng nhận biết này—vô thường: tâm không ngừng chảy đi nhận biết các đối tượng khác nhau: sắc, thanh, hương, vị, xúc, thọ, ký ức, tư tưởng, v.v.

Đức Phật nói những người trên đạo nhập lưu không thể phạm lỗi lớn. Họ không thể còn tạo nghiệp dẫn đến sinh vào địa ngục, cõi ngạ quỷ hay súc sinh, và sẽ không chết mà chưa chứng nhập lưu. (SN 25.1)

Gặp được pháp chân thật này cực kỳ khó và cần phước lớn. Đức Phật từng nói có hữu tình trải qua vô số tỷ đời còn chưa từng nghe đến các từ “Phật”, “Pháp” hay “Tăng”. (DhpA 251)

Lâm A Tẩu của chương trình *Chuyện lớn chuyện nhỏ thần thoại của Lâm A Tẩu*, một giáo viên linh học ở Đài Loan, là tín đồ Đạo giáo. Nghe nói bà có thiên nhãn, thấy được quá khứ và hiện đời của một người. (Vậy nên thấy rằng người không phải Phật tử cũng có thể có thắng trí.)

Ngày 7 tháng 1 năm 2025 bà kể một câu chuyện: 

Truy các đời trước của một thanh niên, bà thấy một đời cậu từng là hòa thượng già rất thành kính và từ bi. Ông thích thiền; thấy người không có gì ăn thì bố thí thức ăn của mình. Khi người gặp khó hay mê muội đến tìm, ông từ bi chỉ đường. Nói ngắn lại, ông là một vị tăng lớn rất từ bi.

Và sau khi chết, ông sinh làm gì? Một con vẹt. 

Lâm A Tẩu kể đến đó.

Vì sao lại là súc sinh? Vì lúc lâm chung tâm ông bị si che phủ. Sinh về đâu, tùy tâm lúc chết. Nếu tâm lúc chết là thiện, không tham, sân hay si, thì đi thiện thú; nếu bất thiện, có tham, sân hay si, thì đi ác thú.

Ta cũng thấy rằng sau cả đời “tu Phật”, ông vẫn là phàm phu, chưa phải bậc nhập lưu. Ông chưa gặp pháp chân thật. Đáng tiếc biết bao…

Từng có một nghệ sĩ rất nổi tiếng ở một nơi nào đó, nghe nói bà là Phật tử. 

Thực ra bà không phải. Bà chỉ tin tín ngưỡng dân gian khoác áo Phật—loại cầu may tránh họa bằng cách khẩn cầu thần thánh và Phật.

Khi bà chết, cả nơi ấy tưởng niệm. Nhưng anh/chị có biết bà sinh về đâu không? Địa ngục.

Lúc sống, bà ganh tị một ngôi sao đang nổi, rồi bí mật thuê năm thành viên xã hội đen đi hiếp ngôi sao ấy. Ngôi sao chịu không nổi nhục, đau đến muốn tự sát.

Lúc chết, vì ác nghiệp của chính mình, bà đọa địa ngục đúng như nghiệp.

Nếu những người ấy gặp được pháp chân thật, họ sẽ không phạm những lỗi nặng nề ấy và không phải gặp quả như vậy.

這件事發生在舍衛城。

那時，憍薩羅國的波斯匿王去見佛陀，向佛陀頂禮後，坐在一旁。

接著有個人走到波斯匿王身邊，小聲告訴他：「大王，末利王后生了一個女兒。」

波斯匿王聽了，心裡很不悅。（義注：他心想：「我把巨大的權威給了出身貧困家族的女兒；若她生了兒子，將會獲得巨大的恭敬，如今卻已失去〔這個機會〕。」）

佛陀看出他不開心，就當場說了這幾句話：

「國王啊；有些女人較男人好

有智慧的女人，具戒和守則，對伯母如天神、是忠誠的妻子

她所生的男孩，會成爲英雄、國王

如是幸運的兒子，會教誡王國」（SN3.16）

**English** 

This happened in Sāvatthī.

At that time King Pasenadi of Kosala went to see the Buddha. He bowed to the Buddha and sat down to one side.

Then a man came up to the king and whispered: “Your Majesty, Queen Mallikā has given birth to a daughter.”

King Pasenadi was displeased. 

*(Commentary: He thought, “I gave great power to a daughter from a poor family. If she had borne a son, she would have received great honor. Now that chance is gone.”)*

Seeing that the king was unhappy, the Buddha said at once:

“O king, some women are better than men. 

A wise woman, with precept and observance, 

who honors her in-laws as gods and is a loyal wife— 

the son she bears will be a hero and a king. 

Such a fortunate son will rule the kingdom.” 

(SN 3.16)

---

**ไทย**

เรื่องนี้เกิดขึ้นที่เมืองสาวัตถี

ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ทรงถวายบังคมแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ต่อมา มีชายคนหนึ่งเข้าไปใกล้พระราชาแล้วกระซิบว่า “ขอเดชะ พระนางมัลลิกาประสูติพระธิดาแล้วพระเจ้าข้า”

พระเจ้าปเสนทิทรงไม่พอพระทัย 

*(อรรถกถา: พระองค์ทรงดำริว่า “เราได้ประทานอำนาจยิ่งใหญ่ให้แก่ธิดาที่มาจากตระกูลยากจน หากนางคลอดบุตรชาย ก็จะได้รับความเคารพอย่างสูง บัดนี้โอกาสนั้นสูญไปแล้ว”)*

พระพุทธเจ้าทรงเห็นว่าพระองค์ไม่พอพระทัย จึงตรัสทันทีว่า

“ข้าแต่พระราชา ผู้หญิงบางคนก็ดีกว่าผู้ชาย 

นางผู้มีปัญญา มีศีลและวัตร 

นับถือพ่อแม่สามีเหมือนเทวดา และเป็นภรรยาที่ซื่อสัตย์ 

บุตรชายที่นางคลอดจะเป็นวีรบุรุษ เป็นกษัตริย์ 

บุตรผู้โชคดีเช่นนั้นจะปกครองราชอาณาจักรได้” 

(สนฺ.ส. ๓.๑๖)

---

**Tiếng Việt**

Chuyện này xảy ra ở thành Xá-vệ.

Lúc ấy, vua Ba-tư-nặc nước Kiều-tát-la đến gặp Đức Phật, đảnh lễ rồi ngồi sang một bên.

Sau đó, một người đến gần vua và thì thầm: “Tâu đại vương, hoàng hậu Mạt-lợi đã sinh một công chúa.”

Vua Ba-tư-nặc không vui. 

*(Chú giải: Nhà vua nghĩ: “Ta đã ban quyền lực lớn cho cô con gái xuất thân từ gia đình nghèo. Nếu nàng sinh con trai thì sẽ được tôn kính rất lớn; nay cơ hội ấy đã mất.”)*

Đức Phật thấy vua không vui, liền nói ngay:

“Tâu đại vương, có những người phụ nữ còn hơn đàn ông. 

Người phụ nữ có trí tuệ, giữ giới và hạnh kiểm tốt, 

kính trọng gia đình chồng như thần linh và là người vợ chung thủy— 

đứa con trai nàng sinh ra sẽ trở thành anh hùng, thành vua. 

Người con may mắn như vậy sẽ trị vì vương quốc.” 

(SN 3.16)

編輯許多年前曾經玩過 香港大學粵語辯論隊。當時的隊長是讀文學院的，然後常將「左膠」、什麼左左右右掛在口邊。現在編輯知道了，他應該是文學界KOL Uncle Chip 陶傑 的Fans，Uncle 也是這樣說話的 😂（Uncle 您看！您多麼有影響力！）

辯論隊裡面有「大佬Sec」 ，也有「Welfare Sec」，各司其職。

「Welfare Sec」負責打理雜務、慶祝隊員生日等等

「大佬Sec」的隊員則負責聯繫過去玩過辯論隊的「大佬」  ，通知他們賽事資訊和結果，邀請他們回來給意見。

說到這裡， 請 香港大學粵語辯論隊 幫我表揚一下今屆「大佬Sec」裡面的Marvin ，有禮貌、尊重、有誠意👍編輯也在這裡公開表揚他👍

當年玩辯論隊時，編輯仍是醫科生、「Freshman BB」 ，人人都叫編輯做「醫生」，有什麼醫學相關的問題就問編輯。但編輯才讀第一年，當然什麼都不懂。 然後當時有個「大佬」回來辯論隊給意見，聽到後就當眾「拆」編輯「招牌」😂，說：「不要盡信那些出來說話的醫生，而應該找那些把許多研究合在一起分析的「Meta-analysis」或者資料」

玩辯論的人，都有個特點，就是他們會把一個「概念」拆得很細、把一個議題分析得很詳盡、研究得很微細、知得很多、頭腦清晰。 要不然，拿什麼跟人辯論？ 如何發現對方話中的矛盾與破綻？如何確保自己所說的是正確的，然後對自己所說的有信心？

其實那位「大佬」是對的。他想帶出的是，不要盲信權威，而應該親自研究、尋求真相。

編輯的醫生朋友，其實都是跟‘guideline’ 辦事，跟 Uptodate裡面最新、有實證基礎（evidence-based）的醫學知識來作出判斷。

現在已經不是過去那種完全信賴醫學權威的年代了，有許多資訊大眾都能夠找得到，在看病前會自己做資料搜集，再來問醫生自己不明白的東西。這其實是好事，因為可以迫到現今時代的醫生真的精通於自己專業領域的知識，而且所說所做的醫學判斷都一定要依循實證、真實；有助提升醫療質素，保住醫生的專業性和尊嚴。

佛教中不時都會傳出受萬人敬仰的「大師」、「高僧」犯錯被捕的新聞，讓許多人失去對佛教的信心。 知道為什麼會失去信心嗎？ 因為我們沒有跟隨佛陀的教導而行。佛陀在臨終時，曾經對阿難尊者說，他般涅槃後，自己的法與律就是我們的導師（DN16）佛陀考慮到一切條件後，並沒有指定任何人作為佛教的新教主。除了佛陀以外，沒有人有佛陀的一切知智、無可限量的能力、不會犯錯的特質（Ptms,AN3.81， SN1.35）。

因此，所有對佛教認真的僧侶和佛教徒，都必須要跟隨佛陀的法與律而行，以祂們作為依歸。所謂弘法，只不過是把佛陀的法與律演繹給人明白而已。

學習佛法的佛教徒，也應該以佛陀的法與律作為依歸。

佛陀曾經教導，無論是從哪裡聽到的佛法--不論他們是「大師」、「師父」、「僧團」、「博學上座」--都不應立即歡喜或輕藐，而是和經、律對照，再下結論（DN16）

此為「依法不依人」。

而且，佛教並不是迷信的宗教。

「佛法」是可被驗證、親身體驗的。

有一次，佛陀對尊者舍利弗說：

「舍利弗，你相信嗎:信根...精進根..念根..定根...慧根 （即五根）如果好好修習、多多修習，就會深入不死（涅槃），以不死為方向，以不死為最終目標？」

舍利弗回答：

「世尊，在這件事上，我並不是因為對您的信仰才這樣接受。

那些還沒有親自知道、看見、明白、體證、用智慧觸及這件事的人，才需要依靠別人的信仰，去接受：信根……乃至慧根，好好修習、多多修習，就會深入不死，以不死為方向，以不死為最終目標。

但那些已經親自知道、看見、明白、體證、用智慧觸及這件事的人，對此就不再懷疑、不再猶豫：信根……乃至慧根，好好修習、多多修習，就會深入不死，以不死為方向，以不死為最終目標。

而我，世尊，已經親自知道、看見、明白、體證、用智慧觸及這件事。所以我對此不再懷疑、不再猶豫：信根……乃至慧根，好好修習、多多修習，就會深入不死，以不死為方向，以不死為最終目標。」

佛陀說：

「很好，很好，舍利弗！

那些還沒有親自知道、看見、明白、體證、用智慧觸及這件事的人，才需要依靠別人的信仰去接受這件事。

那些已經親自知道、看見、明白、體證、用智慧觸及這件事的人，對此就不再懷疑、不再猶豫。」(SN48.44)

又有一次，尼乾陀若提子（耆那教教主）來到摩醯迦散陀，帶著一大群尼乾陀弟子。

居士質多聽說：「聽說尼乾陀若提子已到摩醯迦散陀，還帶著一大群弟子。」於是，質多居士便和許多男居士一起，前往尼乾陀若提子那裡。到了之後，互相問候，寒暄過後，在一旁坐下。

尼乾陀若提子對坐在一旁的質多居士說：

「居士，你相信沙門喬達摩所說的嗎？——有一種沒有尋（心投向目標）、沒有伺（心依偎目標）的定；尋和伺是可以止息的？」

質多居士回答：

「尊者，在這件事上，我並不憑對世尊的信仰而認為：有一種沒有尋、沒有伺的定，尋和伺是可以止息的。」

聽他這樣說，尼乾陀若提子看了看自己的弟子們，說：

「諸位請看！這個質多居士多麼正直、多麼不狡猾、多麼不虛偽啊！如果有人認為可以把風用網兜住，才會認為尋和伺可以止息；如果有人認為可以用自己的拳頭擋住恒河的水流，才會認為尋和伺可以止息。」

質多居士接著問：

「尊者，您認為哪一樣更殊勝——是智慧，還是信仰？」

「居士，智慧當然比信仰更殊勝。」

質多居士說：

「尊者，只要我願意，我就能遠離欲樂、遠離不善法，進入有尋有伺、由遠離所生、有喜有樂的初禪而安住。

只要我願意，我就能止息尋和伺……進入第二禪而安住。

只要我願意，我就能離喜……進入第三禪而安住。

只要我願意，我就能捨離樂……進入第四禪而安住。

尊者，我既然這樣知道、這樣看見，還會再去憑對其他哪個沙門或婆羅門的信仰而接受嗎？確實有沒有尋、沒有伺的定，尋和伺確實可以止息。」

聽他這樣說，尼乾陀若提子又看了看自己的弟子們，說：

「諸位請看！這個質多居士多麼不正直、多麼狡猾、多麼虛偽啊！」

「尊者，剛才我們還聽到您說：『諸位請看！這個質多居士多麼正直、多麼不狡猾、多麼不虛偽啊！』

現在您又說：『諸位請看！這個質多居士多麼不正直、多麼狡猾、多麼虛偽啊！』

如果您前面說的是真的，後面說的就是假的；

如果您前面說的是假的，後面說的才是真的......」(SN41.8)

所以我們看到，佛陀時代的傑出弟子，也不是單憑信心而信仰佛法的，而是因為自己有所體證而對佛法再無任何疑惑。

佛教的核心教義是什麼？ 四聖諦。

我們是不用相信佛法的，而應該親自試試：假如跟隨八聖道/戒定慧而行，真的能夠去除痛苦、獲得快樂嗎？

任何人能親自體證四聖諦，因此而成功去除內心的煩惱和痛苦；就算有「大師」失誤還俗，他們也不會有所動搖的。因為自己已經親自嚐到佛法的滋味了。我們就會明白，那些失誤的僧侶，只是沒有進入到佛法核心、體證佛法的凡夫僧而已，他們不能代表佛教

## English

Years ago, the editor was on the University of Hong Kong Cantonese Debating Team. The captain at the time was from the Faculty of Arts, and was always talking about “leftist virtue-signallers” and this or that political “left” and “right.” The editor now realises he was probably a fan of the literary KOL Uncle Chip (Chip Tsao). Uncle talks like that too. (Uncle, see? How influential you are!)

On the team there was a “Dai Lo Sec” (alumni secretary) and a “Welfare Sec,” each with their own job. 

The Welfare Sec handled odd jobs and members’ birthday celebrations. 

The Dai Lo Sec’s members kept in touch with former members—“dai lo”—to tell them about competitions and results, and to invite them back to give advice.

Here, the editor would like the HKU Cantonese Debating Team to give a shout-out to Marvin on this year’s Dai Lo Sec team: polite, respectful, and sincere. The editor publicly praise him here as well.

Back then the editor was still a medical freshman—“Freshman BB.” Everyone called the editor “Doctor,” and came with any medical question. But it was only year one, so of course the editor knew nothing. Then a “dai lo” came back to give comments, and publicly took down the editor’s “signboard,” saying: “Don’t just believe doctors who come out and talk. Look for meta-analyses that put many studies together, or similar sources.”

People who debate share a trait: they break a concept into fine pieces, analyse an issue in detail, research it closely, know a lot, and keep a clear head. Otherwise, what would they debate with? How would they spot contradictions and holes in the other side’s words? How would they make sure what they themselves say is correct, and then have confidence in it?

That “dai lo” was right. What he meant was: do not blindly trust authority; study it yourself and seek the truth.

The editor’s doctor friends actually follow guidelines. They judge from the latest evidence-based medical knowledge in UpToDate.

This is no longer an age of total trust in medical authority. The public can find a great deal of information, do their own research before seeing a doctor, and then ask about what they do not understand. That is a good thing. It pushes today’s doctors to be truly expert in their field, and to make judgements that follow evidence and fact. It helps raise the quality of care and protect the profession’s integrity and dignity.

In Buddhism, news often appears of widely revered “masters” and “eminent monks” who err and are arrested, and many people lose faith in Buddhism. Why do they lose faith? Because we have not followed the Buddha’s teaching. Before his passing, the Buddha told Venerable Ānanda that after his parinibbāna, his Dhamma and Vinaya would be our teacher (DN 16). Having considered all conditions, the Buddha did not appoint anyone as a new head of the religion. Apart from the Buddha, no one has the Buddha’s omniscience, immeasurable capacity, and unerring nature (Paṭisambhidāmagga; AN 3.81; SN 1.35).

Therefore every monk and lay Buddhist who takes the teaching seriously must follow the Buddha’s Dhamma and Vinaya and take them as the standard. So-called “spreading the Dhamma” is only explaining the Buddha’s Dhamma and Vinaya so that people can understand them.

Those who study the Dhamma should likewise take the Buddha’s Dhamma and Vinaya as the standard. The Buddha taught that whatever Dhamma one hears—whether from a “great master,” a “teacher,” the “Sangha,” or a “learned elder”—one should not immediately rejoice in it or dismiss it, but compare it with the suttas and the Vinaya, and only then conclude (DN 16).

This is “relying on the Dhamma, not on persons.”

And Buddhism is not a religion of superstition. The Dhamma can be verified and experienced for oneself.

Once the Buddha said to Venerable Sāriputta:

“Sāriputta, do you believe that the faculty of faith… energy… mindfulness… samadhi (undistractability of mind)… wisdom—if developed and made much of—plunges into the Deathless, has the Deathless as its destination, and the Deathless as its final goal?”

Sāriputta replied:

“Bhante, in this matter I do not go by faith in the Blessed One.

Those who have not known, seen, understood, realised, or touched this with wisdom must go by others’ faith in accepting that the faculty of faith… up to the faculty of wisdom, developed and made much of, plunges into the Deathless, has the Deathless as its destination, and the Deathless as its final goal.

But those who have known, seen, understood, realised, and touched this with wisdom have no doubt or uncertainty about it: that the faculty of faith… up to the faculty of wisdom, developed and made much of, plunges into the Deathless, has the Deathless as its destination, and the Deathless as its final goal.

And I, Bhante, have known, seen, understood, realised, and touched this with wisdom. Therefore I have no doubt or uncertainty about it: that the faculty of faith… up to the faculty of wisdom, developed and made much of, plunges into the Deathless, has the Deathless as its destination, and the Deathless as its final goal.”

The Buddha said:

“Good, good, Sāriputta!

Those who have not known, seen, understood, realised, or touched this with wisdom must go by others’ faith in accepting it.

Those who have known, seen, understood, realised, and touched this with wisdom have no doubt or uncertainty about it.” (SN 48.44)

On another occasion, Nigaṇṭha Nāṭaputta (the Jain teacher) came to Macchikāsaṇḍa with a large following of Nigaṇṭhas.

The householder Citta heard: “Nigaṇṭha Nāṭaputta has arrived at Macchikāsaṇḍa with a large following.” So Citta went with many male lay followers to see him. They exchanged greetings, and Citta sat to one side.

Nigaṇṭha Nāṭaputta said to Citta sitting there:

“Householder, do you believe the ascetic Gotama when he says there is a samadhi (undistractability of mind) without applied attention and sustained attention, and that applied attention and sustained attention can cease?”

Citta replied:

“Bhante, in this matter I do not hold, by faith in the Blessed One, that there is a samadhi without applied attention and sustained attention , and that applied attention and sustained attention can cease.”

When he said this, Nigaṇṭha Nāṭaputta looked at his own following and said:

“See this, sirs! How straightforward this householder Citta is, how honest, how free from deceit! One might as well think the wind can be caught in a net as think applied attention and sustained attention can be made to cease; one might as well think the current of the Ganges can be stopped with one’s fist as think applied thought and sustained thought can be made to cease.”

Citta then asked:

“Bhante, which do you consider more excellent—wisdom, or faith?”

“Householder, wisdom is more excellent than faith.”

Citta said:

“Bhante, whenever I wish, secluded from sensual pleasures and unwholesome states, I enter and dwell in the first jhāna, with applied attention and sustained attention , rapture and pleasure born of seclusion.

Whenever I wish, with the stilling of applied attention and sustained attention … I enter and dwell in the second jhāna.

Whenever I wish, with the fading of rapture… I enter and dwell in the third jhāna.

Whenever I wish, with the abandoning of pleasure… I enter and dwell in the fourth jhāna.

Bhante, knowing and seeing thus, whose faith—among other ascetics or brahmins—would I go by? There is a samadhi without applied attention and sustained attention ; applied attention and sustained attention can cease.”

When he said this, Nigaṇṭha Nāṭaputta looked at his following again and said:

“See this, sirs! How crooked this householder Citta is, how dishonest, how deceitful!”

“Bhante, just now we heard you say: ‘See this, sirs! How straightforward this householder Citta is, how honest, how free from deceit!’

And now you say: ‘See this, sirs! How crooked this householder Citta is, how dishonest, how deceitful!’

If what you said first is true, what you said later is false; 

if what you said first is false, what you said later is true…” (SN 41.8)

So we see that outstanding disciples in the Buddha’s time did not believe the Dhamma by faith alone. They no longer had any doubt because they had realised it themselves.

What is the core teaching of Buddhism? The Four Noble Truths.

We do not need to “believe” the Dhamma. We should try it for ourselves: if we follow the Noble Eightfold Path—precept, samadhi, and wisdom—can suffering really be removed, and can happiness really be gained?

Anyone who personally realises the Four Noble Truths, and thereby succeeds in removing the defilements and suffering in the heart, will not be shaken even if a “great master” fails and disrobes. They have already tasted the Dhamma for themselves. Then we understand that those monks who fail are only ordinary monks who have not entered the core of the Dhamma or realised it. They do not represent Buddhism.

---

**Thai**

หลายปีก่อน บรรณาธิการเคยอยู่ทีมโต้วาทีภาษากวางตุ้งมหาวิทยาลัยฮ่องกง กัปตันทีมสมัยนั้นเรียนคณะอักษรศาสตร์ และชอบพูดถึง “ฝ่ายซ้ายศีลธรรมจอมปลอม” และซ้ายขวาทางการเมืองอยู่เสมอ ตอนนี้บรรณาธิการรู้แล้วว่าเขาคงเป็นแฟนของ Uncle Chip (Chip Tsao) คอลัมนิสต์วงการวรรณกรรม Uncle ก็พูดแบบนั้นเช่นกัน (Uncle เห็นไหมครับ ท่านมีอิทธิพลขนาดไหน!)

ในทีมมี “Dai Lo Sec” (ฝ่ายศิษย์เก่า) และ “Welfare Sec” คนละหน้าที่ 

Welfare Sec ดูแลงานจุกจิกและงานวันเกิดสมาชิก 

สมาชิกฝ่าย Dai Lo Sec ติดต่ออดีตสมาชิก—“พี่ใหญ่”—เพื่อแจ้งข่าวการแข่งขันและผล และชวนพวกเขากลับมาให้ความเห็น

ตรงนี้ บรรณาธิการอยากให้ทีมโต้วาทีภาษากวางตุ้งมหาวิทยาลัยฮ่องกงช่วยส่งเสียงชื่นชมมาร์วินในทีม Dai Lo Sec ปีนี้: สุภาพ ให้เกียรติ และจริงใจ บรรณาธิการก็ขอชมเขาต่อสาธารณะ ณ ที่นี้เช่นกัน

สมัยนั้นบรรณาธิการยังเป็นนักศึกษาแพทย์ปีหนึ่ง—“Freshman BB” ทุกคนเรียกบรรณาธิการว่า “หมอ” มีปัญหาเรื่องแพทย์ก็มาถาม แต่ปีหนึ่งย่อมยังไม่รู้อะไร แล้วมี “พี่ใหญ่” กลับมาให้ความเห็น จึง “รื้อป้าย” ของบรรณาธิการต่อหน้าคน ว่า “อย่าเพิ่งเชื่อหมอที่ออกมาพูดทั้งหมด ควรหาเมตา-อนาลิซิสที่รวบรวมงานวิจัยหลายชิ้นมาวิเคราะห์ หรือแหล่งข้อมูลแบบนั้น”

คนที่เล่นโต้วาทีมีลักษณะร่วมกัน คือแยกแนวคิดออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ วิเคราะห์ประเด็นอย่างละเอียด ศึกษาอย่างใกล้ชิด รู้มาก และคิดชัด มิฉะนั้นจะเอาอะไรไปโต้กับคนอื่น จะเห็นข้อขัดแย้งและช่องโหว่ในคำพูดฝ่ายตรงข้ามได้อย่างไร จะมั่นใจได้อย่างไรว่าสิ่งที่ตนพูดถูกต้อง แล้วจึงมีความมั่นใจในสิ่งนั้น

พี่ใหญ่นั้นพูดถูก สิ่งที่เขาอยากสื่อคือ อย่าเชื่ออำนาจโดยไม่คิด ควรศึกษาเองและแสวงหาความจริง

เพื่อนแพทย์ของบรรณาธิการก็ทำงานตามแนวทางปฏิบัติ (guideline) และตัดสินจากความรู้ทางการแพทย์ล่าสุดที่มีหลักฐานใน UpToDate

ยุคนี้ไม่ใช่ยุคที่เชื่ออำนาจทางการแพทย์โดยสิ้นเชิงอีกแล้ว ประชาชนหาข้อมูลได้มาก ก่อนพบแพทย์ก็ค้นคว้าเอง แล้วค่อยถามสิ่งที่ไม่เข้าใจ นี่เป็นเรื่องดี เพราะบีบให้แพทย์ยุคนี้ชำนาญในสาขาของตนจริง ๆ และการตัดสินต้องอิงหลักฐานและความจริง ช่วยยกระดับคุณภาพการรักษา และรักษาความซื่อตรงกับศักดิ์ศรีของวิชาชีพ

ในพุทธศาสนา มักมีข่าว “อาจารย์ใหญ่” และ “พระผู้สูงศักดิ์” ที่ผู้คนนับถือ ทำผิดจนถูกจับ ทำให้หลายคนหมดศรัทธา เหตุใดจึงหมดศรัทธา เพราะเราไม่เดินตามคำสอนของพระพุทธเจ้า ก่อนปรินิพพาน พระองค์ตรัสกับพระอานนท์ว่า หลังจากพระองค์ปรินิพพานแล้ว พระธรรมวินัยจักเป็นศาสดาของเรา (ที.น. ๑๖) เมื่อพิจารณาเงื่อนไขทั้งปวงแล้ว พระองค์ไม่ได้แต่งตั้งใครเป็นศาสดาคนใหม่ นอกจากพระพุทธเจ้าแล้ว ไม่มีใครมีพระสัพพัญญุตญาณ ความสามารถอันประมาณไม่ได้ และลักษณะที่ไม่ผิดพลาดของพระองค์ (ปฏิสัมภิทามรรค, อัง.ติก. ๓.๘๑, สํ.ส. ๑.๓๕)

ดังนั้น พระและชาวพุทธที่จริงจังกับพระศาสนา ต้องดำเนินตามพระธรรมวินัยและยึดสิ่งนั้นเป็นมาตรฐาน การเผยแผ่ธรรมโดยแท้คือการอธิบายพระธรรมวินัยให้คนเข้าใจเท่านั้น

ผู้เรียนธรรมก็ควรยึดพระธรรมวินัยเป็นมาตรฐานเช่นกัน พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า ธรรมที่ได้ยินจากที่ใด—ไม่ว่า “อาจารย์ใหญ่” “ครูบา” “สงฆ์” หรือ “พระเถระผู้ทรงความรู้”—ไม่ควรดีใจหรือดูถูกทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัย แล้วจึงลงข้อสรุป (ที.น. ๑๖)

นี่คือ “อิงธรรม ไม่อิงบุคคล”

และพุทธศาสนาไม่ใช่ศาสนาแห่งความงมงาย พระธรรมสามารถพิสูจน์และสัมผัสได้ด้วยตนเอง

ครั้งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคตรัสกับพระสารีบุตรว่า

“สารีบุตร เธอเชื่อหรือว่า อินทรีย์คือศรัทธา… วิริยะ… สติ… สมาธิ (ความเป็นจิตที่ไม่ฟุ้งซ่าน)… ปัญญา ถ้าเจริญ ทำให้มากแล้ว หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”

พระสารีบุตรกราบทูลว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพระองค์มิได้ยอมรับเพราะศรัทธาในพระผู้มีพระภาค

ผู้ที่ยังไม่รู้ ไม่เห็น ไม่เข้าใจ ไม่ประจักษ์ ไม่ถูกต้องด้วยปัญญาในเรื่องนี้ ย่อมต้องอาศัยศรัทธาของผู้อื่น จึงจะยอมรับว่า อินทรีย์คือศรัทธา… จนถึงปัญญา เจริญ ทำให้มากแล้ว หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด

แต่ผู้ที่รู้ เห็น เข้าใจ ประจักษ์ และถูกต้องด้วยปัญญาแล้ว ย่อมไม่สงสัย ไม่ลังเลในเรื่องนั้นว่า อินทรีย์คือศรัทธา… จนถึงปัญญา เจริญ ทำให้มากแล้ว หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด

ส่วนข้าพระองค์ได้รู้ เห็น เข้าใจ ประจักษ์ และถูกต้องด้วยปัญญาแล้ว จึงไม่สงสัย ไม่ลังเลว่า อินทรีย์คือศรัทธา… จนถึงปัญญา เจริญ ทำให้มากแล้ว หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

“ดีละ ดีละ สารีบุตร

ผู้ที่ยังไม่รู้ ไม่เห็น ไม่เข้าใจ ไม่ประจักษ์ ไม่ถูกต้องด้วยปัญญา ย่อมต้องอาศัยศรัทธาของผู้อื่นจึงจะยอมรับ

ผู้ที่รู้ เห็น เข้าใจ ประจักษ์ และถูกต้องด้วยปัญญาแล้ว ย่อมไม่สงสัย ไม่ลังเลในเรื่องนั้น” (สํ.ม. ๔๘.๔๔)

อีกครั้ง นิครนถ์นาฏบุตร (ศาสดาศาสนาเชน) มาถึงมัจฉิกาสัณฑะ พร้อมหมู่สาวกนิครนถ์เป็นอันมาก

คฤหบดีจิตตะได้ยินว่า “นิครนถ์นาฏบุตรมาถึงมัจฉิกาสัณฑะ พร้อมหมู่สาวกเป็นอันมาก” จึงพาอุบาสกหลายคนไปหา หลังทักทายแล้วจิตตะนั่ง ณ ที่สมควร

นิครนถ์นาฏบุตรกล่าวกับจิตตะผู้นั่งอยู่ว่า

“คฤหบดี ท่านเชื่อสมณะโคดมหรือว่า มีสมาธิ (ความเป็นจิตที่ไม่ฟุ้งซ่าน) ที่ไม่มีวิตกและวิจาร และวิตกกับวิจารดับได้”

คฤหบดีจิตตะตอบว่า

“ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพเจ้ามิได้ถือด้วยศรัทธาในพระผู้มีพระภาคว่า มีสมาธิที่ไม่มีวิตกและวิจาร และวิตกกับวิจารดับได้”

เมื่อได้ยินเช่นนั้น นิครนถ์นาฏบุตรหันไปดูสาวกแล้วกล่าวว่า

“ท่านทั้งหลายจงดูเถิด คฤหบดีจิตตะผู้นี้ซื่อตรง ไม่เจ้าเล่ห์ ไม่มีมายาเพียงใด ผู้ที่คิดว่าจับลมด้วยตาข่ายได้ จึงจะคิดว่าวิตกและวิจารดับได้ ผู้ที่คิดว่าใช้กำปั้นกั้นกระแสคงคาได้ จึงจะคิดว่าวิตกและวิจารดับได้”

คฤหบดีจิตตะจึงถามว่า

“ท่านผู้เจริญ ท่านเห็นว่าอย่างใดประณีตกว่ากัน—ปัญญา หรือศรัทธา”

“คฤหบดี ปัญญาประณีตกว่าศรัทธา”

คฤหบดีจิตตะกล่าวว่า

“ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าปรารถนา ก็สงัดจากกาม จากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน มีวิตกมีวิจาร มีปีติสุขเกิดจากวิเวกอยู่ได้

เมื่อปรารถนา ก็เข้าทุติยฌานด้วยการระงับวิตกและวิจาร… อยู่ได้

เมื่อปรารถนา ก็เข้าตติยฌานด้วยความจางคลายแห่งปีติ… อยู่ได้

เมื่อปรารถนา ก็เข้าจตุตถฌานด้วยการละสุข… อยู่ได้

ท่านผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้ารู้เห็นอย่างนี้แล้ว จะไปยอมรับด้วยศรัทธาในสมณะหรือพราหมณ์อื่นอีกหรือ มีสมาธิที่ไม่มีวิตกและวิจารจริง วิตกและวิจารดับได้จริง”

เมื่อได้ยินเช่นนั้น นิครนถ์นาฏบุตรหันไปดูสาวกอีกครั้งแล้วกล่าวว่า

“ท่านทั้งหลายจงดูเถิด คฤหบดีจิตตะผู้นี้ไม่ซื่อตรง เจ้าเล่ห์ มีมายาเพียงใด”

“ท่านผู้เจริญ เมื่อครู่นี้เรายังได้ยินท่านกล่าวว่า ‘ท่านทั้งหลายจงดูเถิด คฤหบดีจิตตะผู้นี้ซื่อตรง ไม่เจ้าเล่ห์ ไม่มีมายาเพียงใด’

บัดนี้ท่านกลับกล่าวว่า ‘ท่านทั้งหลายจงดูเถิด คฤหบดีจิตตะผู้นี้ไม่ซื่อตรง เจ้าเล่ห์ มีมายาเพียงใด’

ถ้าคำก่อนของท่านจริง คำหลังย่อมผิด 

ถ้าคำก่อนของท่านผิด คำหลังย่อมจริง…” (สํ.สฬา. ๔๑.๘)

ดังนั้นเราจึงเห็นว่า สาวกผู้เลิศในสมัยพุทธกาล มิได้เชื่อธรรมด้วยศรัทธาอย่างเดียว แต่หมดความสงสัยเพราะได้ประจักษ์ด้วยตนเอง

หัวใจคำสอนของพุทธศาสนาคืออะไร อริยสัจสี่

เราไม่จำเป็นต้อง “เชื่อ” พระธรรม แต่ควรลองด้วยตนเอง: ถ้าเดินตามมรรคมีองค์แปด คือ ศีล สมาธิ และปัญญา จริงหรือที่ความทุกข์จะถูกละได้ และความสุขจะเกิดขึ้นได้ 

ผู้ใดประจักษ์อริยสัจสี่ด้วยตนเอง จึงถอนกิเลสและความทุกข์ในใจได้ แม้ “อาจารย์ใหญ่” จะพลาดแล้วสึก ก็ไม่สั่นคลอน เพราะได้ลิ้มรสธรรมแล้วเอง เราจึงเข้าใจว่าพระที่พลาดเหล่านั้นเป็นเพียงปุถุชนที่ยังไม่เข้าถึงแก่นธรรม ยังไม่ประจักษ์ธรรม พวกเขาเป็นตัวแทนพระพุทธศาสนาไม่ได้

---

**Vietnamese**

Nhiều năm trước, biên tập từng tham gia Đội tranh biện tiếng Quảng Đông Đại học Hồng Kông. Đội trưởng lúc ấy học Khoa Văn, và thường nói về “tả khuynh đạo đức giả” cùng đủ thứ “tả” “hữu” chính trị. Giờ biên tập mới biết, anh ấy hẳn là fan của KOL văn học Uncle Chip (Chip Tsao). Uncle cũng nói kiểu đó. (Uncle nhìn xem! Ảnh hưởng của ông lớn biết bao!)

Trong đội có “Dai Lo Sec” (thư ký cựu thành viên) và “Welfare Sec”, mỗi người một việc. 

Welfare Sec lo việc vụn vặt và tổ chức sinh nhật thành viên. 

Thành viên Dai Lo Sec liên lạc với các cựu thành viên—“đàn anh”—để báo tin giải đấu và kết quả, đồng thời mời họ về góp ý.

Nhân đây, biên tập muốn Đội tranh biện tiếng Quảng Đông Đại học Hồng Kông gửi lời khen Marvin trong Ban Dai Lo Sec năm nay: lịch sự, tôn trọng và chân thành. Biên tập cũng khen anh ấy công khai tại đây.

Hồi ấy biên tập vẫn là sinh viên y năm nhất—“Freshman BB”. Ai cũng gọi biên tập là “bác sĩ”, có câu hỏi y khoa là hỏi. Nhưng năm nhất thì dĩ nhiên chẳng biết gì. Rồi một “đàn anh” về góp ý, công khai “dỡ biển” của biên tập, nói: “Đừng tin hết những bác sĩ đứng ra phát biểu. Hãy tìm meta-analysis gom nhiều nghiên cứu lại phân tích, hoặc những nguồn tương tự.”

Người chơi tranh biện có một đặc điểm: họ tách một khái niệm rất nhỏ, phân tích một đề tài rất kỹ, nghiên cứu rất sát, biết rất nhiều, đầu óc tỉnh táo. Không thế thì lấy gì tranh biện với người khác? Làm sao phát hiện mâu thuẫn và sơ hở trong lời đối phương? Làm sao chắc điều mình nói là đúng, rồi mới có niềm tin vào lời mình?

Đàn anh ấy đúng. Ông muốn nói: đừng mê tín quyền uy; hãy tự nghiên cứu và tìm sự thật.

Bạn bác sĩ của biên tập thật ra làm theo guideline. Họ phán đoán theo kiến thức y khoa mới nhất, có cơ sở chứng cứ trên UpToDate.

Giờ không còn là thời tin tưởng tuyệt đối vào quyền uy y học. Công chúng tìm được nhiều thông tin, trước khi khám đã tự tra cứu, rồi hỏi bác sĩ những điều chưa rõ. Đó là việc tốt, vì thúc bác sĩ thời nay phải tinh thông chuyên môn, và mọi phán đoán phải theo chứng cứ, theo sự thật; giúp nâng chất lượng chăm sóc và bảo vệ sự chính trực cùng phẩm giá của nghề.

Trong Phật giáo thường có tin các “đại sư”, “cao tăng” được nhiều người kính trọng phạm lỗi rồi bị bắt, khiến nhiều người mất niềm tin. Vì sao mất niềm tin? Vì chúng ta không đi theo lời Phật dạy. Trước khi nhập diệt, Đức Phật từng nói với Tôn giả A-nan rằng sau khi Ngài nhập Niết-bàn, Pháp và Luật của Ngài chính là bậc Đạo sư của chúng ta (Trường Bộ 16). Sau khi cân nhắc mọi điều kiện, Đức Phật không chỉ định ai làm giáo chủ mới. Ngoài Đức Phật, không ai có trí nhất thiết trí, năng lực vô lượng và tính chất không sai lầm của Ngài (Vô Ngại Giải Đạo; Tăng Chi 3.81; Tương Ưng 1.35).

Vì thế, mọi tăng sĩ và Phật tử nghiêm túc với đạo phải theo Pháp và Luật của Đức Phật, lấy đó làm chuẩn. Cái gọi là hoằng pháp chẳng qua là diễn giải Pháp và Luật của Đức Phật cho người hiểu thôi.

Người học Pháp cũng nên lấy Pháp và Luật của Đức Phật làm chuẩn. Đức Phật dạy rằng dù nghe pháp từ đâu—dù là “đại sư”, “thầy”, “Tăng đoàn”, hay “thượng tọa bác học”—cũng không nên lập tức vui mừng hay khinh thường, mà đối chiếu với Kinh và Luật rồi mới kết luận (Trường Bộ 16).

Đó là “nương Pháp, không nương người”.

Và Phật giáo không phải tôn giáo mê tín. Pháp có thể được kiểm chứng và trải nghiệm trực tiếp.

Có lần Đức Phật nói với Tôn giả Xá-lợi-phất:

“Này Xá-lợi-phất, ông có tin không: tín căn… tinh tấn căn… niệm căn… định (sự không tán loạn của tâm)… tuệ căn, nếu được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ đi sâu vào Bất tử, lấy Bất tử làm hướng, lấy Bất tử làm cứu cánh?”

Xá-lợi-phất đáp:

“Bạch Thế Tôn, về việc này, con không chấp nhận vì đức tin nơi Thế Tôn.

Những ai chưa tự biết, chưa thấy, chưa hiểu, chưa chứng, chưa chạm đến việc ấy bằng tuệ, mới phải dựa vào đức tin của người khác để chấp nhận rằng tín căn… cho đến tuệ căn, được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ đi sâu vào Bất tử, lấy Bất tử làm hướng, lấy Bất tử làm cứu cánh.

Nhưng những ai đã tự biết, đã thấy, đã hiểu, đã chứng, đã chạm đến việc ấy bằng tuệ, thì không còn nghi, không còn do dự: tín căn… cho đến tuệ căn, được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ đi sâu vào Bất tử, lấy Bất tử làm hướng, lấy Bất tử làm cứu cánh.

Còn con, bạch Thế Tôn, đã tự biết, đã thấy, đã hiểu, đã chứng, đã chạm đến việc ấy bằng tuệ. Vì thế con không còn nghi, không còn do dự: tín căn… cho đến tuệ căn, được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ đi sâu vào Bất tử, lấy Bất tử làm hướng, lấy Bất tử làm cứu cánh.”

Đức Phật nói:

“Lành thay, lành thay, Xá-lợi-phất!

Những ai chưa tự biết, chưa thấy, chưa hiểu, chưa chứng, chưa chạm đến việc ấy bằng tuệ, mới phải dựa vào đức tin của người khác để chấp nhận.

Những ai đã tự biết, đã thấy, đã hiểu, đã chứng, đã chạm đến việc ấy bằng tuệ, thì không còn nghi, không còn do dự.” (Tương Ưng 48.44)

Lại có lần, Ni-kiền-đà Nhã-đề-tử (giáo chủ Kỳ-na) đến Macchikāsaṇḍa với đông đảo đệ tử Ni-kiền.

Cư sĩ Citta nghe: “Ni-kiền-đà Nhã-đề-tử đã đến Macchikāsaṇḍa với đông đảo đồ chúng.” Bèn cùng nhiều nam cư sĩ đến gặp. Sau khi chào hỏi, Citta ngồi sang một bên.

Ni-kiền-đà Nhã-đề-tử nói với Citta đang ngồi:

“Này gia chủ, ông có tin lời Sa-môn Gotama không?—rằng có một loại định (sự không tán loạn của tâm) không có tầm và tứ, và tầm cùng tứ có thể được chỉ tức?”

Citta đáp:

“Thưa tôn giả, về việc này, con không cho rằng—bằng đức tin nơi Thế Tôn—có một loại định không tầm không tứ, và tầm cùng tứ có thể được chỉ tức.”

Nghe vậy, Ni-kiền-đà nhìn đồ chúng và nói:

“Chư vị hãy xem! Gia chủ Citta này ngay thẳng, không gian trá, không xảo quyệt biết bao! Ai nghĩ có thể lấy lưới bắt gió mới nghĩ tầm và tứ có thể chỉ tức; ai nghĩ có thể dùng nắm đấm chặn dòng sông Hằng mới nghĩ tầm và tứ có thể chỉ tức.”

Citta hỏi tiếp:

“Thưa tôn giả, tôn giả cho cái nào thù thắng hơn—tuệ hay tín?”

“Này gia chủ, tuệ thù thắng hơn tín.”

Citta nói:

“Thưa tôn giả, hễ con muốn, con có thể ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú sơ thiền, có tầm có tứ, hỷ lạc do ly sinh.

Hễ con muốn, con có thể chỉ tức tầm và tứ… chứng và trú nhị thiền.

Hễ con muốn, con có thể ly hỷ… chứng và trú tam thiền.

Hễ con muốn, con có thể xả lạc… chứng và trú tứ thiền.

Thưa tôn giả, đã biết vậy, thấy vậy, con còn đi chấp nhận bằng đức tin nơi sa-môn hay bà-la-môn nào khác nữa sao? Thật sự có định không tầm không tứ; tầm và tứ thật sự có thể chỉ tức.”

Nghe vậy, Ni-kiền-đà lại nhìn đồ chúng và nói:

“Chư vị hãy xem! Gia chủ Citta này không ngay thẳng, gian trá, xảo quyệt biết bao!”

“Thưa tôn giả, vừa rồi chúng con còn nghe tôn giả nói: ‘Chư vị hãy xem! Gia chủ Citta này ngay thẳng, không gian trá, không xảo quyệt biết bao!’

Giờ tôn giả lại nói: ‘Chư vị hãy xem! Gia chủ Citta này không ngay thẳng, gian trá, xảo quyệt biết bao!’

Nếu lời trước của tôn giả đúng, lời sau là sai; 

nếu lời trước sai, lời sau mới đúng…” (Tương Ưng 41.8)

Vậy ta thấy, các đệ tử xuất sắc thời Đức Phật cũng không tin pháp chỉ bằng đức tin. Họ không còn nghi ngờ nào vì đã tự mình chứng ngộ.

Giáo lý cốt lõi của Phật giáo là gì? Tứ Thánh Đế.

Chúng ta không cần phải “tin” Pháp. Chúng ta nên tự mình thử: nếu đi theo Bát Thánh Đạo—giới, định và tuệ—thì khổ có thật sự được trừ, và an lạc có thật sự đạt được không? 

Ai tự chứng Tứ Thánh Đế, nhờ đó trừ được phiền não và khổ trong tâm, thì dù “đại sư” sai lầm rồi hoàn tục, họ cũng không lay chuyển. Vì chính mình đã nếm vị của pháp. Ta sẽ hiểu rằng những tăng sĩ sai lầm kia chỉ là phàm tăng chưa vào được cốt lõi pháp, chưa chứng pháp. Họ không đại diện cho Phật giáo. 

我們佛教不會去乞討、祈求讓誰來幫我們的忙，我們要自主，要有自助的心。隆波從小時候就有自助的心。

小時候在學校讀書，在寺廟的學校讀書，就在曼谷讀書——不說名字比較好。那次是在小學，快畢業的時候，白天進到戒堂裏面打坐。那次那個戒堂很舊，裏面的佛像也是很舊的佛像，已經很久了。

小時候覺得自己特別愛佛陀，進去頂禮，頂在他膝蓋附近。他的膝蓋已經脫落了。那時候年紀小小，心想：佛陀不在了。

從戒堂往下看，看到出家人走來走去，心裏就知道：這些只是普通百姓，只是穿上了袈裟，依然不是真正的僧。那時候小時候的感覺是：佛陀也不在了，法是什麼樣子不知道，僧也不在，沒有看到聖者，看到的只是普通百姓穿着袈裟。

那時候心裏就想：沒有誰教我了，我就要靠自己來找。因此心裏想着，並沒有祈求天神來幫忙教我法，誰都不求。不覺得沒有佛、法、僧了---那就自己找，但是不願意投降。

作為修行人的心必須是這樣子的：必須要去戰鬥。

隆波不喜歡那種乞討、動不動就求這個求那個的心。

我們大家如果跟隆波學，就會了解隆波的性格。來求什麼，隆波沒有興趣聽。‘隆波、隆波、隆波……’

隆波不喜歡那種乞求、乞討的人---不喜歡。

必須要去戰鬥。我們佛教徒必須要強大，必須要去戰鬥，必須要忍耐。有時候戰鬥的時候也會氣餒，但氣餒也不要放棄。

## English

In our Buddhism we do not go around begging or praying for someone else to come and help us. We must stand on our own feet. We must have a mind of self-reliance. From childhood, Luang Por already had that mind of self-reliance.

As a child he studied at school—a temple school in Bangkok. Better not to name it. It was elementary school. When near graduation, during the day he went into the ordination hall to sit in meditation. That hall was very old, and the Buddha image inside was a very old image, from long ago.

As a child he felt he loved the Buddha very much. He went in to pay homage, bowing near the image’s knees. The knees had already broken off. He was still very small, and he thought: the Buddha is no longer here.

Looking down from the ordination hall, he saw monks walking back and forth, and he knew in his heart: these are just ordinary people who have put on robes; they are still not the true Sangha. The feeling of that child was: the Buddha is gone; what the Dhamma is like, I do not know; the Sangha is not here either. I see no noble ones—only ordinary people wearing robes.

Then the mind thought: there is no one left to teach me. I will have to find it myself. So he thought that way. He did not pray for a deity to come and teach him the Dhamma. He asked no one. He did not feel that because the Buddha, the Dhamma, and the Sangha were gone it was over—then find it yourself. But he was unwilling to surrender.

The mind of a practitioner must be like this: one must fight. 

Luang Por does not like the mind that begs, that keeps asking for this and asking for that.

If you study with Luang Por, you will understand his character. Come and beg for something—Luang Por has no interest in listening. “Luang Por, Luang Por, Luang Por…” 

Luang Por does not like people who plead and beg—does not like them. 

One must fight. We Buddhists must be strong. We must fight. We must endure. Sometimes in the fight we become discouraged, but even when discouraged, do not give up.

---

## ไทย

ในพระพุทธศาสนาของเรา เราไม่เดินไปขอทาน หรืออ้อนวอนให้ใครมาช่วยเรา เราต้องยืนด้วยเท้าของตนเอง ต้องมีใจที่พึ่งตนเอง หลวงพ่อมีใจพึ่งตนเองมาตั้งแต่เด็ก

ตอนเด็กท่านเรียนหนังสือ—โรงเรียนวัดในกรุงเทพฯ ไม่บอกชื่อดีกว่า เป็นชั้นประถม ใกล้จบแล้ว กลางวันท่านเข้าไปนั่งสมาธิในโบสถ์ โบสถ์นั้นเก่ามาก พระพุทธรูปข้างในก็เป็นพระเก่ามาก จากสมัยนานมาแล้ว

ตอนเด็กท่านรู้สึกว่ารักพระพุทธเจ้ามาก ท่านเข้าไปกราบ กราบใกล้พระชานุ พระชานุหลุดไปแล้ว ท่านยังเล็กมาก และคิดว่า พระพุทธเจ้าไม่อยู่ที่นี่แล้ว

มองลงจากโบสถ์ ท่านเห็นพระเดินไปเดินมา และรู้ในใจว่า พวกนี้เป็นแค่คนธรรมดาที่สวมจีวร ยังไม่ใช่สงฆ์แท้ ความรู้สึกของเด็กคนนั้นคือ พระพุทธเจ้าจากไปแล้ว ธรรมเป็นอย่างไรก็ไม่รู้ สงฆ์ก็ไม่อยู่ที่นี่เช่นกัน ไม่เห็นพระอริยะ—มีแต่คนธรรมดาที่สวมจีวร

แล้วจิตก็คิดว่า ไม่มีใครเหลือให้สอนเราแล้ว เราต้องหาเอง ท่านจึงคิดอย่างนั้น ท่านไม่ได้อ้อนวอนเทวดาให้มาสอนธรรม ไม่ขอใคร ไม่รู้สึกว่าเพราะพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์จากไปแล้วก็จบ—ก็หาเอง แต่ท่านไม่ยอมแพ้

ใจของนักปฏิบัติต้องเป็นอย่างนี้ ต้องสู้ 

หลวงพ่อไม่ชอบจิตที่ชอบขอทาน ที่คอยขอโน่นขอนี่

ถ้าเรียนกับหลวงพ่อ ท่านจะรู้นิสัยหลวงพ่อ มาขออะไร—หลวงพ่อไม่สนใจฟัง “หลวงพ่อ หลวงพ่อ หลวงพ่อ…” 

หลวงพ่อไม่ชอบคนที่อ้อนวอน ขอทาน—ไม่ชอบ 

ต้องสู้ พุทธศาสนิกชนต้องเข้มแข็ง เราต้องสู้ เราต้องอดทน บางครั้งในระหว่างสู้เราก็ท้อ แต่แม้ท้อก็อย่ายอมแพ้

---

## Tiếng Việt

Trong đạo Phật của chúng ta, chúng ta không đi van xin hay cầu khẩn cho người khác đến giúp. Chúng ta phải đứng bằng chính đôi chân mình. Chúng ta phải có tâm tự lực. Từ nhỏ, Lòng Bò đã có tâm tự lực ấy.

Lúc nhỏ ngài học ở trường—một trường chùa ở Bangkok. Không nói tên thì hơn. Đó là bậc tiểu học. Khi gần tốt nghiệp, ban ngày ngài vào giới đường ngồi thiền. Giới đường ấy rất cũ, và tượng Phật bên trong cũng là tượng rất cũ, từ lâu rồi.

Lúc nhỏ ngài cảm thấy mình rất thương Đức Phật. Ngài vào đảnh lễ, cúi gần đầu gối tượng. Đầu gối đã gãy mất. Ngài còn rất nhỏ, và nghĩ: Đức Phật không còn ở đây nữa.

Nhìn xuống từ giới đường, ngài thấy các vị tăng đi đi lại lại, và trong lòng biết: những người này chỉ là dân thường khoác áo cà-sa; họ vẫn chưa phải là Tăng thật. Cảm giác của đứa trẻ ấy là: Đức Phật đã đi; Pháp ra sao thì không biết; Tăng cũng không còn ở đây. Không thấy bậc Thánh—chỉ thấy dân thường mặc cà-sa.

Rồi tâm nghĩ: không còn ai để dạy mình nữa. Mình phải tự tìm. Ngài nghĩ như vậy. Ngài không cầu một vị thiên nào đến dạy Pháp. Ngài không cầu ai. Ngài không cảm thấy vì Phật, Pháp, Tăng đã không còn thì xem như hết—thì tự tìm. Nhưng ngài không chịu đầu hàng.

Tâm của người tu phải như thế này: phải chiến đấu. 

Lòng Bò không thích cái tâm van xin, cái tâm cứ cầu cái này cầu cái kia.

Nếu học với Lòng Bò, quý vị sẽ hiểu tính của Lòng Bò. Đến van xin điều gì—Lòng Bò không có hứng nghe. “Lòng Bò, Lòng Bò, Lòng Bò…” 

Lòng Bò không thích người van nài, cầu xin—không thích. 

Phải chiến đấu. Phật tử chúng ta phải mạnh mẽ. Chúng ta phải chiến đấu. Chúng ta phải nhẫn nại. Có lúc trong khi chiến đấu chúng ta nản, nhưng dù nản cũng đừng bỏ cuộc.

---Luang Por Pramote

2026.9.13

如果我們的心抵達真正的善，我們就可以離苦，而不僅僅只是有快樂。

但是要想離苦，這個地方，這個佛教的教導就很難理解了。一般的人追求的是快樂，但是佛陀教我們要滅苦。所以很多人以為佛教是很消極的看待世間，什麼什麼都苦。他並沒有從消極的看待世界，他是如實的看待這個世界。不停的去找快樂，誰都在找啊。這個貓狗雞鴨也在找。

我們從小時候，我們也希望有快樂。快樂就好像一直在未來、在前面等我們。大家有感覺，有沒有這樣的感覺？隆波道，但是龍婆從小時候就有這樣的感覺，說我們的生命是苦啊！如果我們把這一點通過了，這不就會快樂？比如小時候，沒有忍飢挨餓，家長很愛，然後大人相互之間在愛、搶着在愛，但是自己覺得作為小孩根本不舒服，根本靠不了自己。如果自己讀書畢業了之後、工作了、可以自立了，我就會有快樂。看到了嗎？很小的時候都覺得說生命沒有快樂，但是快樂在外面、在未來等着我們。

一旦長大了，去讀書。讀書了之後也很困難。自己就會覺得，哎呀，讀那麼多呀，這以後能不能用得上也不知道。但是依然沒有回答問題：在學生的過程中，依然還覺得很苦，有負擔啊。能夠這個考試及格還是不及格不知道。隆波不會不及格的，隆波的學習成績很好的，不會不及格，但是覺得是負擔。什麼時候畢業了之後，自己能獨立生活？一旦畢業了之後，必須要工作，生命又有負擔了。就會想着說：哎，有一天這個退休了可能會有快樂。

這個快樂是一直是在未來前面等着我們，但是當下的感覺是它是苦啊。但是別人會不會有這樣的感覺？隆波不知道呢。但是隆波從小時候就覺得苦。自己依然還不停地夢想到未來的快樂，就會欺騙自己，不停地追、不停地在找快樂。

直到遇到了隆波敦長老，遇到了高僧大德來訓練禪修。自己發現自己追着找的那個快樂，那個是我們自己的愚蠢。快樂就在我們的眼前當下，但是我沒有看到，我們只是一味的夢想到未來的快樂，所以才忽視了，沒有看到當下的快樂。一旦會修行了，呼氣有快樂，吸氣也有快樂。站着、走着、坐着、躺着都有快樂。動也有快樂，停止也有快樂。不停地學、不停地訓練下去，靠自己的念跟智慧，就開始明白越來越多的事實真相。

所有的一切全部都是來自於因。如果我們播種因，也就是如果有想要、有慾望，心就會是苦。比如在小時候就會有想要能夠靠自己，就會是小孩子的那種苦。長大了去賺錢，想有吃的、有穿的，又會是大人吃的苦。想維繫自己的這個家庭，每次有想要，每次都會有苦。一旦自己這麼照見，心就會從慾望裏慢慢開始鬆脫出來，就會看到每一次有想要，就會有苦。一旦這麼了解，心就會從想要裏面脫出來，知道因、知道果了。想要是因，有苦作為結果。如果想離苦，必須要去斷這個因，而不是直接去斷苦本身，而不是去斷這個結果。我們必須要斷因。我的因就是想要。想要源自於什麼？源自於我們不知道事實、不知道生命的實相，或者是源自於無明。

因此，如果我們要斷，有兩種形式。第一種是斷想要，它就會暫時的消失，然後再重新想要，又會重新再苦。如果斷的更深一層，我們斷想要的根，也就是斷無明、斷無知、斷邪見。我們能夠斷邪見，除非我們能夠徹見到四聖諦。這個‘集’，也就是慾望再也不會生起了。我們斷慾望，只斷一次，一斷永斷。在這個聖道生起的時候，只是生起一個心識剎那而已，不會生起很久。一旦一斷了之後就再也不需要斷了，因為沒有值得需要再斷的了。

我們來訓練毗婆舍那，訓練觀，我們來認識探究名色身心的實相，是為了能夠斷錯誤的見解。我們可以徹底的照見的是四聖諦。因此我們有念，覺知身，如身本來慢慢去覺知身；有念去如心本來慢慢去覺知心，不停地覺知下去。我們就會知道這個身體啊，生起了、停留還是滅去，它也是有因的。比如呼氣、吸氣，它是這個在當下在維繫我們的身體的。一旦呼吸停止，一旦呼吸止了，這個身體就會離散。我們的心也是有因的。有這個接觸，有根塵的接觸，一旦接觸了，每次接觸，心就會有動盪，就會動盪。因此，如果我們去觀察、去體會，我們就會知道，我們的心啊，充滿了無常。快樂的心只是暫時的存在，也會滅掉；苦的心也暫時的存在，也會滅掉。善的心暫時的存在也會滅掉，不善的心暫時的存在也會滅掉。去看，要真的看到，而不是去思維分析。如果看，直到看到實相，直到某一點，我們就會知道：有身也會苦，有心也會苦。有身也會因為身體而苦，有心也會因為心而苦。為什麼？因為這個身體本身就是苦，因為心本身就是苦。

這個我們修毗婆舍那、修觀，我們有念去持續的覺知，心覺知心去如實觀。最後一點，我們就會看到：身體本身就是苦，並不是什麼好的寶貝。這個心也本身就是苦，並不是什麼好的寶貝。如果這麼照見，這個稱之為我們知道聖諦了，已經徹底的照見苦。我們就會徹底地斷集。如果我們知道實相說這個身體本身就是苦，因為老、因為病、因為死，因為必須要離散，這個因為冷、因為熱，因為要離散。這個身體本身就是苦。原來我們真的知道了，就不再執著身體了。接下來身體要老，我們就不會覺得我們在老了。身體生病了，我們不會覺得說我們生病了。我們了解到事實上它是苦啊，然後正在被逼迫着要消失。身體要死，我們就會覺得很正常啊。有因就會生，無因就會滅，控制不了。這個心願意接受這個常態，願意接受生命身體的事實。一旦這個心了解到身體的事實，就可以斷慾望了。因為慾望源自於不了解身體的事實、不了解心的事實。我們不知道身體的事實，說它是無常、是苦、是空。我們想讓它是很長的，想一直是漂亮的，想一直是健康的，想這個很長壽、永無止境。因為我們覺得它是很寶貴的東西。但是如果我們修毗婆舍那、修觀，我們不停的探究名色身心的實相，我們知道說身體並不是什麼好的寶貝。它是苦，這個執著的地方有苦一直在逼迫它。

---

### English 

If our mind arrives at true goodness, we can leave suffering, and not merely have happiness.

But if we want to leave suffering, this point — this teaching of Buddhism — is hard to understand. Ordinary people pursue happiness, but the Buddha teaches us to extinguish suffering. So many people think Buddhism looks at the world very pessimistically: everything is suffering, everything is suffering. He does not look at the world pessimistically; he looks at this world as it actually is. Constantly looking for happiness — everyone is looking. Cats, dogs, chickens, and ducks are looking too.

From the time we were small, we also hoped for happiness. Happiness seemed always to be waiting for us in the future, up ahead. Do you have that feeling? Does anyone have that feeling? Luang Por does. From the time he was small, Luang Por had this feeling: our life is suffering! If we get past this point, won’t there be happiness? For example, as a child there was no hunger; the parents loved us, and the adults loved one another, competing to love us — yet one felt that as a child one was not comfortable at all, one could not rely on oneself. If after graduating from school one worked and could stand on one’s own feet, then there would be happiness. See? Even when very small, one felt life had no happiness, but happiness was outside, waiting for us in the future.

Once grown up, one went to school. After going to school it was still difficult. One would think: oh, studying so much — who knows whether it will be of any use later. But the question still was not answered: while being a student, one still felt it was very hard; there was a burden. Would one pass the exams or not? Luang Por would not fail. Luang Por’s grades were very good; he would not fail — but it still felt like a burden. When would one graduate and be able to live independently? Once graduated, one had to work; life had a burden again. Then one would think: ah, one day when I retire there might be happiness.

This happiness is always waiting for us ahead in the future, but the feeling in the present is that it is suffering. Do other people have this feeling? Luang Por does not know. But from childhood Luang Por felt it was suffering. One still kept dreaming of future happiness, deceiving oneself, endlessly chasing, endlessly looking for happiness.

Until one met Luang Por Dune, met venerable masters who trained one in meditation. One discovered that chasing happiness was our own foolishness. Happiness is right here in the present before our eyes, but I did not see it. We only kept dreaming of future happiness, and so we overlooked it; we did not see the happiness of the present. Once one could practice, there was happiness in breathing out, happiness in breathing in. Standing, walking, sitting, lying down — all had happiness. Moving had happiness; stopping had happiness. Studying without pause, training without pause, relying on one’s own mindfulness and wisdom, one began to understand more and more of the true facts.

Everything whatsoever comes from causes. If we plant a cause — that is, if there is wanting, if there is desire — the mind will be suffering. For example, as a child there was the wanting to be able to rely on oneself; that was a child’s kind of suffering. Grown up, going to earn money, wanting food and clothing — that is again an adult’s suffering. Wanting to maintain one’s family: every time there is wanting, every time there is suffering. Once one sees this, the mind gradually begins to loosen from desire; one sees that every time there is wanting, there is suffering. Once one understands this, the mind comes out from wanting; one knows cause and knows effect. Wanting is the cause; suffering is the result. If one wants to leave suffering, one must cut this cause, not cut suffering itself directly, not cut the result. We must cut the cause. The cause is wanting. Where does wanting come from? It comes from not knowing the facts, not knowing the true nature of life — or it comes from ignorance.

Therefore, if we are to cut it, there are two forms. The first is to cut wanting: it disappears for a time, then wanting arises again, and suffering arises again. If we cut at a deeper level, we cut the root of wanting — that is, we cut ignorance, cut not-knowing, cut wrong view. We can cut wrong view only if we can thoroughly see the Four Noble Truths. Then this “origin” — that is, desire — will never arise again. We cut desire only once; once cut, it is cut forever. When the Noble Path arises, it arises for only one mind-moment; it does not arise for long. Once it has been cut, there is no need to cut again, because there is nothing left worth cutting.

We train in vipassanā, we train in insight, we come to know and investigate the true nature of nāma-rūpa, of body and mind, in order to be able to cut wrong views. What we can thoroughly see are the Four Noble Truths. Therefore we have mindfulness: knowing the body, knowing the body slowly as the body actually is; having mindfulness to know the mind slowly as the mind actually is, knowing continuously. We will know that this body — whether it arises, remains, or ceases — also has causes. For example, breathing out and breathing in: in the present they are what sustain our body. Once breathing stops, once the breath ceases, this body will break apart. Our mind also has causes. There is contact — contact of the sense bases with their objects. Once there is contact, every time there is contact the mind is agitated; it is agitated. Therefore if we observe and experience this, we will know that our mind is full of impermanence. A happy mind exists only temporarily and will also cease; a painful mind exists only temporarily and will also cease. A wholesome mind exists only temporarily and will also cease; an unwholesome mind exists only temporarily and will also cease. Look — really see it, do not merely think and analyze. If we look until we see reality, until a certain point, we will know: having a body there is suffering; having a mind there is suffering. Having a body, one suffers because of the body; having a mind, one suffers because of the mind. Why? Because this body itself is suffering, because the mind itself is suffering.

When we practice vipassanā, practice insight, we have mindfulness to know continuously; the mind knows the mind and contemplates as it actually is. At the last point we will see: the body itself is suffering; it is not some precious treasure. The mind itself is also suffering; it is not some precious treasure. If we see this, this is called knowing the Noble Truths; we have thoroughly seen suffering. Then we will thoroughly cut the origin. If we know the reality that this body itself is suffering — because of aging, because of illness, because of death, because it must break apart, because of cold, because of heat, because it must break apart — this body itself is suffering. Originally, once we truly know this, we no longer cling to the body. Then when the body grows old, we will not feel that *we* are growing old. When the body is sick, we will not feel that *we* are sick. We understand that in fact it is suffering, and it is being forced toward disappearance. When the body is going to die, we will feel that it is quite normal. Where there is a cause it arises; where there is no cause it ceases; it cannot be controlled. The mind is willing to accept this normality, willing to accept the facts of life and of the body. Once this mind understands the facts of the body, desire can be cut. Because desire comes from not understanding the facts of the body, not understanding the facts of the mind. We do not know the facts of the body: that it is impermanent, that it is suffering, that it is empty. We want it to last long, want it always to be beautiful, want it always to be healthy, want this long life without end. Because we feel it is something very precious. But if we practice vipassanā, practice insight, and continually investigate the true nature of nāma-rūpa, of body and mind, we know that the body is not some precious treasure. It is suffering. In this place of clinging, suffering is constantly pressing upon it.

---

### ไทย

ถ้าจิตของเราถึงความดีที่แท้จริง เราก็พ้นทุกข์ได้ ไม่ใช่มีแต่ความสุขอย่างเดียว

แต่ถ้าเราอยากพ้นทุกข์ จุดนี้ — คำสอนของพระพุทธศาสนานี้ — เข้าใจยาก คนทั่วไปแสวงหาความสุข แต่พระพุทธเจ้าสอนให้เราดับทุกข์ จึงมีคนมากมายคิดว่าพระพุทธศาสนามองโลกในแง่ร้าย: อะไร ๆ ก็ทุกข์ อะไร ๆ ก็ทุกข์ ท่านไม่ได้มองโลกในแง่ร้าย ท่านมองโลกนี้ตามที่เป็นจริง แสวงหาความสุขไม่หยุด — ใคร ๆ ก็แสวงหา แมว หมา ไก่ เป็ด ก็แสวงหาเช่นกัน

ตั้งแต่วัยเด็ก เราก็หวังจะมีความสุข ความสุขเหมือนรอเราอยู่ข้างหน้า ในอนาคตเสมอ มีใครรู้สึกอย่างนั้นไหม มีใครรู้สึกอย่างนั้นบ้างไหม หลวงพ่อย่อมรู้สึก หลวงพ่อตั้งแต่เด็กก็รู้สึกอย่างนี้ว่า ชีวิตของเราเป็นทุกข์! ถ้าเราผ่านจุดนี้ไปได้ จะไม่มีความสุขหรือ เช่น ตอนเด็กไม่ต้องอดอยาก พ่อแม่รักเรา และผู้ใหญ่รักกัน แย่งกันรักเรา — แต่ก็รู้สึกว่าเป็นเด็กแล้วไม่สบายเลย พึ่งตัวเองไม่ได้ ถ้าเรียนจบแล้ว ทำงานแล้ว พึ่งตัวเองได้ ก็จะมีความสุข เห็นไหม แม้ตอนเล็ก ๆ ก็รู้สึกว่าชีวิตไม่มีความสุข แต่ความสุขอยู่ข้างนอก รอเราอยู่ในอนาคต

พอโตขึ้น ก็ไปเรียน เรียนแล้วก็ยังยาก จะคิดว่า โอ้ เรียนตั้งมากมาย — ต่อไปจะได้ใช้หรือไม่ก็ไม่รู้ แต่คำถามก็ยังไม่ได้รับคำตอบ: ระหว่างเป็นนักเรียน ก็ยังรู้สึกว่ายาก มีภาระ จะสอบผ่านหรือไม่ผ่าน หลวงพ่อไม่สอบตก ผลการเรียนของหลวงพ่อดีมาก ไม่สอบตก — แต่ก็ยังรู้สึกว่าเป็นภาระ เมื่อไรจะจบแล้วอยู่ได้ด้วยตัวเอง พอจบแล้วต้องทำงาน ชีวิตก็มีภาระอีก แล้วก็จะคิดว่า เออ สักวันเกษียณแล้วอาจจะมีความสุข

ความสุขนี้รอเราอยู่ข้างหน้าในอนาคตเสมอ แต่ความรู้สึกในปัจจุบันมันเป็นทุกข์ คนอื่นจะรู้สึกอย่างนี้ไหม หลวงพ่อไม่รู้ แต่หลวงพ่อตั้งแต่เด็กก็รู้สึกว่าเป็นทุกข์ ตัวเองก็ยังฝันถึงความสุขในอนาคต ไม่หยุดหลอกตัวเอง ไม่หยุดไล่ตาม ไม่หยุดแสวงหาความสุข

จนได้พบหลวงปู่ดูลย์ ได้พบพระเถระผู้ใหญ่ที่มาฝึกสมาธิภาวนา จึงพบว่าการไล่ตามความสุขนั้นคือความโง่ของเราเอง ความสุขอยู่ตรงนี้ ในปัจจุบัน ต่อหน้าต่อตา แต่เราไม่เห็น เราแต่ฝันถึงความสุขในอนาคตอย่างเดียว จึงมองข้ามไป ไม่เห็นความสุขในปัจจุบัน พอปฏิบัติเป็น หายใจออกก็มีความสุข หายใจเข้าก็มีความสุข ยืน เดิน นั่ง นอน — ล้วนมีความสุข เคลื่อนไหวก็มีความสุข หยุดก็มีความสุข เรียนไม่หยุด ฝึกไม่หยุด พึ่งสติและปัญญาของตนเอง ก็เริ่มเข้าใจความจริงมากขึ้นเรื่อย ๆ

ทุกสิ่งทั้งปวงล้วนมาจากเหตุ ถ้าเราเพาะเหตุ — คือถ้ามีความอยาก มีตัณหา — จิตก็จะเป็นทุกข์ เช่น ตอนเด็กมีความอยากที่จะพึ่งตัวเองได้ นั่นคือทุกข์แบบเด็ก พอโตไปหาเงิน อยากมีกินมีใส่ — นั่นก็เป็นทุกข์แบบผู้ใหญ่ อยากเลี้ยงครอบครัว: ทุกครั้งที่มีความอยาก ทุกครั้งก็มีทุกข์ พอเห็นอย่างนี้ จิตก็ค่อย ๆ คลายออกจากตัณหา จะเห็นว่าทุกครั้งที่มีความอยาก ก็มีทุกข์ พอเข้าใจอย่างนี้ จิตก็หลุดออกจากความอยาก รู้เหตุ รู้ผล ความอยากเป็นเหตุ ทุกข์เป็นผล ถ้าอยากพ้นทุกข์ ต้องตัดเหตุนี้ ไม่ใช่ไปตัดทุกข์โดยตรง ไม่ใช่ไปตัดผล เราต้องตัดเหตุ เหตุคือความอยาก ความอยากมาจากไหน มาจากที่ไม่รู้ความจริง ไม่รู้สภาวะตามความเป็นจริงของชีวิต — หรือมาจากอวิชชา

ดังนั้นถ้าจะตัด มีสองแบบ แบบแรกคือตัดความอยาก: มันหายไปชั่วคราว แล้วความอยากก็เกิดใหม่ ทุกข์ก็เกิดใหม่ ถ้าตัดในระดับที่ลึกกว่า เราตัดรากของความอยาก — คือตัดอวิชชา ตัดความไม่รู้ ตัดมิจฉาทิฏฐิ เราตัดมิจฉาทิฏฐิได้ก็ต่อเมื่อเห็นอริยสัจสี่อย่างถ่องแท้ แล้ว “สมุทัย” นี้ — คือตัณหา — จะไม่เกิดอีก เราตัดตัณหาเพียงครั้งเดียว ตัดครั้งเดียวขาดตลอด เมื่ออริยมรรคเกิด เกิดเพียงจิตขณะเดียว ไม่ได้นาน เมื่อตัดแล้วก็ไม่ต้องตัดอีก เพราะไม่มีอะไรเหลือที่ควรตัดอีก

เรามาฝึกวิปัสสนา ฝึกการเห็นแจ้ง เรามารู้ มาพิจารณาสภาวะตามความเป็นจริงของนามรูป ของกายและใจ เพื่อจะตัดทิฏฐิผิดได้ สิ่งที่เราเห็นได้อย่างถ่องแท้คืออริยสัจสี่ ดังนั้นเรามีสติ: รู้กาย รู้กายไปเรื่อยตามที่เป็นจริงของกาย มีสติรู้ใจไปเรื่อยตามที่เป็นจริงของใจ รู้ต่อไปไม่ขาดสาย เราจะรู้ว่ากายนี้ — จะเกิด จะตั้งอยู่ หรือจะดับ — ก็มีเหตุเช่นกัน เช่น หายใจออก หายใจเข้า: ในปัจจุบันมันคือสิ่งที่ค้ำจุนร่างกายเรา พอหายใจหยุด พอลมหายใจดับ กายนี้ก็สลาย จิตของเราก็มีเหตุ มีผัสสะ — การกระทบของอายตนะกับอารมณ์ พอกระทบ ทุกครั้งที่กระทบ จิตก็หวั่นไหว ก็หวั่นไหว ดังนั้นถ้าเราสังเกต น้อมดู เราจะรู้ว่าจิตของเราเต็มไปด้วยความไม่เที่ยง จิตที่เป็นสุขมีอยู่เพียงชั่วคราว แล้วก็ดับ จิตที่เป็นทุกข์มีอยู่เพียงชั่วคราว แล้วก็ดับ จิตที่เป็นกุศลมีอยู่เพียงชั่วคราว แล้วก็ดับ จิตที่เป็นอกุศลมีอยู่เพียงชั่วคราว แล้วก็ดับ ดู — ต้องดูให้เห็นจริง ไม่ใช่เพียงคิดวิเคราะห์ ถ้าดูจนเห็นสภาวะ ตามถึงจุดหนึ่ง เราจะรู้ว่า: มีกายก็มีทุกข์ มีใจก็มีทุกข์ มีกาย ก็ทุกข์เพราะกาย มีใจ ก็ทุกข์เพราะใจ ทำไม เพราะกายนี้เป็นทุกข์เอง เพราะใจนี้เป็นทุกข์เอง

เมื่อเราเจริญวิปัสสนา เจริญการเห็นแจ้ง เรามีสติรู้ต่อเนื่อง จิตรู้จิต และพิจารณาตามที่เป็นจริง จุดสุดท้ายเราจะเห็นว่า: กายเองเป็นทุกข์ ไม่ใช่สมบัติอันประเสริฐ ใจเองก็เป็นทุกข์ ไม่ใช่สมบัติอันประเสริฐ ถ้าเห็นอย่างนี้ เรียกว่าเรารู้อริยสัจแล้ว ได้เห็นทุกข์อย่างถ่องแท้ แล้วเราจะตัดสมุทัยอย่างถ่องแท้ ถ้าเรารู้ความจริงว่ากายนี้เป็นทุกข์เอง — เพราะแก่ เพราะเจ็บ เพราะตาย เพราะต้องสลาย เพราะหนาว เพราะร้อน เพราะต้องสลาย — กายนี้เป็นทุกข์เอง เดิมทีเมื่อเรารู้จริงแล้ว เราก็ไม่ยึดกายอีก พอต่อไปกายแก่ เราจะไม่รู้สึกว่า *เรา* กำลังแก่ กายเจ็บ เราจะไม่รู้สึกว่า *เรา* เจ็บ เราเข้าใจว่าตามจริงมันเป็นทุกข์ และกำลังถูกบีบให้หายไป เมื่อกายจะตาย เราจะรู้สึกว่าเป็นเรื่องปกติ มีเหตุก็เกิด ไม่มีเหตุก็ดับ ควบคุมไม่ได้ จิตยอมรับภาวะปกตินี้ ยอมรับความจริงของชีวิตและของกาย เมื่อจิตเข้าใจความจริงของกาย ก็ตัดตัณหาได้ เพราะตัณหาเกิดจากการไม่เข้าใจความจริงของกาย ไม่เข้าใจความจริงของใจ เราไม่รู้ความจริงของกาย: ว่ามันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นสุญญตา เราอยากให้มันอยู่นาน อยากให้งามตลอด อยากให้แข็งแรงตลอด อยากให้อายุยืนไม่มีที่สิ้นสุด เพราะเรารู้สึกว่ามันเป็นของมีค่า แต่ถ้าเราเจริญวิปัสสนา เจริญการเห็นแจ้ง และพิจารณาสภาวะตามความเป็นจริงของนามรูป ของกายและใจอย่างต่อเนื่อง เรารู้ว่ากายไม่ใช่สมบัติอันประเสริฐ มันเป็นทุกข์ ในที่ยึดนี้ ทุกข์บีบคั้นมันอยู่ตลอด

---

### Tiếng Việt

Nếu tâm chúng ta đạt đến thiện thật sự, chúng ta có thể ly khổ, chứ không chỉ có vui mà thôi.

Nhưng nếu muốn ly khổ, chỗ này — lời dạy của Phật giáo — rất khó hiểu. Người thường theo đuổi vui sướng, nhưng Đức Phật dạy chúng ta diệt khổ. Vì vậy nhiều người nghĩ Phật giáo nhìn đời rất tiêu cực: cái gì cũng khổ, cái gì cũng khổ. Ngài không nhìn thế giới một cách tiêu cực; Ngài nhìn thế giới này như thật. Không ngừng đi tìm vui — ai cũng tìm. Mèo, chó, gà, vịt cũng tìm.

Từ nhỏ chúng ta cũng mong có vui. Vui dường như luôn ở tương lai, ở phía trước chờ chúng ta. Bạn có cảm giác ấy không? Có ai có cảm giác ấy không? Sư phụ có. Từ nhỏ Sư phụ đã có cảm giác này: đời sống chúng ta là khổ! Nếu vượt qua điểm này, chẳng phải sẽ có vui sao? Ví như hồi nhỏ không phải chịu đói; cha mẹ thương yêu, rồi người lớn thương nhau, tranh nhau thương — thế mà vẫn thấy làm trẻ con căn bản không dễ chịu, căn bản không tự dựa được. Nếu học xong, đi làm, đứng được trên đôi chân mình, rồi sẽ có vui. Thấy không? Dù còn rất nhỏ cũng thấy đời không có vui, nhưng vui ở bên ngoài, ở tương lai chờ chúng ta.

Một khi lớn lên thì đi học. Học rồi vẫn khó. Sẽ nghĩ: trời ơi, học nhiều thế — sau này dùng được không cũng chẳng biết. Nhưng câu hỏi vẫn chưa được trả lời: trong thời gian làm học sinh, vẫn thấy rất khổ, có gánh nặng. Thi đậu hay rớt? Sư phụ không rớt. Thành tích của Sư phụ rất tốt; không rớt — nhưng vẫn thấy là gánh nặng. Bao giờ tốt nghiệp rồi mới sống độc lập được? Một khi tốt nghiệp phải đi làm; đời lại có gánh nặng. Rồi sẽ nghĩ: ôi, có ngày về hưu có lẽ sẽ có vui.

Vui ấy luôn ở phía trước, ở tương lai chờ chúng ta, nhưng cảm giác hiện tại là nó khổ. Người khác có cảm giác ấy không? Sư phụ không biết. Nhưng từ nhỏ Sư phụ đã thấy là khổ. Vẫn không ngừng mơ đến vui ở tương lai, tự lừa mình, không ngừng đuổi, không ngừng tìm vui.

Cho đến khi gặp Luang Por Dune, gặp các bậc tôn đức huấn luyện thiền. Mới phát hiện việc đuổi theo vui chính là ngu si của chính mình. Vui ở ngay đây, trong hiện tại, trước mắt, nhưng tôi không thấy. Chúng ta chỉ một mực mơ vui ở tương lai, nên mới bỏ qua; không thấy vui của hiện tại. Một khi biết tu, thở ra có vui, thở vào cũng có vui. Đứng, đi, ngồi, nằm — đều có vui. Động có vui; dừng cũng có vui. Không ngừng học, không ngừng luyện, dựa vào niệm và trí tuệ của chính mình, bắt đầu hiểu ngày càng nhiều sự thật.

Tất cả mọi thứ đều đến từ nhân. Nếu chúng ta gieo nhân — tức là nếu có muốn, nếu có dục — tâm sẽ là khổ. Ví như hồi nhỏ muốn tự dựa được; đó là khổ kiểu trẻ con. Lớn lên đi kiếm tiền, muốn có ăn có mặc — lại là khổ của người lớn. Muốn duy trì gia đình: mỗi lần có muốn, mỗi lần đều có khổ. Một khi thấy như vậy, tâm dần nới ra khỏi dục; thấy mỗi lần có muốn thì có khổ. Một khi hiểu như vậy, tâm thoát ra khỏi muốn; biết nhân, biết quả. Muốn là nhân; khổ là quả. Nếu muốn ly khổ, phải đoạn nhân này, không trực tiếp đoạn khổ, không đoạn quả. Chúng ta phải đoạn nhân. Nhân chính là muốn. Muốn từ đâu đến? Từ không biết sự thật, không biết thực tướng của đời sống — hoặc từ vô minh.

Vì vậy nếu muốn đoạn, có hai hình thức. Thứ nhất là đoạn muốn: nó tạm biến mất, rồi muốn lại sinh, khổ lại sinh. Nếu đoạn ở tầng sâu hơn, chúng ta đoạn gốc của muốn — tức đoạn vô minh, đoạn không biết, đoạn tà kiến. Chúng ta đoạn được tà kiến chỉ khi chiếu kiến triệt để Tứ Thánh Đế. Khi ấy “Tập” này — tức dục — sẽ không còn sinh khởi nữa. Chúng ta đoạn dục chỉ một lần; một đoạn là đoạn mãi. Khi Thánh đạo sinh khởi, chỉ sinh khởi một sát-na tâm; không sinh khởi lâu. Một khi đã đoạn rồi thì không cần đoạn nữa, vì không còn gì đáng phải đoạn.

Chúng ta luyện vipassanā, luyện tuệ quán, đến nhận biết và thẩm sát thực tướng danh sắc, của thân và tâm, để đoạn được tà kiến. Điều chúng ta có thể chiếu kiến triệt để chính là Tứ Thánh Đế. Vì vậy chúng ta có niệm: biết thân, biết thân từ từ như thân vốn là; có niệm biết tâm từ từ như tâm vốn là, biết không gián đoạn. Chúng ta sẽ biết thân này — dù sinh, trụ hay diệt — cũng có nhân. Ví như thở ra thở vào: ngay hiện tại chúng đang duy trì thân. Một khi hơi thở dừng, một khi hơi thở dứt, thân này sẽ tan rã. Tâm chúng ta cũng có nhân. Có xúc — sự tiếp xúc của căn với trần. Một khi có xúc, mỗi lần xúc tâm đều dao động; đều dao động. Vì vậy nếu quan sát và thể nghiệm, chúng ta sẽ biết tâm đầy vô thường. Tâm vui chỉ tạm có rồi cũng diệt; tâm khổ chỉ tạm có rồi cũng diệt. Tâm thiện chỉ tạm có rồi cũng diệt; tâm bất thiện chỉ tạm có rồi cũng diệt. Hãy nhìn — phải thật sự thấy, đừng chỉ tư duy phân tích. Nếu nhìn đến khi thấy thực tướng, đến một điểm nào đó, chúng ta sẽ biết: có thân thì có khổ; có tâm thì có khổ. Có thân thì khổ vì thân; có tâm thì khổ vì tâm. Vì sao? Vì thân này tự nó là khổ, vì tâm tự nó là khổ.

Khi tu vipassanā, tu tuệ quán, chúng ta có niệm để biết liên tục; tâm biết tâm và quán như thật. Đến điểm cuối cùng sẽ thấy: thân tự nó là khổ; không phải bảo vật quý. Tâm tự nó cũng là khổ; không phải bảo vật quý. Nếu thấy như vậy, gọi là biết Thánh Đế; đã chiếu kiến khổ một cách triệt để. Rồi chúng ta sẽ đoạn Tập một cách triệt để. Nếu biết sự thật rằng thân này tự nó là khổ — vì già, vì bệnh, vì chết, vì phải tan rã, vì lạnh, vì nóng, vì phải tan rã — thân này tự nó là khổ. Vốn dĩ, một khi thật sự biết, chúng ta không còn chấp thân. Rồi khi thân già, chúng ta sẽ không thấy rằng *chúng ta* đang già. Khi thân bệnh, chúng ta sẽ không thấy rằng *chúng ta* đang bệnh. Chúng ta hiểu rằng sự thật nó là khổ, và đang bị bức phải biến mất. Khi thân sắp chết, chúng ta sẽ thấy rất bình thường. Có nhân thì sinh; không nhân thì diệt; kiểm soát không được. Tâm chịu nhận sự thường tình ấy, chịu nhận sự thật của đời sống và của thân. Một khi tâm hiểu sự thật của thân, dục có thể được đoạn. Vì dục đến từ không hiểu sự thật của thân, không hiểu sự thật của tâm. Chúng ta không biết sự thật của thân: rằng nó vô thường, là khổ, là không. Chúng ta muốn nó bền lâu, muốn luôn đẹp, muốn luôn khỏe, muốn trường thọ không cùng. Vì chúng ta thấy nó là thứ rất quý. Nhưng nếu tu vipassanā, tu tuệ quán, và không ngừng thẩm sát thực tướng danh sắc, của thân và tâm, chúng ta biết thân không phải bảo vật quý. Nó là khổ. Ở chỗ chấp ấy, khổ luôn bức bách nó.

----Luang Por Pramote

2026.9.13

現在，一旦有比較亂的新聞。出家人之類的新聞。我們作為佛教徒，我們就不會動搖。因為法是真品，它是真理，是實相，這個不會因為個人的所作所為而有所褪色。

那些動搖的人，並不是真正的佛教。比如去買那些佛牌，然後相互之間在吵，然後買賣。希望什麼？希望發財。這種乞討的習慣，求這求那、求發財、求好運，求這求那的。依然與作為真正的佛教徒非常的遙遠。那個不是佛教。

因此那些特別動搖的人不是佛教徒

我們作為佛教徒，是不會動搖的。我們知道，因為有這樣的因，就會有這樣的結果。

如果我們想作為真正的佛教徒，能真正作為佛陀的弟子，我們就會對因果法則非常恭敬。業果法則其實就是因果法則：

因為有這個因，就會有那個結果。

因為有這個，所以才會那個；

因為這個沒有，所以那個就沒有。

比如我們來學法、來學習，我們來提升戒、定、慧，把它提升上來，獲得的結果就是滅苦。我們有次第地可以離苦，直到最後的階段，來到苦的徹底止息。

我們提升戒、定、慧，有智慧作為清除煩惱的工具，尤其是無明。沒有徹底見到這個四聖諦。只要我們還沒有徹底照見四聖諦，或者是如果更細一點的話，那就是緣起法。如果我們還沒有徹底的照見，我們就依然還會不停的生死輪迴。

我們來修行，我們拼命地來修行，並不是為了快樂、寧靜、好之類的。我們修行，是為了生起正見，生起正確的領悟、正確的明白。對於我們生命的實相，能夠生起正確的領悟、正確的明白：我們生命中所有的一切，在我們眼前所呈現的一切，全部都有因的：有因就會生起，沒有因就會滅去。並不在於控制的範圍，不在任何人的控制範圍之內。

### English 

Now, whenever there is relatively chaotic news — news about monastics and the like — we, as Buddhists, will not be shaken. Because the Dhamma is the genuine article; it is truth, it is reality. It will not fade because of any individual’s actions.

Those who are shaken are not practicing true Buddhism. For example, going to buy amulets, then arguing with one another, then buying and selling. Hoping for what? Hoping to get rich. This habit of begging — asking for this and that, asking for wealth, asking for good luck, asking for this and that. That is still very far from being a true Buddhist. That is not Buddhism.

Therefore those who are especially shaken are not Buddhists.

We as Buddhists will not be shaken. We know that because there is such a cause, there will be such a result.

If we want to be true Buddhists, to truly be disciples of the Buddha, we will hold the law of cause and effect in deep respect. The law of kamma and its fruit is in fact the law of cause and effect: 

Because there is this cause, there will be that result. 

Because this exists, that comes to be; 

Because this does not exist, that does not come to be.

For example, we come to study the Dhamma, to learn. We cultivate sīla （preceept）, samādhi (unification of mind), and paññā (wisdom), raising them up. The result obtained is the cessation of suffering. We can leave suffering in stages, until the final stage — the complete cessation of suffering.

We cultivate sīla, samādhi, and paññā, using wisdom as the tool to clear away defilements, especially ignorance. We have not yet thoroughly seen the Four Noble Truths. As long as we have not thoroughly seen the Four Noble Truths — or, if we look more finely, dependent origination — if we have not thoroughly seen them, we will still continue endlessly in saṃsāra.

We practice, we practice with all our effort, not for pleasure, peace, or anything nice like that. We practice in order to give rise to right view, to give rise to correct understanding and correct seeing. Toward the true nature of our life, we can give rise to correct understanding and correct seeing: everything in our life, everything that appears before our eyes, all has causes. When there is a cause, it arises; when there is no cause, it ceases. It is not within the scope of control; it is not within anyone’s control.

---

### ไทย 

บัดนี้ เมื่อมีข่าวที่ค่อนข้างวุ่นวาย — ข่าวเกี่ยวกับพระภิกษุสงฆ์เป็นต้น — เราในฐานะพุทธศาสนิกชนจะไม่หวั่นไหว เพราะธรรมเป็นของแท้ เป็นความจริง เป็นสภาวะตามความเป็นจริง สิ่งนี้จะไม่ซีดจางไปเพราะการกระทำของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง

ผู้ที่หวั่นไหวนั้น ไม่ใช่พระพุทธศาสนาที่แท้จริง เช่น ไปซื้อพระเครื่อง แล้วทะเลาะกัน แล้วซื้อขาย หวังอะไร? หวังร่ำรวย นี่คือนิสัยของการขอ — ขอโน่นขอนี่ ขอร่ำรวย ขอโชคดี ขอโน่นขอนี่ ยังห่างไกลจากความเป็นพุทธศาสนิกชนที่แท้จริงมาก นั่นไม่ใช่พระพุทธศาสนา

ดังนั้น ผู้ที่หวั่นไหวเป็นพิเศษ จึงไม่ใช่พุทธศาสนิกชน

เราในฐานะพุทธศาสนิกชนจะไม่หวั่นไหว เรารู้ว่า เพราะมีเหตุเช่นนี้ จึงมีผลเช่นนั้น

ถ้าเราอยากเป็นพุทธศาสนิกชนที่แท้จริง เป็นสาวกของพระพุทธเจ้าอย่างแท้จริง เราจะเคารพกฎแห่งเหตุและผลอย่างยิ่ง กฎแห่งกรรมและผลของกรรมนั้นก็คือกฎแห่งเหตุและผลนั่นเอง: 

เพราะมีเหตุนี้ จึงมีผลนั้น 

เพราะมีสิ่งนี้ สิ่งนั้นจึงเกิด 

เพราะไม่มีสิ่งนี้ สิ่งนั้นจึงไม่มี

เช่น เรามาเรียนธรรม มาศึกษา เรายกระดับศีล สมาธิ ปัญญา ให้สูงขึ้น ผลที่ได้คือการดับทุกข์ เราสามารถพ้นทุกข์ได้เป็นลำดับ จนถึงขั้นสุดท้าย คือการดับทุกข์โดยสิ้นเชิง

เรายกระดับศีล สมาธิ ปัญญา ใช้ปัญญาเป็นเครื่องมือชำระกิเลส โดยเฉพาะอวิชชา เรายังไม่ได้เห็นอริยสัจสี่อย่างถ่องแท้ ตราบใดที่เรายังไม่ได้เห็นอริยสัจสี่อย่างถ่องแท้ — หรือถ้าดูละเอียดกว่านั้น คือปฏิจจสมุปบาท — ถ้าเรายังไม่ได้เห็นอย่างถ่องแท้ เราก็ยังคงเวียนว่ายตายเกิดต่อไปไม่ขาดสาย

เรามาปฏิบัติ เราพยายามปฏิบัติอย่างเต็มที่ ไม่ใช่เพื่อความสุข ความสงบ หรือสิ่งดี ๆ อย่างนั้น เราปฏิบัติเพื่อให้เกิดสัมมาทิฏฐิ เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้อง ความรู้ที่ถูกต้อง ต่อความเป็นจริงของชีวิตของเรา ให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้อง ความรู้ที่ถูกต้องว่า ทุกสิ่งในชีวิตของเรา ทุกสิ่งที่ปรากฏต่อหน้าเรา ล้วนมีเหตุทั้งสิ้น มีเหตุก็เกิด ไม่มีเหตุก็ดับ ไม่ได้อยู่ในขอบเขตของการควบคุม ไม่ได้อยู่ในอำนาจควบคุมของใครเลย

---

### Tiếng Việt 

Hiện nay, mỗi khi có tin tức khá hỗn loạn — tin tức về xuất gia và những việc tương tự — chúng ta, với tư cách là Phật tử, sẽ không dao động. Vì Pháp là hàng thật, là chân lý, là thực tướng. Điều này sẽ không phai nhạt vì hành vi của bất kỳ cá nhân nào.

Những người dao động không phải là Phật giáo chân chính. Ví dụ như đi mua Phật bài, rồi tranh cãi với nhau, rồi mua bán. Hy vọng điều gì? Hy vọng phát tài. Đó là thói quen van xin — cầu cái này cái kia, cầu phát tài, cầu may mắn, cầu cái này cái kia. Vẫn còn rất xa với việc trở thành Phật tử chân chính. Đó không phải là Phật giáo.

Vì vậy, những người đặc biệt dao động không phải là Phật tử.

Chúng ta với tư cách là Phật tử sẽ không dao động. Chúng ta biết rằng vì có nhân như vậy thì sẽ có quả như vậy.

Nếu chúng ta muốn trở thành Phật tử chân chính, thực sự trở thành đệ tử của Đức Phật, chúng ta sẽ hết sức cung kính đối với luật nhân quả. Luật nghiệp quả thực ra chính là luật nhân quả: 

Vì có nhân này nên sẽ có quả kia. 

Vì có cái này nên mới có cái kia; 

Vì cái này không có nên cái kia cũng không có.

Ví dụ chúng ta đến học Pháp, đến tu học. Chúng ta nâng cao giới, định, tuệ, đưa chúng lên. Kết quả đạt được chính là diệt khổ. Chúng ta có thể ly khổ theo thứ lớp, cho đến giai đoạn cuối cùng — sự chấm dứt hoàn toàn của khổ.

Chúng ta nâng cao giới, định, tuệ, lấy trí tuệ làm công cụ thanh trừ phiền não, đặc biệt là vô minh. Chúng ta chưa thấy rõ Tứ Thánh Đế một cách triệt để. Chỉ cần chúng ta chưa chiếu kiến Tứ Thánh Đế một cách triệt để — hoặc nếu nhìn tinh tế hơn thì đó là duyên khởi pháp — nếu chúng ta chưa chiếu kiến triệt để, chúng ta vẫn sẽ tiếp tục sinh tử luân hồi không ngừng.

Chúng ta đến tu hành, chúng ta cố gắng tu hành hết sức, không phải vì vui sướng, thanh tịnh, hay những điều tốt đẹp kiểu đó. Chúng ta tu hành là để sinh khởi chánh kiến, sinh khởi sự lãnh ngộ đúng đắn, sự hiểu biết đúng đắn. Đối với thực tướng của đời sống chúng ta, có thể sinh khởi sự lãnh ngộ đúng đắn, sự hiểu biết đúng đắn: tất cả mọi thứ trong đời sống chúng ta, tất cả những gì hiện ra trước mắt chúng ta, đều có nhân. Có nhân thì sinh khởi, không có nhân thì diệt mất. Không nằm trong phạm vi kiểm soát, không nằm trong phạm vi kiểm soát của bất kỳ ai.

----Luang Por Pramote

2026.9.13

吶，所以我們不要太信AI 😂

親身經歷：昨天編輯問AI 路，然後去到後問人才發現被AI fake 了

來到佛教也一樣，不要太信AI ，AI 僅供參考

也不要太信、過份依賴任何‘大師’、資深師兄姐--他們是有機會錯的

任何資訊也要理性分析，不要信佛信到丟掉自己的智慧

佛陀曾經教導比丘四大法教

1.從比丘那裏聽來的佛語，不應立即歡喜或輕藐，而是和經、律對照，再下結論。

2.從僧團那裏聽來之法與律，不應立即歡喜或輕藐，而是和經、律對照，再下結論。

3.從某博學上座眾之語那裡聽來的法與律，不應立即歡喜或輕藐，而是和經、律對照，再下結論

4.從比丘那裏聽來的博學上座之語，不應立即歡喜或排斥，而是和經、律對照，再下結論 （DN16）

什麼是經和律？ 這對應現在的《巴利三藏》--全部都是出自於佛陀和聖弟子之口，由記憶力第一大弟子阿難尊者誦出資料量極龐大的《經藏》（AN1.220），由持律第一的大弟子優波離尊者誦出《律藏》（AN1.228）

由智慧第一大弟子舍利佛尊者把佛陀給予的《論藏》大綱延伸解釋，形成《論藏》

並不是指義注、複注---因為這些也只是僅供參考，裡面也有東西是錯的

**English**

See? So we shouldn’t trust AI too much 😂 

Personal experience: yesterday an editor asked AI for directions, arrived, asked people, and found out the AI had faked it.

It’s the same when we come to Buddhism. Don’t trust AI too much. AI is for reference only. 

Don’t trust or over-rely on any “great master” or senior Dharma sibling either—they can be wrong. 

Any information should be examined rationally. Don’t believe in Buddism so hard that you throw away your own wisdom.

The Buddha once taught the bhikkhus the Four Great References:

1. Words of the Buddha heard from a bhikkhu should not be immediately welcomed or dismissed. Compare them with the Suttas and the Vinaya, then decide. 

2. Dhamma and Vinaya heard from the Sangha should not be immediately welcomed or dismissed. Compare them with the Suttas and the Vinaya, then decide. 

3. Dhamma and Vinaya heard from a group of learned elder monks should not be immediately welcomed or dismissed. Compare them with the Suttas and the Vinaya, then decide. 

4. Words of learned elders heard from a bhikkhu should not be immediately welcomed or rejected. Compare them with the Suttas and the Vinaya, then decide. (DN 16)

What are the Suttas and the Vinaya? They correspond to the present Pali Tipiṭaka—all of it coming from the mouths of the Buddha and the noble disciples. The enormous body of the Sutta Piṭaka was recited by Ānanda, the disciple foremost in memory (AN 1.220). The Vinaya Piṭaka was recited by Upāli, the disciple foremost in the Vinaya (AN 1.228).

It was Venerable Sāriputta, the foremost disciple in wisdom, who elaborated on the outline of the Abhidhamma given by the Buddha, and thereby formed the Abhidhamma Piṭaka.

This does not refer to the commentaries (Atthakathā) or sub-commentaries (Ṭīkā)—those are only for reference, because they also contain things that are wrong.

---

**ภาษาไทย**

น่ะ ดังนั้นอย่าเชื่อ AI มากนัก 😂 

ประสบการณ์ตรง: เมื่อวานบรรณาธิการถามทางจาก AI แล้วพอไปถึงที่จริง ค่อยถามคนถึงรู้ว่า AI มั่วให้

มาถึงพระพุทธศาสนาก็เหมือนกัน อย่าเชื่อ AI มากนัก AI เป็นแค่ข้อมูลประกอบ 

ก็อย่าเชื่อหรือพึ่งพา “อาจารย์ใหญ่” หรือพี่น้องผู้มีประสบการณ์มากเกินไป—พวกเขาก็มีโอกาสผิดได้ 

ข้อมูลใด ๆ ก็ต้องวิเคราะห์ด้วยเหตุผล อย่าเชื่อพระพุทธเจ้าจนทิ้งปัญญาของตนเอง

พระพุทธเจ้าเคยทรงสอนภิกษุเรื่องมหาปเทส ๔ (หลักอ้างอิงใหญ่ ๔ ข้อ)

1. คำที่ฟังมาจากภิกษุว่าเป็นพระพุทธพจน์ ไม่ควรดีใจหรือดูถูกทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัย แล้วจึงลงข้อสรุป 

2. ธรรมวินัยที่ฟังมาจากสงฆ์ ไม่ควรดีใจหรือดูถูกทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัย แล้วจึงลงข้อสรุป 

3. ธรรมวินัยที่ฟังมาจากคณะพระเถระผู้ทรงความรู้ ไม่ควรดีใจหรือดูถูกทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัย แล้วจึงลงข้อสรุป 

4. คำของพระเถระผู้ทรงความรู้ที่ฟังมาจากภิกษุ ไม่ควรดีใจหรือปฏิเสธทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัย แล้วจึงลงข้อสรุป (ที.ม. ๑๖ / DN 16)

พระสูตรและพระวินัยคืออะไร? ในปัจจุบันตรงกับพระไตรปิฎกบาลี—ทั้งหมดมาจากพระโอษฐ์ของพระพุทธเจ้าและพระอริยสาวก 

พระอานนท์เถระ ผู้เป็นเอตทัคคะด้านความทรงจำ ทรงสวดพระสุตตันตปิฎกซึ่งมีปริมาณมหาศาล (อง.เอก. ๑.๒๒๐) 

พระอุบาลีเถระ ผู้เป็นเอตทัคคะด้านการทรงจำพระวินัย ทรงสวดพระวินัยปิฎก (อง.เอก. ๑.๒๒๘) 

ส่วนพระสารีบุตรเถระ ผู้เป็นเอตทัคคะด้านปัญญา ได้ขยายและอธิบายโครงร่างอภิธรรมที่พระพุทธเจ้าประทานไว้ จนเกิดเป็นพระอภิธรรมปิฎก

นี่ไม่ได้หมายถึงอรรถกถาหรือฎีกา—เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นเพียงข้อมูลประกอบเท่านั้น และข้างในก็มีสิ่งที่ผิดอยู่ด้วย

---

**Tiếng Việt**

Nè, vậy nên đừng tin AI quá 😂 

Trải nghiệm thật: hôm qua biên tập hỏi AI đường đi, đến nơi rồi hỏi người mới biết bị AI bịa.

Vào Phật giáo cũng vậy, đừng tin AI quá. AI chỉ để tham khảo. 

Cũng đừng tin hay phụ thuộc quá mức vào bất kỳ “đại sư” hay sư huynh sư tỷ kỳ cựu nào—họ cũng có thể sai. 

Mọi thông tin đều phải phân tích bằng lý trí. Đừng tin Phật đến mức vứt bỏ trí tuệ của chính mình.

Đức Phật từng dạy các vị tỳ-kheo Bốn Đại Giáo Pháp (Tứ đại giáo / Mahāpadesa):

1. Lời Phật được nghe từ một vị tỳ-kheo không nên vui mừng hay khinh thường ngay, mà phải đối chiếu với Kinh và Luật rồi mới kết luận. 

2. Pháp và Luật nghe từ Tăng đoàn không nên vui mừng hay khinh thường ngay, mà phải đối chiếu với Kinh và Luật rồi mới kết luận. 

3. Pháp và Luật nghe từ nhóm các vị trưởng lão uyên bác không nên vui mừng hay khinh thường ngay, mà phải đối chiếu với Kinh và Luật rồi mới kết luận. 

4. Lời của vị trưởng lão uyên bác được nghe từ một vị tỳ-kheo không nên vui mừng hay bác bỏ ngay, mà phải đối chiếu với Kinh và Luật rồi mới kết luận (Trường Bộ 16 / DN 16).

Kinh và Luật là gì? Hiện nay tương ứng với Tam tạng Pāli—tất cả đều xuất phát từ kim khẩu Đức Phật và các vị Thánh đệ tử. 

Tôn giả A-nan, đệ tử đệ nhất về trí nhớ, đã tụng ra Kinh tạng với khối lượng cực lớn (Tăng Chi 1.220). 

Tôn giả Ưu-bà-ly, đệ tử đệ nhất về trì Luật, đã tụng ra Luật tạng (Tăng Chi 1.228). 

Tôn giả Xá-lợi-phất, đệ tử đệ nhất về trí tuệ, đã triển khai và giải thích đại cương A-tỳ-đàm do Đức Phật ban, từ đó hình thành Luận tạng.

Đây không phải chỉ chú giải (Atthakathā) hay phụ chú (Ṭīkā)—vì những thứ ấy cũng chỉ để tham khảo, trong đó cũng có chỗ sai.

Image cred. to @bijihk

佛教有一個很大的特色

就是，您不用信佛😂

真的。

不信不會下地獄

佛陀說，他只是指路者而已（MN107）

有一次，佛陀對比丘們說：

‘各位比丘！就像有兩間房子，每間都有門。一個視力好的人站在中間，就能清楚看到有人從這間進出、從那間進出，也看得出他們正往哪一間走。

同樣地，我用清淨、遠超常人的天眼，能看見眾生死亡和投生的情況：有的處境低劣、有的高尚；有的相貌端正、有的醜陋；有的幸福、有的不幸。我明白他們是隨著自己所做的業在流轉——

那些身、口、意都做好事、不毀謗聖者、見解正確的人，死後會投生到好的去處，例如天上或人間。

那些身、口、意都做壞事、毀謗聖者、見解錯誤的人，死後會投生到不好的去處，例如餓鬼、畜生或地獄。’（MN130）

佛陀只是觀察到、完全知道宇宙的運作機制，然後提醒一下我們而已

大家都是業的繼承人

誰人作惡，就得痛苦的果報；而且那個惡業在臨終時成熟，他會就墮落畜生、餓鬼、地獄道

誰人行善，就得快樂的果報；而且那個善業在臨終時成熟，他就會投生為人類或者天神

這是無關宗教的~

而且，大家很容易就不用下惡道（餓鬼、畜生或地獄道）了

任何人只要【確信】或者【經過智慧一定沉思後接受】以下道理，佛陀保證，我們當下已經永久關閉了惡道之門，今後只會投生為人類或天神，最終肯定能證悟涅槃---痛苦的徹底熄滅，永不退轉的最高快樂：

身體不斷在變，會老、病、死。

心--這個覺知之流--不斷在變、流動，不斷去感知不同的目標，例如影像、聲音、氣味、味道、觸感、思想、情緒。醒和睡着的時候，狀態已經不同了（SN25.1）

看！佛都不用信，就已經能從佛教中取得益處了。

這就是佛教

**English**

A big distinctive feature of Buddhism is this: 

you don’t have to believe in the Buddha 😂

Really.

Not believing will not send you to hell. 

The Buddha said he is only someone who points out the way (MN 107).

Once the Buddha said to the monks:

“Monks, it’s like two houses, each with a door. A person with good eyesight standing in the middle can clearly see people going in and out of this house and that house, and can also see which house they are heading toward.

In the same way, with the purified divine eye that surpasses the human, I see beings passing away and being reborn: some in lowly conditions, some in high ones; some beautiful, some ugly; some fortunate, some unfortunate. I understand that they move on according to their own actions—

Those who do good with body, speech and mind, who do not speak ill of the noble ones, and who hold right view, after death are reborn in good destinations, such as the heavenly worlds or the human world.

Those who do evil with body, speech and mind, who speak ill of the noble ones, and who hold wrong view, after death are reborn in bad destinations, such as the realm of hungry ghosts, the animal realm, or hell.” (MN 130)

The Buddha simply observed and fully understood how the universe works, then reminded us of it.

Everyone is the heir of their own actions（kamma）. 

Whoever does evil receives painful results; and if that unwholesome action ripens at the time of death, they fall into the animal, hungry-ghost or hell realms. 

Whoever does good receives pleasant results; and if that wholesome action ripens at the time of death, they are reborn as a human or a heavenly being.

This has nothing to do with religion~

And it is quite easy not to fall into the lower realms (hungry ghosts, animals or hell). 

Anyone who is **convinced**, or who **accepts after wise and careful reflection** the following principle, is guaranteed by the Buddha that, at that very moment, the door to the lower realms is permanently closed. From then on they will only be reborn as humans or heavenly beings, and will definitely eventually realize Nibbāna—the complete extinguishing of suffering, the highest happiness that never declines:

The body is constantly changing; it ages, falls ill and dies. 

The mind—this stream of awareness—is constantly changing and flowing, continually perceiving different objects: sights, sounds, smells, tastes, bodily sensations, thoughts and emotions. Even the state of being awake and the state of being asleep are already different. (SN 25.1)

See? You don’t even need to believe in the Buddha, and you can already gain benefit from Buddhism.

That is Buddhism.

---

**ไทย**

พุทธศาสนามีลักษณะเด่นอย่างหนึ่งคือ 

คุณไม่จำเป็นต้องเชื่อพระพุทธเจ้า 😂

จริงๆ นะ

ไม่เชื่อก็ไม่ได้ตกนรก 

พระพุทธเจ้าตรัสว่า พระองค์เป็นเพียงผู้ชี้ทางเท่านั้น (MN 107)

ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า

“ภิกษุทั้งหลาย เหมือนบ้านสองหลัง แต่ละหลังมีประตู คนตาดียืนอยู่ตรงกลาง จะเห็นคนเข้าออกบ้านนี้บ้านนั้นได้ชัดเจน และยังเห็นว่าเขากำลังมุ่งไปบ้านไหนด้วย

ในทำนองเดียวกัน ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ เราเห็นสัตว์ทั้งหลายตายแล้วเกิดใหม่ บางพวกอยู่ในภาวะต่ำ บางพวกสูง บางพวกสวย บางพวกอัปลักษณ์ บางพวกโชคดี บางพวกโชคร้าย เรารู้ว่าพวกเขาเวียนว่ายไปตามกรรมของตน—

ผู้ที่ทำดีทางกาย วาจา ใจ ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ และมีความเห็นชอบ หลังจากตายแล้วย่อมไปเกิดในสุคติ เช่นเทวโลกหรือมนุษยโลก

ผู้ที่ทำชั่วทางกาย วาจา ใจ กล่าวร้ายพระอริยะ และมีความเห็นผิด หลังจากตายแล้วย่อมไปเกิดในทุคติ เช่นเปรต เดรัจฉาน หรือนรก” (MN 130)

พระพุทธเจ้าเพียงแต่สังเกตและรู้กลไกการทำงานของจักรวาลอย่างสมบูรณ์ แล้วเตือนเราเท่านั้น

ทุกคนเป็นทายาทแห่งกรรมของตนเอง 

ใครทำชั่ว ย่อมได้รับผลทุกข์ และถ้ากรรมชั่วนั้นสุกงอมตอนใกล้ตาย เขาย่อมตกไปในกำเนิดเดรัจฉาน เปรต หรือนรก 

ใครทำดี ย่อมได้รับผลสุข และถ้ากรรมดีนั้นสุกงอมตอนใกล้ตาย เขาย่อมไปเกิดเป็นมนุษย์หรือเทวดา

เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับศาสนาเลย~

และคนทั่วไปก็ปิดประตูนรกได้ง่ายๆ 

ใครก็ตามที่ **มั่นใจ** หรือ **ยอมรับหลังจากพิจารณาด้วยปัญญาอย่างรอบคอบ** ในหลักต่อไปนี้ พระพุทธเจ้าทรงรับประกันว่า ณ ขณะนั้นประตูสู่ทุคติถูกปิดอย่างถาวรแล้ว ต่อไปจะเกิดเป็นมนุษย์หรือเทวดาเท่านั้น และในที่สุดจะต้องตรัสรู้พระนิพพาน—การดับทุกข์โดยสิ้นเชิง ความสุขสูงสุดที่ไม่เสื่อมถอย

ร่างกายเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด แก่ เจ็บ ตาย 

จิต—สายธารแห่งการรู้ตัวนี้—ก็เปลี่ยนแปลงและไหลไปตลอด รับรู้วัตถุต่างๆ ไม่หยุด เช่น รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ความคิด อารมณ์ แม้แต่ตอนตื่นกับตอนหลับ สภาพก็ต่างกันแล้ว (SN 25.1)

เห็นไหม ไม่ต้องเชื่อพระพุทธเจ้า ก็ได้รับประโยชน์จากพุทธศาสนาได้แล้ว

นี่แหละคือพุทธศาสนา

---

**Tiếng Việt**

Một đặc điểm lớn của Phật giáo là: 

Bạn không cần phải tin Phật 😂

Thật đấy.

Không tin cũng không bị đọa địa ngục. 

Đức Phật nói Ngài chỉ là người chỉ đường thôi (MN 107).

Có lần Đức Phật nói với các vị Tỳ-kheo:

“Này các Tỳ-kheo! Giống như có hai căn nhà, mỗi căn đều có cửa. Một người mắt sáng đứng ở giữa có thể thấy rõ người ta ra vào căn nhà này, căn nhà kia, và cũng thấy họ đang đi về căn nào.

Cũng vậy, với thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn mắt người thường, Ta thấy chúng sanh chết đi rồi sanh lại: kẻ thì thấp kém, kẻ thì cao quý; kẻ đẹp, kẻ xấu; kẻ hạnh phúc, kẻ bất hạnh. Ta biết họ lưu chuyển theo nghiệp của chính mình—

Những người thân, khẩu, ý làm thiện, không hủy báng bậc Thánh, giữ chánh kiến, sau khi chết sẽ sanh vào cõi lành như cõi trời hoặc cõi người.

Những người thân, khẩu, ý làm ác, hủy báng bậc Thánh, giữ tà kiến, sau khi chết sẽ sanh vào cõi dữ như ngạ quỷ, súc sanh hoặc địa ngục.” (MN 130)

Đức Phật chỉ quan sát và hoàn toàn hiểu cơ chế vận hành của vũ trụ, rồi nhắc nhở chúng ta thôi.

Ai cũng là người thừa kế nghiệp của chính mình. 

Ai làm ác thì nhận quả khổ; và nếu nghiệp ác ấy chín muồi lúc lâm chung, người ấy sẽ đọa vào cõi súc sanh, ngạ quỷ hoặc địa ngục. 

Ai làm thiện thì nhận quả vui; và nếu nghiệp thiện ấy chín muồi lúc lâm chung, người ấy sẽ sanh làm người hoặc chư thiên.

Điều này chẳng liên quan gì đến tôn giáo~

Và mọi người rất dễ không phải xuống ác đạo (ngạ quỷ, súc sanh hay địa ngục). 

Bất kỳ ai **tin chắc** hoặc **chấp nhận sau khi suy xét kỹ bằng trí tuệ** nguyên lý sau đây, Đức Phật bảo đảm rằng ngay lúc ấy cửa ác đạo đã bị đóng vĩnh viễn. Từ đó về sau chỉ sanh làm người hoặc chư thiên, và cuối cùng chắc chắn chứng ngộ Niết-bàn—sự dập tắt hoàn toàn khổ đau, hạnh phúc tối thượng không bao giờ thối thất:

Thân thể luôn biến đổi, sẽ già, bệnh, chết. 

Tâm—dòng nhận biết này—luôn biến đổi, luôn trôi chảy, luôn nhận biết những đối tượng khác nhau như hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, suy nghĩ, cảm xúc. Ngay cả lúc thức và lúc ngủ trạng thái đã khác nhau rồi. (SN 25.1)

Thấy chưa? Không cần tin Phật cũng đã có thể hưởng lợi từ Phật giáo rồi.

Đó chính là Phật giáo.

看到 香港警察 Hong Kong Police 這個 Post ，讓編輯想起一篇經文

佛陀時代，給瑟目大的葛拉嘛人慕名見佛陀

他們對佛陀說，有些宗教師去到他們那裡，說明自己的教理，而貶抑其他教派的理論，他們便問佛陀說，究竟他們之中誰對誰錯呢？

佛陀便回答，在對於讓人困惑的地方生起疑惑是正常的

他提醒葛拉嘛人，不要因為以下的理由而相信、接受 （根據義注和複注而整理）：

1.長久流傳的傳聞

2.長輩的傳承

3.聽說的

4.學了自己宗教的經典後便依照它來作為原則而比對眼前的資訊

5.在心裡想一件事時，並沒有去核對事實，只是自己一想，就立刻斷定：「必定就是那樣。」

6.先抓住一個「道理／理則」（yutti、naya），再心想：「憑這個道理，這就是真的。」然後純粹靠推論、靠把這個理則套上去就接受了。

7.先在心裡構想一個結論

構想的過程中，忽然浮現「一個理由」。
這個理由不是親自驗證得來的，而是他自己想出來、用來撐住那個猜想的

他立刻憑這個理由而斷定自己開頭的結論

8.先有自己構想出來的義理，反覆審察那個理由，直到它「看起來像親眼看見」，這個見解讓他滿意，於是接受

9.對方看上去好像很能幹

10.因為這是自己尊敬的宗教師

佛陀說，只要知道這些法是

1.不善的

2.有過失的

3.受智者所斥責

4.完成後導向不利、苦

-就應捨斷

反之，如果知道這些法是

1.善的

2.無過失的

3.不受智者所斥責

4.完成後導向利益、快樂的

-就應實行

然後佛陀繼續教導

我們內心生起的貪慾、嗔怒、癡迷是無益的。

我們會因為被貪慾、嗔怒、癡迷打敗，而去殺人（包括打人）、偷盜、和別人的妻子通姦、說謊，也教人這樣做，而導向長久的不利和痛苦。

（例如我們很生氣，控制不住自己，而去打人，或者教人去打人；最後便可能要被罰款、坐牢等）

然後佛陀誘導葛拉嘛人明白

這些煩惱、行為都是不善的、有罪過的、受智者所譴責的、做了後會帶來不利和痛苦的

反之，假如我們不帶著貪慾、嗔怒和癡迷而去行事，這是有益的

我們不會因此而殺生、偷盜、和別人的妻子通姦、說謊；也不會教人這樣做，從而獲得長久的利益和快樂

因此這樣的法是

1.善的

2.無過失的

3.不受智者所斥責

4.完成後導向利益、快樂的

當我們能夠受持這樣的善法後，我們便修習無量無邊的

1.慈心：希望別人快樂

2.悲心：希望別人離苦、憐憫他們

3.喜心：為別人感到高興

4.捨心：當別人不如己意、傷害我們時，我們保持情緒穩定、平靜、中立、不起情緒

這樣修持的人當生就會得到四種慰籍：

1.如果有來世、善惡報。那麽死後我會再生到好的去處，比如說天堂

2.如果沒有來世、善惡報，我也能在當生保持無敵意、無煩惱、無痛苦、保持自身的快樂

3.如果惡報會落於作惡者，而自己不作惡，苦怎樣會觸達自己呢？

4.如果惡報不落於作惡者，那麽無論在什麼情況底下我都是安全的

說完後他們非常佩服佛陀，並且皈依佛陀（AN3.66）

### English 

Seeing a post by the Hong Kong Police reminded the editor of a discourse.

In the Buddha’s time, the Kālāmas of Kesamutta came to see the Buddha because of his reputation. They told him that some religious teachers who came to them explained their own doctrines while disparaging the theories of other schools. They then asked the Buddha: among those teachers, who was right and who was wrong?

The Buddha replied that it is normal for doubt to arise about matters that cause perplexity.

He reminded the Kālāmas not to believe or accept something for the following reasons (arranged according to the commentary and sub-commentary):

1. Long-circulated hearsay 

2. Transmission from elders 

3. What one has merely heard said 

4. After studying the scriptures of one’s own religion, using them as a principle to measure the information before one’s eyes 

5. While thinking about something, not checking the facts, but immediately concluding from one’s own thought: “It must be so.” 

6. First seizing a “reason / principle” (yutti, naya), then thinking: “By this principle, this is true,” and accepting it purely by inference, by fitting that principle onto the case 

7. First conceiving a conclusion in the mind; in the process of conceiving, a “reason” suddenly appears. That reason was not verified in person; it was invented by oneself to prop up the conjecture. One then immediately uses that reason to confirm the original conclusion 

8. First having a meaning conceived by oneself, then repeatedly examining that reason until it “looks as if one had seen it with one’s own eyes”; the view then satisfies one, so one accepts it 

9. The other person appears very capable 

10. Because this is a religious teacher one respects 

The Buddha said: whenever you know that these things are 

1. unwholesome 

2. blameworthy 

3. censured by the wise 

4. and, when carried through, lead to harm and suffering 

—you should abandon them.

Conversely, whenever you know that these things are 

1. wholesome 

2. blameless 

3. not censured by the wise 

4. and, when carried through, lead to benefit and happiness 

—you should practise them.

The Buddha then continued to teach:

Greed, aversion and delusion that arises in the mind is unbeneficial. Overcome by greed, aversion , and delusion, we may kill (including striking others), steal, commit adultery with another’s wife, and lie, and we may also teach others to do the same, leading to long-term harm and suffering.

(For example, when we are very angry and cannot control ourselves, we hit someone, or tell others to hit someone; in the end we may be fined or imprisoned.)

The Buddha then led the Kālāmas to see that such defilements and actions are unwholesome, blameworthy, censured by the wise, and, when done, bring harm and suffering.

Conversely, if we act without greed, aversion, and delusion, that is beneficial. We will not on that account kill, steal, commit adultery with another’s wife, or lie; nor will we teach others to do so. Thus we obtain long-term benefit and happiness.

Therefore such qualities are 

1. wholesome 

2. blameless 

3. not censured by the wise 

4. and, when carried through, lead to benefit and happiness 

When we can take up and keep such wholesome qualities, we cultivate boundless 

1. loving-kindness: wishing others to be happy 

2. compassion: wishing others to be free from suffering, and feeling pity for them 

3. empathetic joy: rejoicing in others’ good fortune 

4. equanimity: when others go against our wishes or harm us, we remain emotionally steady, calm, neutral, and unshaken 

One who practises in this way gains four consolations in this very life:

1. If there is a next life and results of good and evil, then after death I shall be reborn in a good destination, such as a heavenly realm. 

2. If there is no next life and no results of good and evil, I can still in this life remain without enmity, without trouble, without suffering , and keep my own happiness. 

3. If evil results fall upon those who do evil, and I myself do no evil, how could suffering reach me? 

4. If evil results do not fall upon those who do evil, then I am safe in every case.

After this teaching they were deeply impressed by the Buddha and went for refuge to him (AN 3.66).

---

### ไทย

เมื่อเห็นโพสต์ของ Hong Kong Police ทำให้บรรณาธิการนึกถึงพระสูตรบทหนึ่ง

ในสมัยพุทธกาล ชาวกาลามะแห่งเกสมุตตะเดินทางมาเฝ้าพระพุทธเจ้าเพราะเลื่อมใสในพระเกียรติคุณ 

พวกเขาทูลว่า มีศาสดาบางพวกมาถึงถิ่นของตน แล้วชี้แจงคำสอนของตนเอง พร้อมทั้งตำหนิทฤษฎีของสำนักอื่น จากนั้นจึงถามพระพุทธเจ้าว่า ในหมู่ศาสดาเหล่านั้น ใครถูก ใครผิด

พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า การที่ความสงสัยเกิดขึ้นในเรื่องที่ทำให้คนงุนงงนั้น เป็นเรื่องปกติ

พระองค์เตือนชาวกาลามะไม่ให้เชื่อหรือยอมรับเพราะเหตุต่อไปนี้ (เรียบเรียงตามอรรถกถาและฎีกา):

1. คำเล่าลือที่เล่าสืบกันมานาน 

2. การสืบทอดจากผู้ใหญ่ 

3. สิ่งที่ได้ยินมา 

4. เมื่อเรียนคัมภีร์ของศาสนาตนแล้ว ใช้คัมภีร์นั้นเป็นหลักไปเทียบข้อมูลที่อยู่ตรงหน้า 

5. เมื่อคิดเรื่องใดในใจ ไม่ได้ตรวจสอบข้อเท็จจริง เพียงคิดขึ้นมาเองก็รีบตัดสินทันทีว่า “ต้องเป็นอย่างนั้นแน่” 

6. จับ “เหตุผล / หลักตรรกะ” (ยุตติ, นยะ) ไว้ก่อน แล้วคิดว่า “ด้วยหลักนี้ สิ่งนี้จึงจริง” แล้วรับเอาเพียงด้วยการอนุมาน และการเอาหลักนั้นไปสวมเข้ากับเรื่อง 

7. คิดสรุปไว้ในใจก่อน ในระหว่างที่คิด “เหตุผลหนึ่ง” ผุดขึ้นมา เหตุผลนั้นไม่ได้มาจากการพิสูจน์ด้วยตนเอง แต่เป็นสิ่งที่ตนคิดขึ้นมาเพื่อค้ำจุนข้อสันนิษฐานนั้น จากนั้นก็ใช้เหตุผลนั้นตัดสินข้อสรุปตอนต้นทันที 

8. มีความหมายที่ตนคิดขึ้นเองก่อน แล้วพิจารณาเหตุผลนั้นซ้ำแล้วซ้ำอีก จนมัน “ดูราวกับได้เห็นกับตา” ทิฏฐินั้นทำให้ตนพอใจ จึงยอมรับ 

9. อีกฝ่ายดูเหมือนมีความสามารถมาก 

10. เพราะผู้นั้นเป็นศาสดาที่ตนเคารพ 

พระพุทธเจ้าตรัสว่า เมื่อใดรู้ว่าธรรมเหล่านี้ 

1. เป็นอกุศล 

2. มีโทษ 

3. ถูกวิญญูชนติเตียน 

4. เมื่อทำสำเร็จแล้วนำไปสู่สิ่งไม่เป็นประโยชน์และความทุกข์ 

—ก็ควรละเสีย

ในทางกลับกัน เมื่อใดรู้ว่าธรรมเหล่านี้ 

1. เป็นกุศล 

2. ไม่มีโทษ 

3. ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน 

4. เมื่อทำสำเร็จแล้วนำไปสู่ประโยชน์และความสุข 

—ก็ควรปฏิบัติ

ต่อมาพระพุทธเจ้าทรงแสดงต่อไปว่า 

ความอยาก ความโกรธ และความหลงที่เกิดขึ้นในใจเป็นสิ่งไม่เป็นประโยชน์ 

เมื่อถูกความอยาก ความโกรธ และความหลงครอบงำ เราอาจไปฆ่าคน (รวมถึงการทำร้ายร่างกาย) ลักทรัพย์ ผิดประเวณีกับภรรยาของผู้อื่น และพูดเท็จ ทั้งยังสอนให้ผู้อื่นทำเช่นนั้นด้วย ซึ่งนำไปสู่โทษและความทุกข์ระยะยาว

(เช่น เมื่อโกรธจัด ควบคุมอารมณ์ไม่ได้ จึงไปตีคน หรือสอนให้คนอื่นไปตีคน สุดท้ายอาจต้องเสียค่าปรับหรือติดคุก)

แล้วพระพุทธเจ้าทรงชี้ให้ชาวกาลามะเห็นว่า กิเลสและการกระทำเหล่านี้เป็นอกุศล มีโทษ ถูกวิญญูชนติเตียน และเมื่อทำแล้วย่อมนำมาซึ่งสิ่งไม่เป็นประโยชน์และความทุกข์

ในทางกลับกัน ถ้าเราไม่ทำการด้วยความอยาก ความโกรธ และความหลง นั่นเป็นสิ่งมีประโยชน์ 

เราจะไม่ไปฆ่า ลักทรัพย์ ผิดประเวณีกับภรรยาของผู้อื่น หรือพูดเท็จ และจะไม่สอนให้ผู้อื่นทำเช่นนั้น จึงได้ประโยชน์และความสุขระยะยาว

ดังนั้น ธรรมเช่นนี้จึง 

1. เป็นกุศล 

2. ไม่มีโทษ 

3. ไม่ถูกวิญญูชนติเตียน 

4. เมื่อทำสำเร็จแล้วนำไปสู่ประโยชน์และความสุข 

เมื่อเราสามารถสมาทานกุศลธรรมเช่นนี้ได้แล้ว เราย่อมเจริญอย่างหาประมาณมิได้ซึ่ง 

1. เมตตา: หวังให้ผู้อื่นมีความสุข 

2. กรุณา: หวังให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ และสงสารเขา 

3. มุทิตา: พลอยยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี 

4. อุเบกขา: เมื่อผู้อื่นไม่เป็นไปตามที่ตนต้องการ หรือทำร้ายเรา เรายังคงมีอารมณ์มั่นคง สงบ เป็นกลาง ไม่หวั่นไหว 

ผู้ปฏิบัติเช่นนี้ย่อมได้รับความปลอบประโลมสี่ประการในชาตินี้เอง:

1. ถ้ามีปรโลกและผลของกรรมดีกรรมชั่ว หลังจากตายเราจะไปเกิดในสุคติ เช่น สวรรค์ 

2. ถ้าไม่มีปรโลกและไม่มีผลของกรรมดีกรรมชั่ว เราก็ยังสามารถอยู่ในชาตินี้โดยปราศจากความอาฆาต ปราศจากกิเลส ปราศจากความทุกข์ และรักษาความสุขของตนไว้ได้ 

3. ถ้าผลชั่วตกแก่ผู้ทำชั่ว และตนเองไม่ได้ทำชั่ว ความทุกข์จะมาถึงได้อย่างไร 

4. ถ้าผลชั่วไม่ตกแก่ผู้ทำชั่ว ไม่ว่าในกรณีใดเราก็ปลอดภัย 

เมื่อตรัสจบ พวกเขาเลื่อมใสพระพุทธเจ้าอย่างยิ่ง และถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ (อังคุตตรนิกาย ๓.๖๖)

---

### Tiếng Việt

Nhìn thấy bài đăng của Hong Kong Police, biên tập viên nhớ đến một bài kinh.

Thời Đức Phật, những người Kālāma ở Kesamutta vì ngưỡng mộ danh tiếng mà đến yết kiến Đức Phật. 

Họ bạch rằng có một số vị đạo sư đến chỗ họ, giảng rõ giáo lý của mình đồng thời chê bai lý thuyết của các tông phái khác. Rồi họ hỏi Đức Phật: trong số những vị ấy, ai đúng, ai sai?

Đức Phật đáp rằng, đối với những chỗ khiến người ta bối rối mà sanh nghi là điều bình thường.

Ngài nhắc những người Kālāma đừng tin, đừng chấp nhận vì những lý do sau (được sắp xếp theo chú giải và sớ giải):

1. Lời đồn đã lưu truyền lâu dài 

2. Sự truyền thừa từ bậc trưởng thượng 

3. Điều chỉ nghe nói 

4. Sau khi học kinh điển của tôn giáo mình, lấy đó làm nguyên tắc để đối chiếu thông tin trước mắt 

5. Khi nghĩ về một việc trong tâm, không kiểm chứng sự thật, chỉ nghĩ một cái rồi lập tức kết luận: “Nhất định phải là như vậy.” 

6. Trước hết nắm lấy một “lý / nguyên tắc” (yutti, naya), rồi nghĩ: “Nhờ nguyên tắc này, điều ấy là thật,” rồi chấp nhận thuần túy bằng suy luận, bằng cách gắn nguyên tắc ấy vào sự việc 

7. Trước hết hình dung một kết luận trong tâm; trong lúc hình dung, “một lý do” chợt hiện ra. Lý do ấy không do tự mình kiểm chứng, mà do chính mình nghĩ ra để chống đỡ cho phỏng đoán ấy. Rồi lập tức dùng lý do đó để khẳng định kết luận ban đầu 

8. Trước hết có một nghĩa lý do chính mình hình dung, rồi xét đi xét lại lý do ấy cho đến khi nó “trông như đã thấy tận mắt”; kiến giải ấy làm mình vừa ý, rồi chấp nhận 

9. Đối phương trông có vẻ rất có năng lực 

10. Vì đó là vị đạo sư mà mình kính trọng 

Đức Phật dạy: hễ biết những pháp ấy là 

1. bất thiện 

2. có lỗi 

3. bị người trí quở trách 

4. khi làm xong thì đưa đến bất lợi và khổ 

—thì nên từ bỏ.

Ngược lại, nếu biết những pháp ấy là 

1. thiện 

2. không có lỗi 

3. không bị người trí quở trách 

4. khi làm xong thì đưa đến lợi ích và an lạc 

—thì nên thực hành.

Rồi Đức Phật tiếp tục dạy: 

Tham dục, sân hận và si mê sanh khởi trong tâm là vô ích. 

Vì bị tham dục, sân hận và si mê chế ngự, chúng ta có thể giết người (kể cả đánh người), trộm cắp, thông dâm với vợ người khác, nói dối, và cũng dạy người khác làm như vậy, đưa đến bất lợi và khổ đau lâu dài.

(Ví dụ khi rất giận, không kiềm chế được mình, rồi đánh người, hoặc bảo người khác đi đánh; cuối cùng có thể bị phạt tiền, ngồi tù.)

Đức Phật rồi hướng dẫn những người Kālāma thấy rõ rằng những phiền não và hành vi ấy đều là bất thiện, có tội, bị người trí khiển trách, và làm rồi sẽ đem lại bất lợi cùng khổ đau.

Ngược lại, nếu chúng ta hành sự không mang theo tham dục, sân hận và si mê, điều ấy là hữu ích. 

Chúng ta sẽ không vì thế mà sát sanh, trộm cắp, thông dâm với vợ người khác, nói dối; cũng không dạy người khác làm như vậy, nhờ đó được lợi ích và an lạc lâu dài.

Do đó, những pháp như vậy là 

1. thiện 

2. không có lỗi 

3. không bị người trí quở trách 

4. khi làm xong thì đưa đến lợi ích và an lạc 

Khi có thể thọ trì những thiện pháp như vậy, chúng ta tu tập vô lượng vô biên 

1. từ tâm: mong người khác được vui 

2. bi tâm: mong người khác lìa khổ, thương xót họ 

3. hỷ tâm: vui theo sự tốt đẹp của người khác 

4. xả tâm: khi người khác không như ý mình, hoặc làm tổn hại mình, ta vẫn giữ tâm ổn định, bình tĩnh, trung lập, không khởi xúc động 

Người tu tập như vậy ngay đời này được bốn sự an ủi:

1. Nếu có đời sau và quả báo thiện ác, thì sau khi chết ta sẽ tái sanh vào chỗ tốt, ví như cõi trời. 

2. Nếu không có đời sau và quả báo thiện ác, ta vẫn có thể ngay đời này giữ tâm không thù hận, không phiền não, không đau khổ, và giữ được an lạc của chính mình. 

3. Nếu ác báo rơi xuống kẻ làm ác, mà mình không làm ác, thì khổ làm sao chạm đến mình được? 

4. Nếu ác báo không rơi xuống kẻ làm ác, thì trong mọi trường hợp ta vẫn được an ổn.

Nói xong, họ vô cùng kính phục Đức Phật và quy y Đức Phật (AN 3.66).

這位是誰呢？

哦~原來是 HKU Medicine 港大醫學院的院長、且編輯尊敬的劉澤星教授🙏🙏（圖是 AI 造的）

最近他出了一篇文章寫關於 AI 的，他這樣寫：【今天，使用人工智能愈趨普遍，可是濫用、誤用的消息卻也不時聽聞。我想，如要善用人工智能（如這項解讀古籍的挑戰賽，就是絕佳例子），就得依循卷軸作者的提醒：切勿衝動行事，要多思考、多發問、保持求知的熱忱。唯有這樣，我們才可真正發揮人工智能的長處，從而增長自己的智慧，我稱之為augmented intelligence。假如我們放棄思考，過分倚賴科技，那充其量只是「另類智能」（alternative intelligence）罷了。到底人工智能可否增長我們的智慧，且看我們如何抉擇。】（2026.8.17 HKU Medicine Post）

劉教授啊，是位很出色的人物、社會賢達。他被公認為香港以至亞洲風濕病學的先驅。

他擁有的榮譽包括有：

1.EULAR（歐洲風濕病學聯盟）榮譽會員（2022）

2.歐洲科學院院士（2023）

3.格拉斯哥大學名譽科學博士（2024）

4.銅紫荊星章（BBS）、太平紳士（JP）

他把香港從幾乎沒有風濕專科，發展成有國際地位的研究與臨床中心。主導了大型跨國隊列研究，產出可直接應用於臨床的治療目標。而且入選為 Stanford 全球前 2% 科學家。

研究的特色是什麼？ 創新！！

一位出色的研究員、科學家，一定是精通於創新的。而怎樣可以創新？ 就是先把那個領域的知識完全掌握，再在其之上以智慧整合、加添新元素

就如佛陀所說，博學多聞者擁有審慮、考慮的力量

而賢智者擁有了解領悟力 。義注解釋為：知道「這件事並不是這樣,而是應當如此。」能夠辨明何者合理、何者不合理,這種審察抉擇的能力,就是他們的力量。（AN8.27）

作為風濕病學的權威，劉教授肯定在這個領域上知道 AI 不知道的東西！而且還能生產出新的Idea !--這是劉教授的博學多聞力。

而且作為一位受醫學界、政府、國家認可的智者（可見他身兼多個公職），劉教授也肯定能夠辨識出哪些AI 資訊是 'Fake New' ，哪些不是。 --這是劉教授的領悟理解力

我們不可以完全信賴AI的。

為什麼？

AI 僅僅只是整合現有的資訊而說給我們聽而已，但網絡世界裡面有些資訊是錯的。而且編輯聽過，有律師用 AI寫論文，但裡面所引用的論文是不存在的😂 查無此 source😂

再者，AI 並不能取代人類的創意。

例如蘋果創辦人喬布斯那樣，他那時也沒有Chat GPT , Grok, Deepseek , Poe.com 啊😂； 還不是能夠發明出好像Iphone 那樣的成功產品？

令他有那麼多的創作力的其中一個原因，就是他那時有禪修、訓練禪定。

當我們的心遠離五蓋，具有禪定，智慧就開了(AN5.51)

有許多高僧大德可以預知未來、讀心等等----有所謂的超能力，這些都是透過禪定而來的（AN5.23）

說到佛教，我們當然也不能隨意信 AI ，也不能隨意信任何人---就算是很有名氣的法師也是。

為什麼？

佛陀曾經說過，那些具備聖慧眼的眾生和無知癡昧的眾生的數量相比，就如沾在指甲尖的微小塵土和大地相比 （SN56.63）

絕大部分佛教徒、出家人都是凡夫，都不掌握核心的佛法。所以我們永遠不能隨便相信任何人，而應該親自閱讀三藏經，且了解佛陀的核心教導—四聖諦---並且把其實踐。

四聖諦是什麼呢？

苦聖諦： 所有負面情緒、不好的遭遇是痛苦來的，老病死也是痛苦來的；簡而言之，這個可以被我們執著的身心就是不讓人滿意的—因為有它們，我們才要受這些苦。

苦集聖諦：內心的渴求是痛苦的原因。渴求一得不到滿足，就產生精神上的痛苦。渴求如果得到滿足，就會生起喜悅，然後導致我們再次出生，獲取新的身心去受苦。

苦滅聖諦：渴求的止息就是痛苦的止息

苦滅之道聖諦：八聖道是導向痛苦熄滅之道。把八聖道濃縮下來，就是戒、定、慧

戒是不傷害自己、不傷害別人。 當我們行為上無任何過失，就能光明正大、無愧於心、不易後悔。這樣內心就容易生起喜悅、平靜、集中起來。內心的集中就是‘定’

我們就透過佛陀所教導的四十多種禪修方法去禪修，進一步加深這個內心的集中力（定）

禪修方法如下：

https://www.knownsee.com/%E4%B8%8D%E5%90%8C%E5%8D%80%E5%A1%8A%E7%9A%84%E4%BD%9B%E6%B3%95%E5%90%88%E9%9B%86-different-parts-of-dhamma/%E7%A6%AA%E4%BF%AE%E6%96%B9%E6%B3%95-meditation-method

當我們內心不再散亂，能夠平靜、集中起來，我們就可以覺察或思維這個世界一切的無常、苦、無我，以放下對它們的執著、去除渴求

然後我們可以覺察或思維這個身體的無常、苦、無我，以放下對它的執著、去除渴求

然後我們可以覺察或思維這個心的無常、苦、無我，以放下對它的執著、去除渴求。

以上是‘慧’的修習。

如果我們能夠根除一切渴求，我們就抵達涅槃---永不退轉的最高快樂、痛苦的徹底止息了。

任何人能對這四聖諦沒有疑惑，他就是初果聖者，永不墮惡道，未來已經確定，肯定會證悟涅槃 （Ref. SN24）

佛陀說，有一次，佛陀對比丘們說：

任何修行人或宗教師，如果沒有真正如實知道「四聖諦」，就會一直抬頭看別人的臉，心想：「這位老師一定是明白人，他知道，他看見了。」 

這樣的人，就像木棉花或棉花纖維，風往哪吹，他就往哪飄。

相反，任何修行人或宗教師如果真正如實知道四聖諦，就不會再這樣仰望別人的臉（把判斷交給別人）。 

他們像一根地基打得很深、埋得很穩、動也不動的鐵柱（或稱因陀羅柱）：即使四方風雨一起打過來，也不會搖晃。（SN56.39）

又有一次，佛陀對比丘們說：

任何比丘如果真正如實知道四聖諦，就算四面八方來了愛辯論、專門找人辯的修行人或宗教師，揚言「我要推翻他的道理」，也不可能依法把他駁倒、讓他動搖。

就像一根地基打得很深的石柱，暴風雨打過來也不會晃。原因很簡單：柱子的根基夠深。（SN56.40）

**English**

Who is this? 

Oh—it’s Professor Chak-sing Lau, Dean of HKU Medicine, whom the editor respects. (The picture is AI-generated.) 

He recently wrote an article on AI:

> Today, the use of artificial intelligence is becoming ever more common, yet news of its misuse and abuse is also heard from time to time. I think that if we are to use AI well (this challenge of interpreting ancient texts is an excellent example), we should follow the reminder of the scroll’s author: do not act on impulse; think more, ask more, and keep a zeal for learning. Only then can we truly bring out AI’s strengths and thereby grow our own wisdom—what I call *augmented intelligence*. If we give up thinking and rely too much on technology, that is at best only “alternative intelligence.” Whether AI can increase our wisdom depends on how we choose. 

> (HKU Medicine Post, 17 August 2026)

Professor Lau is an outstanding figure and a person of standing in society. He is widely recognised as a pioneer of rheumatology in Hong Kong and Asia.

His honours include: 

1. Honorary Member of EULAR (European Alliance of Associations for Rheumatology) (2022) 

2. Member of the Academia Europaea (2023) 

3. Honorary Doctor of Science, University of Glasgow (2024) 

4. Bronze Bauhinia Star (BBS) and Justice of the Peace (JP)

He helped take Hong Kong from having almost no rheumatology specialty to an internationally recognised clinical and research centre. He has led large multinational cohort studies that produced treatment targets usable in the clinic. He has also been listed among Stanford’s top 2% scientists worldwide.

What is distinctive about research? Innovation!! 

An outstanding researcher or scientist must be skilled at innovating. How does one innovate? First master the knowledge of that field completely, then integrate it with wisdom and add something new.

As the Buddha said, the widely learned have the power of reflection and consideration; the wise have the power of understanding. The commentary explains: knowing “this is not so; it should be like this”—the ability to discern what is reasonable and what is not, that examining and deciding—is their strength. (AN 8.27)

As an authority in rheumatology, Professor Lau certainly knows things in this field that AI does not know, and can still produce new ideas—this is his power of wide learning. 

And as a wise person recognised by the medical profession, the government, and the country (he holds many public offices), he can surely tell which AI information is fake news and which is not—this is his power of understanding.

We cannot trust AI completely. 

Why? 

AI only integrates existing information and tells it to us. Some information on the internet is wrong. The editor has also heard of lawyers using AI to write papers that cite papers which do not exist—no such source!

Moreover, AI cannot replace human creativity.

Take Apple’s founder Steve Jobs: in his day there was no ChatGPT, Grok, DeepSeek, or Poe.com—yet he could still create a successful product like the iPhone. 

One reason he had so much creativity was that he practised Zen meditation and trained in samadhi (undistractability of mind).

When the mind is free from the five hindrances and has samadhi, wisdom opens. (AN 5.51) 

Many accomplished monastics can foresee the future, read minds, and so on—so-called supernormal powers. These come through samadhi. (AN 5.23)

Speaking of Buddhism, we of course cannot casually trust AI, nor casually trust anyone—even a famous teacher. 

Why? 

The Buddha once said that the number of beings with the noble eye of wisdom, compared with ignorant, deluded beings, is like the tiny bit of dust on the tip of a fingernail compared with the great earth. (SN 56.63) 

The vast majority of Buddhists and monastics are still common wordlings and do not grasp the core of the Dhamma. So we must never casually believe anyone. We should read the Tipiṭaka ourselves, understand the Buddha’s core teaching—the Four Noble Truths—and practise it.

What are the Four Noble Truths?

**The noble truth of suffering:** All negative emotions and unfortunate events are suffering; ageing, sickness, and death are also suffering. In short, this body-and-mind that we can cling to is unsatisfactory—because of them, we undergo this suffering.

**The noble truth of the origin of suffering:** Craving in the mind is the cause of suffering. When craving is not fulfilled, mental pain arises. When craving is fulfilled, delight arises, which leads us to be born again and take up a new body-and-mind with which to suffer.

**The noble truth of the cessation of suffering:** The cessation of craving is the cessation of suffering.

**The noble truth of the path leading to the cessation of suffering:** The Noble Eightfold Path is the way to the ending of suffering. Condensed, it is Precept, samadhi, and wisdom.

Precept means not harming oneself and not harming others. When our conduct is without fault, we can stand upright, without guilt, and are less prone to regret. Then joy, calm, and collectedness easily arise in the mind. That collectedness of mind is samadhi.

We then use the forty-plus meditation methods taught by the Buddha to deepen this samadhi: 

https://www.knownsee.com/%E4%B8%8D%E5%90%8C%E5%8D%80%E5%A1%8A%E7%9A%84%E4%BD%9B%E6%B3%95%E5%90%88%E9%9B%86-different-parts-of-dhamma/%E7%A6%AA%E4%BF%AE%E6%96%B9%E6%B3%95-meditation-method

When the mind is no longer scattered, but calm and collected, we can observe or contemplate the impermanence, suffering, and not-self of everything in the world, so as to let go of clinging and remove craving. 

Then we can observe or contemplate the impermanence, suffering, and not-self of this body, so as to let go of clinging and remove craving. 

Then we can observe or contemplate the impermanence, suffering, and not-self of this mind, so as to let go of clinging and remove craving. 

This is the cultivation of wisdom.

If we can uproot all craving, we reach Nibbāna—the unshakeable highest happiness, the complete ending of suffering.

Anyone who is without doubt regarding these Four Noble Truths is a stream-enterer, never again falling into the lower realms; the future is already settled, and they will certainly realise Nibbāna. (cf. SN 24)

The Buddha said: once he told the bhikkhus—

Any ascetic or brahmin who does not truly know the Four Noble Truths will keep looking up into others’ faces, thinking: “This teacher must be one who knows; he knows, he sees.” 

Such a person is like kapok fluff or cotton fluff, blown wherever the wind takes it. 

But any ascetic or brahmin who truly knows the Four Noble Truths will no longer look up into others’ faces in that way (handing judgement over to others). 

They are like an iron pillar (or Indra’s pillar) with a deep foundation, well planted and unmoving: even if storms come from all four directions, it does not shake. (SN 56.39)

And on another occasion the Buddha told the bhikkhus:

Any bhikkhu who truly knows the Four Noble Truths—even if ascetics or brahmins who love debate and seek debate come from all four directions, saying “I will refute his doctrine”—there is no possibility that they will, in accordance with the Dhamma, shake him. 

It is like a stone pillar with a deep foundation, unmoved by the storm. The reason is simple: the pillar’s foundation is deep. (SN 56.40)

---

**ไทย**

นี่เป็นใคร? 

โอ้—คือศาสตราจารย์จัก-สิง เลา คณบดีคณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยฮ่องกง (HKU Medicine) ที่บรรณาธิการเคารพนับถือ (ภาพนี้สร้างด้วย AI) 

เมื่อไม่นานมานี้ท่านเขียนบทความเกี่ยวกับ AI ว่า:

> ทุกวันนี้การใช้ปัญญาประดิษฐ์แพร่หลายขึ้นเรื่อย ๆ แต่ข่าวเรื่องการใช้ผิดและการใช้ในทางที่ผิดก็ได้ยินเป็นครั้งคราว ข้าพเจ้าคิดว่าหากจะใช้ AI ให้ดี (เช่นการประกวดตีความคัมภีร์โบราณครั้งนี้เป็นตัวอย่างที่ยอดเยี่ยม) ก็ควรทำตามคำเตือนของผู้เขียนม้วนคัมภีร์: อย่าทำด้วยความหุนหัน พึงคิดให้มากขึ้น ถามให้มากขึ้น และรักษาความกระตือรือร้นใฝ่รู้ไว้ มีเช่นนั้นเราจึงจะดึงจุดแข็งของ AI ออกมาได้จริง และเพิ่มพูนปัญญาของตนเอง ซึ่งข้าพเจ้าเรียกว่า *augmented intelligence* หากเราเลิกคิดและพึ่งเทคโนโลยีมากเกินไป นั่นอย่างดีก็เป็นเพียง “ปัญญาอีกแบบหนึ่ง” (*alternative intelligence*) เท่านั้น AI จะเพิ่มพูนปัญญาของเราได้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่าเราเลือกอย่างไร 

> (HKU Medicine Post, 17 สิงหาคม 2026)

ศาสตราจารย์เลาเป็นบุคคลที่โดดเด่นและเป็นผู้มีเกียรติในสังคม ท่านได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นผู้บุกเบิกโรคข้อและรูมาติสซั่มในฮ่องกงและเอเชีย

เกียรติยศของท่านมีดังนี้ 

1. สมาชิกกิตติมศักดิ์ EULAR (สหพันธ์โรคข้อยุโรป) (2022) 

2. สมาชิก Academy of Europe (2023) 

3. ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์สาขาวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยกลาสโกว์ (2024) 

4. เหรียญดาวบัวแดงทองแดง (BBS) และผู้พิพากษาสันติภาพ (JP)

ท่านช่วยพาฮ่องกงจากที่แทบไม่มีสาขาโรคข้อ กลายเป็นศูนย์วิจัยและคลินิกที่มีสถานะระดับนานาชาติ ท่านนำการศึกษาแบบกลุ่มใหญ่ข้ามชาติ ซึ่งให้เป้าการรักษาที่นำไปใช้ในคลินิกได้โดยตรง และยังติดอันดับนักวิทยาศาสตร์ 2% แรกของโลกโดยสแตนฟอร์ด

จุดเด่นของการวิจัยคืออะไร? นวัตกรรม!! 

นักวิจัยหรือนักวิทยาศาสตร์ที่โดดเด่นต้องชำนาญในการสร้างสิ่งใหม่ จะสร้างนวัตกรรมได้อย่างไร? ต้อง掌握ความรู้ในสาขานั้นให้ครบก่อน แล้วจึงบูรณาการด้วยปัญญาและเติมองค์ประกอบใหม่

ดังที่พระพุทธเจ้าตรัส ผู้ที่ได้ฟังมามากมีกำลังแห่งการพิจารณาไตร่ตรอง ส่วนผู้ฉลาดมีกำลังแห่งการเข้าใจ อรรถกถาอธิบายว่า รู้ว่า “เรื่องนี้ไม่เป็นเช่นนั้น แต่ควรเป็นเช่นนี้”—ความสามารถแยกแยะสิ่งที่สมเหตุกับสิ่งที่ไม่สมเหตุ การพิจารณาตัดสินเช่นนี้คือกำลังของเขา (อง.อฏฺฐก. 8.27)

ในฐานะผู้ทรงคุณวุฒิด้านโรคข้อ ศาสตราจารย์เลาย่อมรู้สิ่งที่ AI ไม่รู้ในสาขานี้ และยังสร้างไอเดียใหม่ได้—นี่คือกำลังแห่งการได้ฟังมามากของท่าน 

และในฐานะผู้มีปัญญาที่วงการแพทย์ รัฐบาล และประเทศยอมรับ (ท่านดำรงตำแหน่งสาธารณะหลายตำแหน่ง) ท่านย่อมแยกได้ว่าข้อมูลจาก AI ใดเป็นข่าวปลอม ข้อมูลใดไม่ใช่—นี่คือกำลังแห่งความเข้าใจของท่าน

เราไม่อาจเชื่อ AI อย่างสิ้นเชิง 

เพราะเหตุใด? 

AI เพียงรวบรวมข้อมูลที่มีอยู่แล้วมาเล่าให้เราฟัง แต่ในโลกอินเทอร์เน็ตมีข้อมูลที่ผิด บรรณาธิการยังเคยได้ยินว่าทนายใช้ AI เขียนบทความ แต่เอกสารที่อ้างนั้นไม่มีอยู่จริง—หาต้นทางไม่เจอ!

ยิ่งกว่านั้น AI ไม่อาจแทนที่ความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์

เช่นผู้ก่อตั้งแอปเปิล สตีฟ จ็อบส์ ในสมัยนั้นยังไม่มี ChatGPT, Grok, DeepSeek หรือ Poe.com แต่ก็ยังประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์สำเร็จอย่างไอโฟนได้ 

เหตุหนึ่งที่ท่านมีความคิดสร้างสรรค์มาก คือสมัยนั้นท่านฝึกเซนและฝึกสมาธิ (จิตที่ไม่ฟุ้งซ่าน)

เมื่อจิตห่างจากนิวรณ์ห้าและมีสมาธิ ปัญญาย่อมเปิด (อง.ปญฺจก. 5.51) 

พระเถระผู้บรรลุหลายท่านสามารถรู้ล่วงหน้า อ่านใจ ฯลฯ—ที่เรียกว่าอภิญญา สิ่งเหล่านี้มาจากสมาธิ (อง.ปญฺจก. 5.23)

เมื่อพูดถึงพระพุทธศาสนา เราก็ย่อมไม่อาจเชื่อ AI ตามใจชอบ และไม่อาจเชื่อใครตามใจชอบ—แม้พระอาจารย์ที่มีชื่อเสียง 

เพราะเหตุใด? 

พระพุทธเจ้าเคยตรัสว่า จำนวนสัตว์ผู้มีจักษุอันประเสริฐ เทียบกับสัตว์ผู้เขลาหลง เหมือนธุลีเล็กน้อยที่ปลายเล็บเทียบกับแผ่นดินใหญ่ (สํ.ม. 56.63) 

พุทธศาสนิกชนและบรรพชิตส่วนใหญ่ยังเป็นปุถุชน ยังไม่ nắmแก่นธรรม เราจึงไม่อาจเชื่อใครง่าย ๆ ควรอ่านพระไตรปิฎกด้วยตนเอง เข้าใจคำสอนแก่นของพระพุทธเจ้า—อริยสัจสี่—แล้วปฏิบัติ

อริยสัจสี่คืออะไร?

**ทุกขสัจ:** อารมณ์ด้านลบและเหตุการณ์ไม่ดีล้วนเป็นทุกข์ แก่ เจ็บ ตายก็เป็นทุกข์ โดยย่อ กายใจที่เรายึดติดได้นี้ไม่น่าพอใจ—เพราะมีสิ่งเหล่านี้ เราจึงต้องรับทุกข์เหล่านี้

**สมุทัยสัจ:** ความอยากในใจเป็นเหตุแห่งทุกข์ ความอยากไม่สมหวัง เกิดทุกข์ทางใจ ความอยากสมหวัง เกิดความยินดี แล้วนำไปสู่การเกิดใหม่ ได้กายใจชุดใหม่ไปรับทุกข์อีก

**นิโรธสัจ:** ความดับแห่งตัณหาคือความดับแห่งทุกข์

**มัคคสัจ:** อริยมรรคมีองค์แปดเป็นทางสู่ความดับทุกข์ ย่อแล้วคือ ศีล สมาธิ ปัญญา

ศีลคือไม่ทำร้ายตน ไม่ทำร้ายผู้อื่น เมื่อความประพฤติไม่มีโทษ เราย่อมองอาจ ไม่มีผิดหวังในใจ ไม่ง่ายที่จะเดือดร้อนใจ จากนั้นความยินดี ความสงบ ความตั้งมั่นจึงเกิดในใจได้ง่าย ความตั้งมั่นของใจคือสมาธิ

เราใช้วิธีเจริญกรรมฐานกว่าสี่สิบวิธีที่พระพุทธเจ้าทรงสอน เพื่อทำให้สมาธินี้ลึกขึ้น: 

https://www.knownsee.com/%E4%B8%8D%E5%90%8C%E5%8D%80%E5%A1%8A%E7%9A%84%E4%BD%9B%E6%B3%95%E5%90%88%E9%9B%86-different-parts-of-dhamma/%E7%A6%AA%E4%BF%AE%E6%96%B9%E6%B3%95-meditation-method

เมื่อจิตไม่ฟุ้งซ่าน สงบและตั้งมั่นแล้ว เราจึงพิจารณความไม่เที่ยง ทุกข์ อนัตตาของสิ่งทั้งปวงในโลก เพื่อวางความยึด ถอนตัณหา 

แล้วพิจารณความไม่เที่ยง ทุกข์ อนัตตาของกายนี้ เพื่อวางความยึด ถอนตัณหา 

แล้วพิจารณความไม่เที่ยง ทุกข์ อนัตตาของจิตนี้ เพื่อวางความยึด ถอนตัณหา 

นี่คือการอบรมปัญญา

หากถอนตัณหาได้ทั้งหมด เราก็ถึงนิพพาน—ความสุขสูงสุดที่ไม่เสื่อม ทุกข์ดับโดยสิ้นเชิง

ผู้ใดไม่มีสงสัยในอริยสัจสี่ ผู้นั้นเป็นพระโสดาบัน ไม่ตกอบาย อนาคตกำหนดแล้ว จะตรัสรู้นิพพานอย่างแน่นอน (เทียบ สํ.ข. 24)

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ครั้งหนึ่งพระองค์ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า 

สมณะหรือพราหมณ์ใดไม่รู้ทั่วถึงอริยสัจสี่ตามความเป็นจริง ย่อมแหงนหน้ามองใบหน้าผู้อื่นว่า “ท่านผู้นี้คงเป็นผู้รู้ ผู้เห็น” 

คนเช่นนั้นเหมือนนุ่นนุ่นหรือสำลี ลมพัดไปทางใดก็ปลิวไปทางนั้น 

ส่วนสมณะหรือพราหมณ์ใดรู้ทั่วถึงอริยสัจสี่ตามความเป็นจริง ย่อมไม่แหงนหน้ามองใบหน้าผู้อื่นเช่นนั้น (ไม่มอบการตัดสินให้ผู้อื่น) 

เขาเหมือนเสาเหล็ก (หรือเสาอินทร์) ที่ฐานลึก ฝังมั่น ไม่ไหว แม้พายุจากทั้งสี่ทิศก็ไม่สั่นคลอน (สํ.ม. 56.39)

และอีกครั้งพระองค์ตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า 

ภิกษุใดรู้ทั่วถึงอริยสัจสี่ตามความเป็นจริง แม้สมณะหรือพราหมณ์ผู้ชอบโต้แย้ง แสวงหาการโต้แย้ง จะมาจากทั้งสี่ทิศว่า “เราจะล้มล้างวาทะของเขา” ก็ไม่มีทางที่จะทำให้เขาไหวได้ตามธรรม 

เหมือนเสาหินที่ฐานลึก พายุพัดมาก็ไม่ไหว เหตุก็ง่าย: ฐานของเสาลึก (สํ.ม. 56.40)

---

**Tiếng Việt**

Đây là ai vậy? 

À—đó là Giáo sư Chak-sing Lau, Viện trưởng Trường Y Đại học Hồng Kông (HKU Medicine), người mà biên tập viên kính trọng. (Ảnh do AI tạo.) 

Gần đây ông viết một bài về AI:

> Ngày nay việc dùng trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, nhưng tin về dùng sai và lạm dụng cũng thỉnh thoảng nghe thấy. Tôi nghĩ muốn dùng AI cho tốt (như cuộc thi diễn giải cổ tịch này là ví dụ tuyệt vời) thì phải theo lời nhắc của tác giả cuốn thư: đừng hành động hấp tấp; hãy nghĩ nhiều hơn, hỏi nhiều hơn, giữ nhiệt thành cầu học. Chỉ vậy ta mới phát huy được sở trường của AI, nhờ đó tăng trưởng trí tuệ của chính mình—tôi gọi là *augmented intelligence*. Nếu bỏ suy nghĩ, dựa quá vào công nghệ, thì cùng lắm chỉ là “trí tuệ kiểu khác” (*alternative intelligence*). AI có tăng được trí tuệ của ta hay không, tùy cách ta chọn. 

> (HKU Medicine Post, 17 tháng 8 năm 2026)

Giáo sư Lau là nhân vật xuất sắc, bậc có địa vị trong xã hội. Ông được công nhận rộng rãi là người tiên phong của khoa thấp khớp ở Hồng Kông và châu Á.

Các danh dự của ông gồm: 

1. Hội viên danh dự EULAR (Liên minh Thấp khớp châu Âu) (2022) 

2. Viện sĩ Viện Hàn lâm Châu Âu (2023) 

3. Tiến sĩ Khoa học danh dự, Đại học Glasgow (2024) 

4. Huân chương Sao Tử Kinh Đồng (BBS) và Hòa bình Thân sĩ (JP)

Ông đã đưa Hồng Kông từ chỗ gần như không có chuyên khoa thấp khớp thành trung tâm nghiên cứu và lâm sàng có vị thế quốc tế. Ông chủ trì các nghiên cứu đoàn hệ đa quốc gia lớn, cho ra mục tiêu điều trị dùng được ngay trên lâm sàng. Ông cũng được列入 danh sách 2% nhà khoa học hàng đầu thế giới của Stanford.

Đặc sắc của nghiên cứu là gì? Đổi mới!! 

Một nhà nghiên cứu hay nhà khoa học xuất sắc ắt tinh thông đổi mới. Làm sao đổi mới? Trước hết nắm trọn tri thức của lĩnh vực đó, rồi lấy trí tuệ mà tích hợp, thêm yếu tố mới.

Như Đức Phật dạy, người đa văn có sức suy xét, cân nhắc; người hiền trí có sức hiểu thấu. Sớ giải: biết rằng “việc này không phải vậy, mà phải như thế”—khả năng phân biệt điều hợp lý và không hợp lý, sự thẩm sát quyết trạch ấy chính là sức mạnh của họ. (AN 8.27)

Là权威 trong thấp khớp, Giáo sư Lau chắc chắn biết những điều trong lĩnh vực này mà AI không biết, và còn sản sinh ý tưởng mới—đó là sức đa văn của ông. 

Và với tư cách bậc trí được giới y khoa, chính phủ và quốc gia công nhận (ông kiêm nhiều chức vụ công), ông cũng chắc chắn phân biệt được thông tin AI nào là tin giả, thông tin nào không—đó là sức hiểu thấu của ông.

Ta không thể tin AI hoàn toàn. 

Vì sao? 

AI chỉ tổng hợp thông tin sẵn có rồi nói lại cho ta. Trong thế giới mạng có thông tin sai. Biên tập viên từng nghe luật sư dùng AI viết bài, nhưng các bài được trích dẫn không tồn tại—không có nguồn ấy!

Hơn nữa, AI không thay thế được sáng tạo của con người.

Như Steve Jobs, người sáng lập Apple: thời ông cũng chưa có ChatGPT, Grok, DeepSeek hay Poe.com, vậy mà vẫn tạo ra sản phẩm thành công như iPhone. 

Một lý do ông có sức sáng tạo lớn là thời ấy ông thiền Zen và luyện samadhi (tâm không tán loạn).

Khi tâm xa năm triền cái và có samadhi, trí tuệ mở ra. (AN 5.51) 

Nhiều bậc cao tăng có thể biết trước tương lai, đọc tâm v.v.—gọi là thần thông; những điều ấy đến từ samadhi. (AN 5.23)

Nói đến Phật giáo, ta cũng không thể tùy tiện tin AI, cũng không thể tùy tiện tin ai—dù là vị thầy nổi tiếng. 

Vì sao? 

Đức Phật từng nói, số chúng sinh có thánh tuệ nhãn so với chúng sinh ngu si mê muội, như chút bụi trên đầu móng tay so với đại địa. (SN 56.63) 

Phần lớn Phật tử và người xuất gia vẫn là phàm phu, chưa nắm cốt lõi Pháp. Vì thế ta không bao giờ nên tin ai một cách tùy tiện, mà nên tự đọc Tam tạng, hiểu lời dạy cốt lõi của Đức Phật—Tứ Thánh Đế—và thực hành.

Tứ Thánh Đế là gì?

**Khổ Thánh Đế:** Mọi cảm xúc tiêu cực và việc không hay đều là khổ; già, bệnh, chết cũng là khổ. Nói ngắn, thân tâm này mà ta có thể chấp trước là không vừa ý—vì có chúng, ta mới chịu những khổ ấy.

**Tập Thánh Đế:** Sự khao khát trong tâm là nhân của khổ. Khao khát không được thỏa thì sinh khổ tinh thần. Khao khát được thỏa thì sinh hỷ, rồi dẫn ta tái sinh, nhận thân tâm mới để tiếp tục khổ.

**Diệt Thánh Đế:** Sự chấm dứt khao khát là sự chấm dứt khổ.

**Đạo Thánh Đế:** Bát Thánh Đạo là con đường đưa đến diệt khổ. Cô đọng lại là Giới, samadhi và tuệ.

Giới là không hại mình, không hại người. Khi hành vi không có lỗi, ta ngay thẳng, không thẹn với lòng, ít hối. Khi ấy hỷ, tĩnh và sự thu nhiếp dễ sinh trong tâm. Sự thu nhiếp của tâm chính là samadhi.

Ta dùng hơn bốn mươi pháp thiền Đức Phật dạy để làm sâu thêm samadhi này: 

https://www.knownsee.com/%E4%B8%8D%E5%90%8C%E5%8D%80%E5%A1%8A%E7%9A%84%E4%BD%9B%E6%B3%95%E5%90%88%E9%9B%86-different-parts-of-dhamma/%E7%A6%AA%E4%BF%AE%E6%96%B9%E6%B3%95-meditation-method

Khi tâm không còn tán loạn, được tĩnh và thu nhiếp, ta có thể quán hoặc tư duy vô thường, khổ, vô ngã của mọi sự trên đời, để buông chấp, trừ khao khát. 

Rồi quán hoặc tư duy vô thường, khổ, vô ngã của thân này, để buông chấp, trừ khao khát. 

Rồi quán hoặc tư duy vô thường, khổ, vô ngã của tâm này, để buông chấp, trừ khao khát. 

Đó là tu tuệ.

Nếu nhổ hết mọi khao khát, ta đến Nibbāna—an lạc tối thượng không lay chuyển, khổ diệt tận.

Ai đối với Tứ Thánh Đế không còn nghi, người ấy là bậc Dự lưu, không còn đọa ác đạo; tương lai đã định, ắt chứng Nibbāna. (tham chiếu SN 24)

Đức Phật nói: có lần Ngài bảo các tỷ-kheo— 

Bất kỳ sa-môn hay bà-la-môn nào không như thật biết Tứ Thánh Đế, sẽ cứ ngẩng mặt nhìn mặt người khác, nghĩ: “Vị tôn sư này chắc là người biết; ông ấy biết, ông ấy thấy.” 

Người như thế giống bông gòn hay tơ bông, gió thổi đâu thì bay đó. 

Trái lại, sa-môn hay bà-la-môn nào như thật biết Tứ Thánh Đế thì không còn ngẩng mặt nhìn người khác như thế (không giao sự phán đoán cho người khác). 

Họ như cột sắt (hay cột Đế Thích) móng sâu, chôn chắc, không lay: dù bão từ bốn phương ập tới cũng không rung. (SN 56.39)

Lại có lần Đức Phật bảo các tỷ-kheo:

Bất kỳ tỷ-kheo nào như thật biết Tứ Thánh Đế—dù sa-môn hay bà-la-môn ham biện luận, tìm biện luận từ bốn phương kéo đến, nói “ta sẽ bác thuyết của ông”—cũng không thể đúng Pháp làm ông ấy lay chuyển. 

Như cột đá móng sâu, bão đến không chuyển. Lý do đơn giản: móng cột đủ sâu. (SN 56.40)

Photo cred. to The University of Hong Kong

佛陀、獨覺佛、阿羅漢是怎樣死的？ 

是「笑死」的😂

當然沒有這隻青蛙那麼誇張 

但因為祂們已經根除了貪、嗔、癡 

所以祂們不可能會有悲傷、憂鬱、擔憂、害怕、壓力、後悔、憤怒等等的嗔心

從圓滿覺悟開始，祂們的心就始終保持清爽、愉悅、平靜、集中、滿足 

就算到死那一刻都是這樣

---

**English**

How do Buddhas, Paccekabuddhas, and Arahants die? 

They “Laugh to death” 😂

Of course, not as exaggerated as this frog. 

But because they have completely eradicated greed, aversion, and delusion, 

they cannot possibly experience sadness, depression, worry, fear, stress, regret, anger, or any other form of  aversionl.

From the moment of full enlightenment onward, their minds remain continuously clear, joyful, peaceful, concentrated, and content— 

even up to the very moment of death.

---

**ไทย**

พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ สิ้นชีวิตอย่างไร?

ท่าน “หัวเราะจนสิ้นลม” 😂

แน่นอนว่าไม่ได้เกินจริงแบบกบตัวนี้

แต่เพราะท่านได้ถอนรากถอนโคนกิเลส คือ โลภะ โทสะ และโมหะ ออกไปจนหมดสิ้นแล้ว 

ท่านจึงไม่สามารถเกิดความเศร้า ความซึมเศร้า ความกังวล ความกลัว ความเครียด ความเสียใจ ความโกรธ หรือความไม่พอใจในรูปแบบใด ๆ ได้เลย

นับตั้งแต่บรรลุธรรมอย่างสมบูรณ์เป็นต้นมา จิตของท่านยังคงผ่องใส เบิกบาน สงบ สมาธิ และอิ่มเอมอยู่ตลอดเวลา 

แม้กระทั่งในวินาทีสุดท้ายของชีวิตก็ตาม

---

**Tiếng Việt**

Chư Phật, Độc Giác Phật và các vị A-la-hán viên tịch như thế nào?

Các ngài “cười đến chết” 😂

Tất nhiên không phải phóng đại như con ếch này.

Nhưng vì các ngài đã đoạn trừ hoàn toàn tham, sân và si, 

nên các ngài không thể nào trải nghiệm nỗi buồn, trầm cảm, lo âu, sợ hãi, căng thẳng, hối tiếc, sân hận hay bất kỳ hình thức sân nào khác.

Từ khoảnh khắc giác ngộ hoàn toàn trở đi, tâm các ngài luôn trong sáng, vui vẻ, an tịnh, định tĩnh và mãn nguyện— 

ngay cả đến tận giây phút cuối cùng của cuộc đời.

阿姜查

「你看到這個高腳杯嗎？」泰國禪修大師阿姜查問道。「對我來說，這隻杯子已經破了。我享受它；我用它喝水。它完美地盛著我的水，有時甚至映照出陽光美麗的圖案。如果我輕敲它，它會發出悅耳的響聲。但當我把這隻杯子放在架子上，風把它吹倒，或我的手肘把它從桌上掃落，掉到地上摔得粉碎時，我會說：『當然。』當我明白這隻杯子已經破了，與它共處的每一刻都變得珍貴。」

---

**English**

by Ajahn Chah

“You see this goblet?” asks Ajahn Cha, the Thai meditation master. “For me this glass is already broken. I enjoy it; I drink out of it. It holds my water admirably, sometimes even reflecting the sun in beautiful patterns. If I should tap it, it has a lovely ring to it. But when I put this glass on the shelf and the wind knocks it over or my elbow brushes it off the table and it falls to the ground and shatters, I say, ‘Of course.’ When I understand that the glass is already broken, every moment with it is precious.”

---

**泰文 (ภาษาไทย)**

โดย อาจารย์ชา

“คุณเห็นแก้วใบนี้ไหม?” อาจารย์ชา อาจารย์สมาธิชาวไทยถาม “สำหรับผม แก้วใบนี้แตกไปแล้ว ผมเพลิดเพลินกับมัน ผมดื่มน้ำจากมัน มันบรรจุน้ำได้ดีเยี่ยม บางครั้งยังสะท้อนแสงอาทิตย์เป็นลวดลายสวยงาม ถ้าผมเคาะมัน มันจะมีเสียงกังวานไพเราะ แต่เมื่อผมวางแก้วนี้บนชั้นวาง แล้วลมพัดมันล้ม หรือศอกผมปัดมันจากโต๊ะให้ตกลงพื้นแตกเป็นเสี่ยง ๆ ผมก็พูดว่า ‘แน่นอน’ เมื่อผมเข้าใจว่าแก้วนี้แตกไปแล้ว ทุกขณะกับมันจึงล้ำค่า”

---

**越南文 (Tiếng Việt)**

của Ajahn Chah

“Bạn thấy cái ly này chứ?” hỏi Achaan Chaa, thiền sư Thái Lan. “Đối với tôi, cái ly này đã vỡ rồi. Tôi tận hưởng nó; tôi uống nước từ nó. Nó đựng nước của tôi thật tuyệt vời, đôi khi còn phản chiếu ánh mặt trời thành những họa tiết đẹp mắt. Nếu tôi gõ nhẹ vào nó, nó phát ra tiếng vang dễ chịu. Nhưng khi tôi đặt cái ly này lên kệ và gió thổi làm nó đổ, hoặc khuỷu tay tôi va phải khiến nó rơi xuống đất vỡ tan, tôi nói: ‘Tất nhiên rồi.’ Khi tôi hiểu rằng cái ly này đã vỡ rồi, mỗi khoảnh khắc bên nó đều quý giá.”

「……佛陀的法是清涼的、輕鬆的、安穩舒適的，一點都不沉重。

什麼帶來清涼？什麼帶來輕安？就是戒。從五戒、八戒、十戒，到二百二十七條比丘戒；布施，懂得分享與分給他人；以及修習禪定。

修習慈心觀，觀察自己的心，省察苦的本質。什麼是苦？出生是苦、老是苦、病是苦、死是苦。從在母胎中開始，一直到死亡都是苦；死後因為惡業還要繼續受苦——墮入地獄油鍋之中受苦；從地獄出來又生為口細如針孔、無法進食的餓鬼，也是苦；從餓鬼再因剩餘的業力生為阿修羅；從阿修羅再轉生為畜生；從畜生再轉生為身體殘缺不全、不具三十二身分的人……就這樣不斷輪迴，直到惡業受盡為止。因為惡業推動著我們去承受這些苦，所以說它是熱的、沉重的。

而佛陀的戒德與教法，卻是清涼的、輕安的，不熱、不重，兩者截然不同……」

—— 佛使僧王摩訶瓦吉拉塔瑪  

隆普布恩瑪・坎披拉塔摩  

巴帕西帕儂寺，沙旺達恩丁縣，沙功那空府

---

**English**

“…The Dhamma of the Buddha is cool, light, and comfortable — it is not heavy at all.

What brings coolness? What brings lightness? It is morality (sīla) — starting from the Five Precepts, the Eight Precepts, the Ten Precepts, up to the 227 monastic precepts; generosity (dāna), knowing how to share and give; and mental development (bhāvanā).

Practising loving-kindness meditation, observing one’s own mind, and contemplating suffering. What is suffering? Birth is suffering, ageing is suffering, illness is suffering, death is suffering. Suffering begins from the time in the womb until the day of death; and even after death, suffering continues because of unwholesome kamma — being pushed into the cauldrons of hell. Emerging from hell, one is reborn as a hungry ghost with a mouth as small as a needle’s eye, unable to eat — that too is suffering. From the hungry ghost realm, residual kamma leads to rebirth as an asura. From the asura realm, one is reborn as an animal. From the animal realm, one may be reborn as a human with incomplete or deformed body, lacking the full thirty-two parts… cycling like this until the unwholesome kamma is exhausted. Because unwholesome kamma drives one to experience these sufferings, it is said to be hot and heavy.

In contrast, the morality and teachings of the Buddha are cool and light — not hot, not heavy. They are completely different…”

— Phra Rajamongkolvajiradhamma  

Luang Pu Boonma Kamphiradhammo  

Wat Pa Si Phanoms, Sawang Daen Din District, Sakon Nakhon Province

---

**泰文**（原文）

"..ธรรมของพระพุทธเจ้าเป็นของเย็น เป็นของเบา เป็นของสบายไม่หนัก

อะไร? พาเย็น อะไรพาเบา ก็ศีล นับแต่ศีลห้า ศีลแปด ศีลสิบ ศีลสองร้อยยี่สิบเจ็ด ทานรู้จักแบ่งรู้จักปัน ภาวนา

การเจริญเมตตาภาวนาดูจิตดูใจตนของตน พิจารณาให้เห็นถึงทุกข์ อะไรทุกข์ การเกิดนี่กะทุกข์ การแก่นี่กะทุกข์ การเจ็บนี่กะทุกข์ การตายนี่กะเป็นทุกข์ ทุกข์ตั้งแต่อยู่ในท้องฮอดมื้อตาย ตายไปกะยังทุกข์อีก ทุกข์เพราะกรรมชั่วพาไปรับในหม้อนรก พ้นจากหม้อนรกมาเกิดเป็นเปรตปากเท่ารูเข็มกินบ่ได้นี่กะทุกข์ พ้นจากเปรตเศษของกรรมนั้นพามาเกิดเป็นอสุรกาย พ้นจากอสุรกายมาเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน พ้นมาเดรัจฉานมาเกิดเป็นคนพิกลพิการ ร่างกายบ่ครบ ๓๒ หมุนเวียนอยู่จั่งซั่นจนเหมิ๊ดกรรม เพราะกรรมชั่วมันผลักดันให้รับทุกข์ จึงว่ามันเป็นของร้อน เป็นของหนัก ศีลธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นของเย็น เป็นของเบา ไม่ร้อน ไม่หนักต่างกัน.."

พระราชมงคลวชิรธรรม วิ.

 หลวงปู่บุญมา คัมภีรธัมโม

วัดป่าสีห์พนม อ.สว่างแดนดิน จ.สกลนคร

---

**越南文**

“…Pháp của Đức Phật là mát mẻ, nhẹ nhàng, dễ chịu, không hề nặng nề.

Điều gì mang lại sự mát mẻ? Điều gì mang lại sự nhẹ nhàng? Chính là giới. Từ ngũ giới, bát giới, thập giới, cho đến 227 giới của Tỳ-kheo; bố thí, biết chia sẻ và phân phát cho người khác; và tu tập thiền định.

Tu tập từ tâm quán, quán chiếu tâm mình, quán xét khổ. Khổ là gì? Sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ. Khổ bắt đầu từ khi còn trong bụng mẹ cho đến ngày chết; và sau khi chết vẫn còn khổ vì nghiệp ác đẩy đi chịu khổ trong nồi dầu địa ngục. Thoát khỏi nồi dầu địa ngục lại sinh làm ngạ quỷ miệng nhỏ như lỗ kim, không thể ăn uống — đó cũng là khổ. Thoát khỏi ngạ quỷ, phần nghiệp còn lại đưa đến sinh làm a-tu-la. Thoát khỏi a-tu-la lại sinh làm súc sinh. Thoát khỏi súc sinh lại sinh làm người tàn tật, thân thể không đủ 32 phần… cứ luân hồi như thế cho đến khi hết nghiệp. Vì nghiệp ác thúc đẩy phải chịu những khổ ấy, nên nói rằng nó nóng bức, nặng nề.

Còn giới đức và lời dạy của Đức Phật thì mát mẻ, nhẹ nhàng, không nóng, không nặng — hoàn toàn khác biệt…”

— Hòa thượng Phra Rajamongkolvajiradhamma  

Luang Pu Boonma Kamphiradhammo  

Chùa Wat Pa Si Phanoms, huyện Sawang Daen Din, tỉnh Sakon Nakhon

cred. to หลวงปู่บุญมา คัมภีรธัมโม วัดป่าสีห์พนม

各位不同宗教的人士

佛教其實是很開放的

完全不用您來信

不信不用下地獄

只需要了解以下合情合理的道理：

身體不斷在變，會老病死

感受不斷在變，有時開心、有時不開心、有時平淡

認知不斷在變，我們不斷接收到新的資訊

思想不斷在變

覺知不斷在變，醒的時候和熟睡的狀態已經不同了

如果您經過沉思後接受這個道理

那麼佛陀保證您永遠不用下地獄、做畜生、做鬼，您的道德已經是有保障了，您未來肯定會滅除一切痛苦（SN25.10） 

別人用地獄來嚇唬我們，我們也不用怕了（笑）

佛陀用他的全知之智來擔保！

是嗎？完全也不用信佛教，只是思維一下而已就有保障了。

所以佛教是很開放的

To people of different religions,

Buddhism is actually very open.

You don’t need to believe in it at all.

If you don’t believe, you won’t go to hell.

You only need to understand the following reasonable principles:

The body is constantly changing, it will age, get sick, and die.

Feelings are constantly changing, sometimes happy, sometimes unhappy, sometimes neutral/flat.

Perception is constantly changing, we constantly receive new information.

Thoughts are constantly changing.

Consciousness is constantly changing; the state when awake and when deeply asleep is already different.

If after contemplation you accept this principle,

Then the Buddha guarantees that you will never have to go to hell, become an animal, or become a ghost. Your morality is already safeguarded, and in the future you will definitely eradicate all suffering (SN25.10).

When others use hell to scare us, we don’t need to be afraid anymore (laugh).

The Buddha guarantees it with his omniscient wisdom!

Is that so? You don’t need to believe in Buddhism at all; just thinking about it a little provides the safeguard.

Therefore, Buddhism is very open.

要達成目標，我們務必盡全力做好當下自己的本分。當我們已經盡了全力，但結果不如預期時，就必須接受它

而不是想要成就什麼，就哭求佛陀或神靈幫忙。這樣的做法並不符合佛法的原則。

To achieve our goals, we must do our best to fulfill our present responsibilities. When we have done our utmost, but the outcome is not as expected, we must accept it.

It is not about crying out to the Buddha or deities for help whenever we want something to succeed. Such an approach does not conform to the principles of the Dhamma.

佛教給許多人的印象都是沉悶、刻板、痛苦的

其實不是的！！

如果我們是這樣想的話，證明我們還沒有遇過真正有修證的修行人

比如說，我們和Ajahn Brahm 和 Ajahn Golf 兩位大師父在一起時，常常都會有笑聲

為什麼？

這就是修行的結果！！

越修行，貪嗔癡應該會越少

貪嗔癡是痛苦的同義詞，它們遮蔽了心靈上的快樂

一旦一個人的貪嗔癡淡薄，或者完全沒有貪嗔癡的時候

就算他們不表露出來，他們都是平靜和快樂到極點的！！

佛教=/=痛苦

佛教=快樂！！

**Buddhism often gives people the impression of being dull, rigid, and painful.** 

**Actually, it's not!!**

If we think this way, it shows we haven’t yet met truly accomplished practitioners. 

For example, when we are with teachers like **Ajahn Brahm** and **Ajahn Golf**, there is often laughter around.

Why is that? 

This is the result of practice!!

The more one practices, the less greed, aversion, and delusion there should be. 

Greed, aversion, and delusion are synonyms for suffering—they obscure the joy within the heart.

Once a person’s greed, aversion, and delusion fade, or when they are completely free from them, 

even if they don’t show it outwardly, they are profoundly calm and joyful!!

**Buddhism ≠ suffering** 

**Buddhism = joy!!**

佛教給一般人的印象，是沉悶、孤獨的

所以人們通常望而卻步

相反地，天主教、基督教這些比較吸引

為什麼？ 他們逢星期天就會去教會。他們有緊密的小組互動。

小朋友們特別喜歡上教會，因為可以見朋友、唱歌、玩遊戲、聊天、聽故事

大人就可以分享喜憂、同甘共苦、互相扶持、一起聊天、交朋友、建構商業互助的網絡、讓小朋友升讀學校時可以加分，有些就找伴侶😂

其實也沒有錯。

畢竟我們一般人都有這些社交需要、私利的尋求

而教會就提供了一個平台去讓大家互相滿足需求

然而，如果是帶有私求的話，許多時候都有很多問題

比如說，我們佛教徒去寺院啦！

我們不是為了行善修心，而是為了交朋友、找伴侶、聊天、找利益

漸漸就會發生許多事端

這個人和那個人絕交，

這個人說那個人是非，

這個寺院的人拉群結黨，明爭暗鬥

這個寺院的人爭做老大

這個人和那個人談戀愛了，但現在分手了，他們兩個都尷尬得不再去寺院了

大家原本一起去寺院，變成去唱卡拉OK、去喝酒了😂

這就是和人過份交雜的危險，會滋生煩惱和痛苦。

其實不只是寺院會發生這些事情，有人的地方就會有這些問題。甚至教會也會發生這樣的事情。

大家都有煩惱，大家都有貪嗔癡；我們能期望些什麼？

所以佛教的核心是超越這些的

人們會說佛教是沉悶的，其實不是。當我們契入佛法的核心，修習戒定慧、去除煩惱，此時禪悅佈滿自心

當我們透過禪修而獲得快樂，我們是滿足到什麼都不想要，本自具足

所有那些人際關係問題啊、權鬥問題啊，都不復存在

我們不需要和人建立親密的關係，不需要在有成就時有人為我們驕傲，也不需要在不幸發生時找人訴苦。

因為實踐佛法的效益就是快樂到極點，快樂到什麼都不需要，不會有任何孤獨感

如果我們能嚐到法的甜味，就會知道佛法的殊勝

The general impression people have of Buddhism is that it’s dull and lonely, 

so most people tend to keep their distance.

In contrast, Catholicism and Christianity seem much more attractive. 

Why? Because every Sunday they go to church. They have close-knit small groups and lots of interaction. 

Children especially love going to church — they get to meet friends, sing songs, play games, chat, and listen to stories. 

Adults can share their joys and sorrows, go through thick and thin together, support one another, chat, make friends, build business networks, get bonus points when applying to schools for their kids, and some even find romantic partners 😂

And honestly, there’s nothing wrong with that. 

After all, ordinary people like us do have social needs and personal interests to pursue, 

and the church provides a platform where everyone can fulfill those needs together.

However, when people come with personal motives and selfish desires, problems almost always arise. 

For example, when some Buddhists go to a temple! 

They don’t go to practise virtue or cultivate the mind — they go to make friends, find partners, chat, or seek benefits. 

Gradually, all sorts of conflicts start appearing: 

- This person stops talking to that person, 

- Someone spreads gossip about someone else, 

- Factions form inside the temple, with open and hidden power struggles, 

- People fight to become the “boss” of the temple, 

- Two people start dating, then break up, and now both feel too awkward to ever return to the temple, 

- The whole group that used to go to the temple together ends up going to karaoke or out drinking instead 😂

This is the danger of getting overly entangled with people — it breeds defilements, pain, and suffering.

In reality, this doesn’t only happen in temples. Wherever there are people, these problems appear. Even churches are not immune. 

Everyone has defilements; everyone has greed, aversion, and delusion. What more can we expect?

That’s why the core of Buddhism is to transcend all of this.

People say Buddhism is boring, but it’s not. 

When we truly enter the heart of the Dharma and practise precepts, stillness, and wisdom (sīla, samādhi, paññā), removing the mental defilements, joy from meditation fills the mind. 

When we gain happiness through meditation , we become so content that we want nothing else — we are complete in ourselves.

All those interpersonal dramas and power struggles simply cease to exist.

We no longer need close relationships with others, we don’t need someone to be proud of us when we succeed, and we don’t need someone to complain to when things go wrong. 

Because the fruit of genuinely practising the Dharma is happiness to the max— a happiness so complete that nothing else is needed, and no trace of loneliness remains.

Once we taste the sweet flavour of the Dharma, we naturally realise how extraordinary and precious Buddhism truly is.

佛教的獨特之處，就是不需要等到死後就能驗證佛陀所說，達證苦的熄滅

第二聖諦：渴愛是痛苦的原因

第三聖諦：渴愛的熄滅是痛苦的熄滅

一旦我們當下能夠熄滅內心的渴求，精神上的痛苦立即熄滅

而怎樣能夠達證痛苦的熄滅呢？

第四聖諦： 八聖道是苦滅之道

簡單來說，八聖道僅僅只是心正確、語言正確、行為正確

如果我們真的依循八聖道而行，隨著內心的渴求不斷淡薄，精神上的痛苦也會不斷減輕

沒有任何迷信的成份

當下就能得到驗證

The unique aspect of Buddhism is that one does not need to wait until after death to verify the Buddha's teachings and realize the cessation of suffering.

The Second Noble Truth: Craving is the cause of suffering.

The Third Noble Truth: The cessation of craving is the cessation of suffering.

The moment we can extinguish the craving within our minds, our mental suffering ceases immediately.

And how can one realize the cessation of suffering?

The Fourth Noble Truth: The Noble Eightfold Path is the path to the cessation of suffering.

Simply put, the Noble Eightfold Path is merely having right mind, right speech, and right action.

If we truly follow the Noble Eightfold Path, as our inner craving continually diminishes, our mental suffering will also continuously lessen.

There is no element of superstition.

It can be verified here and now.

Actually, if a person's goal is to eradicate all suffering and defilements, they will inevitably arrive at Buddhism.

No matter how much exercise one does, how much one confides in friends, how one entertains oneself, how one travels, how one seeks solace in religion, or how one practices stillness—these only provide temporary relief. 

Soon enough, suffering returns with full force.

Only through understanding and comprehending the Four Noble Truths can suffering be gradually uprooted. 

What are the Four Noble Truths? 

1. The Noble Truth of Suffering: Various negative emotions are suffering, and the nature of life is inherently unsatisfactory. 

2. The Noble Truth of the Origin of Suffering: Craving is the cause of suffering. 

3. The Noble Truth of the Cessation of Suffering: The cessation of craving is the cessation of suffering. 

4. The Noble Truth of the Path to the Cessation of Suffering: The Noble Eightfold Path is the way to end suffering. 

其實假如一個人的目標是去除所有痛苦和煩惱，最後他一定會來到佛教這裡

無論他怎樣做運動，怎樣和朋友傾訴、怎樣遊玩、怎樣去旅行、怎樣尋求宗教的慰藉、怎樣修習禪定，這些通通只是暫時的緩解

很快痛苦又會捲土從來

唯有透過認識和了解到四聖諦，痛苦才得以慢慢根除

什麼是四聖諦呢？

苦聖諦：種種負面情緒是痛苦，人生的本質是不讓人滿意的

苦集聖諦：渴愛是痛苦的原因

苦滅聖諦：渴愛的止息是痛苦的止息

苦滅之道聖諦：八聖道是苦滅之道

佛教給一般人的印象，是隨便、慵懶、得過且過、苦悶

但是否真的？

當然不是！

一個人真正落手去實修，不斷去除貪嗔癡，其實會發現自己將會變得越來越勤奮、有責任感、有道德、慷慨、善良、慈悲、睿智、聰敏、勇敢、做事更有效率、爽快、快樂、平靜、更通情達理、更知曉人情世故

這些都是不斷去除煩惱能看見的效益

可想而知，如果一個人能夠永久地根斷一切煩惱，那是多厲害啊！

The general impression people have of Buddhism is that it is casual, lazy, complacent, and gloomy. 

But is that really the case? 

Of course not! 

When one truly engages in practice and continuously eliminates greed, hatred, and delusion, they will actually find themselves becoming more diligent, responsible, ethical, generous, kind, compassionate, wise, intelligent, courageous, efficient, decisive, happy, peaceful, more reasonable, and more socially aware. 

These are the observable benefits of continually reducing defilements. 

One can imagine how remarkable it would be if a person could permanently eradicate all defilements! 

禪那並不是佛教獨有的

帕奧禪林有禪修者看自己過去世，誒，發現有一世自己是信耶穌的，然後臨死時進入禪那，投生到梵天了😂 

隆波帕默也說過，道教有些也有禪那

本生經我們處處看到；有時我們的菩薩會率領一眾隱士禪修，他們都證得禪那，然後投生到梵天

只要是初禪、二禪、三禪、四禪，就被佛陀歸類為正定（MN141）；而且證得它們的門檻不太高，只需遠離感官欲樂

那佛陀和聖弟子的正定和外道的正定有什麼分別呢？

佛教的正定是有東西支撐的，它們是正見、正思維、正語、正業、正命、正精進、正念（MN117） 

正思維、正語、正業、正命其實外道都做到；其實就是身口意遠離貪嗔癡，有戒律的規範

但正見、正精進、正念唯有在佛教中才能被修習得圓滿

正見就是知道四聖諦：

這個五蘊和種種不如意的情緒和事情就是苦

渴愛就是導致苦生起的原因

渴愛的滅就是苦的滅

要滅苦就要修習八聖道

佛教以外，應該沒多少人認為五蘊身心本身就是苦；所以他們會不斷希望能夠讓這副身心快樂，然後逃避痛苦；因此他們不能脫離輪迴；死後最多投生到梵天界

正精進也不能在外道中發揮到極致。正精進就是：

努力削減已生起的不善

努力不讓還沒生起的不善不再生起

努力讓還未有的善法生起

努力讓已有的善法增生

就算外道怎樣嘗試，他們也會發現煩惱總會不斷湧現；因為他們不知道根除煩惱的方法--八聖道。

外道的正念也不是佛教的正念。

佛教的正念，就是憶念身、受、心、法，覺察或思維它們的生滅，無常、苦、無我，以達到放下執著的效果。

外道的禪那沒有前面七個聖道的支撐；所以不能導向厭離世間、放下、涅槃

唯有這八聖道修習圓滿，才能脫離輪迴，體證涅槃的極樂

Jhāna Is Not Exclusive to Buddhism

At Pa-Auk tradition, some meditators recall their past lives and discover amusing things—like having been a Christian in one life, entering jhāna at the moment of death, and being reborn in a Brahmā realm. 😂

Luang Por Pramote has also mentioned that certain Daoist practitioners attain jhāna.

In the Jātaka tales, we often see stories where the Bodhisatta (the Buddha in past lives) leads groups of ascetics in meditation—many of them attain jhāna and are reborn in Brahmā worlds.

As long as it’s the first, second, third, or fourth jhāna, the Buddha classifies it as Right stillness (sammā-samādhi, MN 141). The threshold isn’t very high—it just requires abandoning sensual pleasures.

So, What’s the Difference Between Buddhist and Non-Buddhist Right stillness?

Buddhist Right stillness is supported by other factors:

Right View

Right Intention

Right Speech

Right Action

Right Livelihood

Right Effort

Right Mindfulness(MN 117)

Non-Buddhists can practice Right Intention, Right Speech, Right Action, and Right Livelihood—these essentially mean avoiding greed, hatred, and delusion in body, speech, and mind, following precepts.

But Right View, Right Effort, and Right Mindfulness can only be perfected within the Buddha’s teaching.

1. Right View: Knowing the Four Noble Truths

This body and mind (the five aggregates) and all unsatisfactory experiences are suffering (dukkha).

Craving (taṇhā) is the cause of suffering.

The cessation of craving is the cessation of suffering.

The path to end suffering is the Noble Eightfold Path.

Outside Buddhism, few recognize that the five aggregates themselves are suffering. Thus, people keep chasing happiness for this body-mind and running from pain—they can’t escape saṃsāra. At best, they’re reborn in Brahmā realms.

2. Right Effort Can’t Be Fully Developed Outside Buddhism

Right Effort means:

strive Abandoning unwholesome states that have arisen.

strive  Preventing unwholesome states that haven’t arisen.

strive Cultivating wholesome states that haven’t arisen.

strive Maintaining and strengthening wholesome states that have arisen.

No matter how hard non-Buddhists try, defilements keep resurfacing—because they don’t know the method to uproot them: the Noble Eightfold Path.

3. Non-Buddhist Mindfulness ≠ Buddhist Mindfulness

Buddhist mindfulness means recollecting the body, feelings, mind, and phenomena (dhammas), observing or contemplating their impermanence, unsatisfactoriness, and non-self to let go of clinging.

Why Non-Buddhist Jhāna Doesn’t Lead to Liberation?

Without the support of the other seven path factors, jhāna alone can’t lead to dispassion, letting go, and Nibbāna.

Only when the entire Noble Eightfold Path is perfected can one break free from the samsara and realize the ultimate bliss of Nibbāna.

如果說不慕名利，外道都做到，一般人都做到

那佛教徒和一般人有什麼分別？

就算是不慕名利，一般人遇到病痛時仍然會痛苦呻吟

但如果是真正明白法的佛教徒，如果遇到病痛，心卻不會痛苦，也不會呻吟

為什麼？佛陀及聖弟子教導，這個身體不是我們的：它無法被掌控，只是大自然元素、父母精卵的聚合

僅僅是身體在病痛，不是‘我’在病痛

就算是不慕名利，一般人仍然怕死

但如果是真正明白法的佛教徒，連死也不怕

為什麼？佛陀及聖弟子教導，身體不是我們的，連心也不是我們的；它們生起而後滅去，根本不存在一個本體實我，僅僅只是條件組合的產物

身體死去，但不是‘我’死去

佛教徒不怕老、 不怕病、不怕痛、 不怕死，無所畏懼，無所痛苦

他們鬆開了對世間一切的執著

這就是一般人和佛教徒的分別.......

Not craving fame and gain—even non-Buddhists and ordinary people could do it—

then what sets Buddhists apart from others?

Even without craving fame and gain, ordinary people still groan in pain when illness strikes.

But a true Dhamma-understanding Buddhist, even when sick, suffers no mental anguish, no cries of distress.

Why? The Buddha and his noble disciples taught: This body is not ours—it cannot be controlled, merely an aggregation of natural elements, of parental sperm and egg.

Only the body is in pain, not "me."

Even without craving fame and gain, ordinary people still fear death.

But a true Dhamma-understanding Buddhist fears not even death.

Why? The Buddha taught: Neither body nor mind belongs to us—they arise and cease, with no enduring self, only conditioned phenomena.

The body dies, but no "I" dies.

A Buddhist fears not aging, illness, pain, or death—free from dread, free from suffering.

They release all clinging to the world.

This is the difference between ordinary people and Buddhists...

佛教一向給人的印象是嚴肅、死板、苦悶、不苟言笑

怎麼會呢😂

只是我們遇到的人還未真正體證佛法

真正體證佛法的人，不論是否表露出來，內心都是清涼、喜悅、平靜的

我們遇一下Ajahn Brahm , Ajahn Golf 阿贊高爾夫 อาจารย์กอล์ฟ

就知道了

肯定會顛覆我們三觀的

People often perceive Buddhism as stern, rigid, gloomy, and humorless...

How could that be? 😂

It's simply because we haven't met those who've truly realized the Dhamma.

Those who genuinely embody the teachings - whether they show it outwardly or not - maintain hearts that are:

• Refreshingly cool 🍃

• Radiantly joyful ☀️

• Deeply peaceful 🕊️

Just spend time with Ajahn Brahm or Ajahn Golf (อาจารย์กอล์ฟ),

and you'll understand -

it'll completely revolutionize your worldview!

不論是阿羅漢、獨覺佛或佛陀，他們所證悟的涅槃都是一樣的

成佛所需的波羅蜜和時間最長，

其次是獨覺佛，

最短的是阿羅漢

志向於成為阿羅漢的凡夫，一日還未證得初果，仍可轉肽改為志向於成為獨覺佛或佛陀

志向於成獨覺佛的凡夫，只要沒有累積到不可逆轉的成獨覺佛傾向，還可以轉肽成佛或阿羅漢

志向於成佛的凡夫，只要沒有累積到不可逆轉的成佛傾向，還可以轉肽成為獨覺佛或阿羅漢

The nibanna realized by Arahants, Paccekabuddhas (Solitary Buddhas), and Sammāsambuddhas (Fully Enlightened Buddhas) is identical in nature. 

However, the path to attain these states differs in terms of paramis (perfections) required and time taken:

1. Becoming a Sammāsambuddha requires the most paramis and the longest time

2. Becoming a Paccekabuddha requires intermediate paramis and time

3. Becoming an Arhat requires the least paramis and shortest time

- Ordinary beings initially aspiring to Arahantship can change their aspiration to Paccekabuddhahood or Buddhahood until they attain stream-entry (sotāpanna)

- Those aspiring to Paccekabuddhahood can still shift their goal to either Buddhahood or Arahantship, unless they've developed irreversible tendencies toward Paccekabuddhahood

- Those aspiring to Buddhahood may change their path to Paccekabuddhahood or Arahantship unless they've cultivated irreversible bodhisatta tendencies

完全無私的人，在佛教以外並不能找到

因為除了佛陀以外，沒有人能精準地說出：‘我不存在’

一旦認為有一個靈魂實體叫’我‘ ， 永遠不能離開自私心

因為有’我‘，就有’我的‘

就算一時三刻無私，也不能維持；因為很快就重回’我‘和’我的‘

透過八聖道的修習，一個人才能永久地去除自我

達致完全的無私

A completely selfless person cannot be found outside of Buddhism

Because apart from the Buddha, no one can accurately declare: "I" do not exist.

Once a person believes in a soul-entity called "I," they can never truly escape selfishness.

Where there is "I," there is "mine."

Even if one is momentarily selfless, it cannot last—because they soon return to "I" and "mine."

Only through the practice of the Noble Eightfold Path can a person permanently eradicate the ego

and achieve complete selflessness.

"Do not think that being a woman or a layperson means you cannot cultivate the virtues of the monastic path—the qualities of merit, the Noble Path, the Fruits, and Nibbāna—that we aspire to realize within ourselves. Such thinking is mistaken and will only become an obstacle.

The Four Noble Truths do not discriminate—they do not favor men over women, laypeople over monastics, or monks over nuns. These truths exist universally in all sentient beings. Whoever wisely contemplates these Four Noble Truths is one who walks the path, following in the footsteps of the Buddha.

The Four Noble Truths are:

Suffering (Dukkha)

The Cause of Suffering (Samudaya)

The Cessation of Suffering (Nirodha)

The Path Leading to the Cessation of Suffering (Magga)"

「不要認為自己是女性或在家眾，就無法修持出家之道——無法成就功德、道、果與涅槃。這種想法是錯誤的，只會成為自己的障礙。

四聖諦並無分別，不會區分男女、在家出家、比丘或沙彌。這些真理存在於一切有靈性的眾生之中。無論是誰，只要以智慧思惟四聖諦，就是在跟隨佛陀的腳步，一步步邁向覺悟。

四聖諦即是：

苦諦（生命的本質是苦）

集諦（苦的起因）

滅諦（苦的止息）

道諦（滅苦之道）」

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Dharma Teaching

Venerable Luang Ta Maha Bua Ñāṇasampanno

Wat Pa Ban Tat, Mueang District, Udon Thani Province

cred. to Ajahn Golf 阿贊高爾夫 อาจารย์กอล์ฟ

So-called "transcending the world" (lokuttara), means leaving this world behind. 

It does not mean "whoosh~" and then fly to Mars. 

Why? Mars is still part of the world. 

What the world represents is turbulence, chaos, unrest, and suffering. 

The more someone’s mind is immersed in the world, the more they follow the world’s turbulence, chaos, unrest, and suffering. 

If someone’s mind begins to loosen and detach from this world, they will have less and less turbulence, chaos, unrest, and suffering. 

The so-called Stream-Enterer (Sotāpanna), Once-Returner (Sakadāgāmī), Non-Returner (Anāgāmī), and Arahant— 

Are in fact merely degrees of detachment from the world. 

Once valued wealth, now no longer values it. 

Once valued status, now no longer values it. 

Once valued reputation, now no longer values it. 

Once valued face (pride), now no longer values it. 

Once valued views and opinions, now no longer values them. 

Once valued the body, now no longer values it. 

Once valued the mind, now no longer values it. 

Just imagine—how utterly steady, peaceful, blissful, and joyful the Buddha and Arahants are, having completely transcended the world! 

所謂的出世間，就是出離這個世界

並不是表示biu~ 然後飛到火星

為什麼？火星仍是世間

世間所代表的，就是動盪、混亂、不安、痛苦

當誰人的心越投入世間，就越是跟著世間動盪、混亂、不安、痛苦

如果誰人的心開始鬆脫離開這個世間，就會越來越少動盪、混亂、不安、痛苦

所謂初果、二果、三果、阿羅漢

其實僅僅只是出離世間的程度

原本看重財富，現在不看重了

原本看重地位，現在不看重了

原本看重名譽，現在不看重了

原本看重面子，現在不看重了

原本看重見解，現在不看重了